Wyniki badania wizerunku Uniwersytetu Wrocławskiego wśród jego studentów

Wstęp.

W niniejszym tekście przedstawiono wyniki badań wizerunku Uniwersytetu Wrocławskiego oraz ich teoretyczne i metodologiczne podstawy. Tekst składa się z dwóch głównych części, w pierwszej części zaprezentowano podstawy teoretyczne i metodologiczne wykorzystane do zaprojektowania i przeprowadzenia badania wizerunku UWr wśród jego studentów. W części drugiej zaś podsumowano odpowiedzi i wnioski płynące ze wszystkich zadanych pytań ankietowych. Całościowe podsumowanie przeprowadzono przede wszystkim ze względu na główny cel badania - rekonstrukcję wizerunku Uniwersytetu jako całości. Tam, gdzie było to uzasadnione, wskazano ważniejsze czynniki różnicujące wewnętrznie generalnie spójny obraz uczelni. W artykule powstrzymano się od szczegółowych analiz ze względu na przyjęty podział pracy w całej grupie badawczej, której członkowie podzielili się wybranymi, szczegółowymi aspektami przedstawianego badania. Pełny wykaz artykułów przygotowanych w ramach badania znajduje się na początku bibliografii. Jeśli omawiane zagadnienie zostało rozwinięte szerzej w innym tekście, to w danym akapicie znajduje się odpowiednie odniesienie.

Teoria i metodologia badania.

Problem badawczy
Jako główny cel badania przyjęto rekonstrukcję wizerunku Uniwersytetu wśród jednej z dwóch najważniejszych grup wewnętrznych - jego aktualnych studentów. Ze względów organizacyjnych postanowiono ograniczyć się w pierwszym etapie pracy wyłącznie do studentów studiów stacjonarnych. W najbliższej perspektywie planowane jest przeprowadzenie podobnego badania wśród studentów studiów zaocznych oraz pracowników i współpracowników (a więc wszystkich grup pracujących na Uniwersytecie), co pozwoli na uzyskanie pełnego obrazu organizacji wśród jej wewnętrznych grup opinii. W dalszej perspektywie planowane są także badania wizerunku w grupach otoczenia zewnętrznego Uniwersytetu takich jak: potencjalni studenci, mieszkańcy miasta, regionu, kraju czy też wśród zagranicznych studentów i naukowców.

Podstawowe pojęcia

Przedstawiona poniżej szczegółowa teoria wizerunku instytucji mieści się w szerszych ramach konstruktywistycznych i kognitywnych teorii komunikacji i społeczeństwa, które tu ze względu na charakter tekstu, nie będą szerzej omawiane (Fleischer 2007 i 2010; Luhmann 2007).
W literaturze przedmiotu wskazuje się na wizerunek organizacji (image) jako jednoznaczny, wolny od sprzeczności obraz organizacji funkcjonujący na rynku (opinii - MG) (Fleischer 2003, 108-109, Herbst 1998 ) i tak też będzie on rozumiany w niniejszej pracy. Składa się on zwykle z opinii, wiedzy, nastawień emocjonalnych i wartościowań.
Wizerunek (image), jak postuluje się w literaturze przedmiotu, tworzy się na podstawie tożsamości organizacji (identity) projektowanej na relewantne grupy socjalne, a dokładniej: kognicję i komunikację tychże. Tak więc badania wizerunku dają podstawy do wnioskowania o funkcjonowaniu organizacji poprzez jej postrzeganie przez relewantne grupy opinii, a co za tym idzie, do celowych działań organizacyjnych i komunikacyjnych mających na celu dostosowanie tego, jak organizacja jest postrzegana do oczekiwań otoczenia. Ponieważ tożsamość rozumiana jest jako system cech i właściwości charakterystycznych dla danej organizacji, umożliwiający odróżnienie jej od konkurencji i zapewniający orientację w działaniu organizacji (Fleischer 2003, 111), to możliwe jest wpływanie na postrzeganie instytucji w wyróżnionych grupach opinii poprzez działania wewnętrzne i komunikacyjne. Przy czym należy tu zaznaczyć, że jedynie zmiany wewnątrz organizacji przynoszą długofalowe skutki. Natomiast krótkofalowe kampanie informacyjne czy reklamowe nie pozwalają na zmianę szczególnie niepożądanych aspektów organizacji.
W tym miejscu należałoby jeszcze odróżnić wizerunek od działań komunikacyjnych wpływających na jego kształtowanie. Jednym z najczęściej stosowanych są Systemy Identyfikacji Wizualnej (SIW), na wprowadzenie których decyduje się coraz więcej uczelni zarówno publicznych, jak i niepublicznych. I choć funkcja tych Systemów zapewniająca uspójnienie graficznych wystąpień organizacji jest bardzo ważna, nie można jednak tylko do uspójnienia wyglądu ograniczać działań komunikacyjnych. Jako podstawę działań komunikacyjnych przyjmuje się tworzenie i realizację kilkuletnich strategii komunikacyjno-wizerunkowych, opartych na badaniach wewnętrznych, zewnętrznych i analizie rynku i konkurencji (takich jak tu przedstawiane).


Wcześniejsze podobne próby badawcze

O ile autorowi wiadomo, sposób przeprowadzania, wielkość i zakres badania jest unikalny przynajmniej w skali Polski. Przeszukując literaturę przedmiotu i strony WWW, natrafiono na dwa podobne przypadki. Pierwszy z nich to „wstępne” badania kognitywnego wizerunku Uniwersytetu, na podstawie badań ankietowych wśród studentów UWr przeprowadzone przez Olgę Kępińską i Artura Maronia w 2006 roku (Kępińska, Maroń, 2006). W trakcie przeszukiwania sieci Internet natrafiono także na projekt badawczy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach pt. "Absolwent najlepszym promotorem Uniwersytetu”. Choć tu zespól badawczy skupia się raczej na wizerunku absolwenta Uniwersytetu, nie są także znane jego pełne wyniki. Publikowane odpowiedzi na pytanie o powody podjęcia studiów wykazują daleko idące podobieństwa do wyników wrocławskich.

Metoda

Badanie przeprowadzono przy użyciu standaryzowanego kwestionariusza ankietowego zawierającego trzynaście pytań otwartych mających na celu zebranie danych kognitywnych, jedno pytanie wyboru o przygotowanie do pracy i zestaw 20 par przymiotników zestawionych opozycyjnie na zasadzie dyferencjału semantycznego. Zabieg ten miał na celu rekonstrukcję konstruktu Uniwersytetu w wybranych aspektach. Przed rozpoczęciem badania właściwego kwestionariusz przeszedł badania testowe na grupie studentów UWr, którzy później nie brali udziału w badaniu. Ponieważ pretest nie wykazał wad kwestionariusza dane uzyskane z niego weszły do ogólnej puli badania.

Konstrukcja kwestionariusza

W badaniu zdecydowano się na użycie pytań otwartych ze względu na cel badania - rekonstrukcję wizerunku i specyfikę badanego zjawiska. Wizerunek jest zjawiskiem kognitywno - komunikacyjnym w związku z tym najbardziej odpowiednie wydają się metody koncentrujące się na danych kognitywnych. I tak po kolei, pytano respondentów o poszczególne istotne dla rekonstrukcji wizerunku zagadnienia. Przy formułowaniu pytań zdecydowano się na zwrot do respondentów przez formę Ty/Ci, by wskazać, że badanie jest przeprowadzane „przez nas i dla nas”, większość ankieterów zbierających ankiety była w czasie badania studentami, co dawało możliwość większej identyfikacji badanych z badaczami. Uniknięto też w ten sposób budowania bariery na opozycji my /oni, pojawiającej się w przypadku formy grzecznościowej Pani/Pan, która służy utrzymaniu zwiększonego dystansu między uczestnikami sytuacji.
Poniżej przedstawiono pytania z kwestionariusza. Numery przed pytaniem oznaczają jego kolejność w arkuszu, po każdym pytaniu otwartym umieszczano formułę informującą o możliwości wielokrotnej odpowiedzi: proszę podać kilka określeń.

Zagadnienie badawcze:

- skojarzenia: 1. Co przychodzi ci na myśl, gdy słyszysz uniwersytet wrocławski?;
- cechy uniwersytetu: aktualne i postulowane: 2. Jaki jest Uniwersytet Wrocławski?, 3. Jaki powinien być Uniwersytet Wrocławski?, 13. Jaki powinien być idealny uniwersytet?;
- spontanicznie znane i kojarzone kierunki studiów: 4. Z jakimi kierunkami studiów kojarzy ci się uniwersytet wrocławski?;
- mocne i słabe strony Uniwersytetu: 6. Jakie są zalety Uniwersytetu Wrocławskiego?, 7. Jakie są wady Uniwersytetu Wrocławskiego?, 8. Czym wg Ciebie kierują się studenci przy wyborze uczelni wyższej?;
- postrzeganie siebie (studentów) i pracowników UWr zgodnie z maksymą (łac. universitas magistrorum et scholarium, 'ogół nauczycieli i uczniów'): 9. Jaki jest student Uniwersytetu Wrocławskiego?, 10. Jaki jest wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego?
11. Czy Uniwersytet Wrocławski przygotowuje Cię do pracy w zawodzie? opcje odpowiedzi do wyboru: "zdecydowanie tak, raczej tak, tak, nie, raczej nie, zdecydowanie nie, nie wiem"
- na koniec, by uzyskać te elementy, do których respondenci mogą nie chcieć się przyznać zapytano także o to, co sądzą wyobrażeni "inni": 12. Co Twoim zdaniem inni ludzie myślą o Uniwersytecie Wrocławskim?,
- czy Uniwersytet posiada aktualnie elementy wyróżniające, pozwalające na budowanie wokół nich strategii tożsamościowej: 14. Czym różni się Uniwersytet wrocławski od innych polskich uniwersytetów?

Dobór próby

Uwzględniając specyfikę populacji generalnej studentów, zdecydowano się na dobór kwotowo - proporcjonalny na poziomie 10% roku ze względu na: kierunki, lata i typy studiów oraz na poziomie całej próby płeć respondentów. Wybór ten motywowany jest założeniem o rekrutacji populacji studentów ze względu na działające kierunki studiów i cykliczność naboru w kolejnych latach. Dodatkowo lata i typ studiów (licencjackie, magisterskie jednolite i uzupełniające) wydają się mieć potencjalny wpływ na postrzeganie instytucji i wykazywać następujące elementy: obrazu zewnętrznego - pierwszy rok i wewnętrznego - trzeci rok licencjatu i drugi rok uzupełniających magisterskich (lub piąty studiów jednolitych).
Dodatkowo zadano też studentom studiów uzupełniających magisterskich pytanie o to, gdzie ukończyli studia licencjackie. Pozwoli to na porównanie postrzegań wewnętrznych - studenci UWr i zewnętrznych - czynionych przez pryzmat wcześniejszych doświadczeń z innymi uczelniami.
W chwili rozpoczęcia badania dostępne dane o ilości studentów wskazywały, że na studiach dziennych w roku akademickim 2007/2008 kształciło się na 36 kierunkach łącznie 20 345 studentów. Ze względu na cele badania i ograniczenia czasu, który można było poświęcić na badanie, zdecydowano się na objęcie badaniem studentów: pierwszego, trzeciego roku niezależnie od rodzaju studiów i drugiego roku studiów uzupełniających magisterskich - ekwiwalentnie piątego roku jednolitych studiów magisterskich.
Taki dobór pozwala zarówno na przekrojowe badanie złożonej całości (od 1 do 5 roku), jak i wskazanie potencjalnych różnic związanych z długością studiów. Pozwala on również na ograniczenie ilości grup respondentów poddanych badaniu (o 60%), jednocześnie nie eliminując szczegółowości uzyskanych wyników i możliwości ich ekstrapolacji na brakujące dane.
Łącznie przebadano 108 grup studenckich (3 lata x 36 kierunków) przy czym, w niektórych wypadkach, by zebrać założone ilości poprawnie wypełnionych kwestionariuszy, ankieterzy zmuszeni byli do 3-krotnych, a nawet 4-krotnych wizyt w badanym roku. Największe trudności w uzyskaniu poprawnych danych występowały na ostatnim roku studiów magisterskich. W kilku przypadkach zrezygnowano z kolejnej próby uzyskania brakujących danych, dotyczy to 5 roku: stosunków międzynarodowych (3), filologii angielskiej (4) i fizyki (2) (tu także trzeci (4) i pierwszy (2) rok). Łącznie nie uzyskano 1,95% założonej próby. W trzech przypadkach, gdy nie udało się zebrać wymaganej liczby studentów trzeciego roku, pojedyncze ankiety studentów drugiego roku zakwalifikowano jako rok trzeci: filozofia (6), geologia (1), pedagogika (1).
Grupa badawcza składała się z 15 osób wymienionych w porządku alfabetycznym: Marcin Bartusik, Bogumił Dudczenko, Marta Grabeus, Maurycy Graszewicz, Michał Grech, Daniel Kazanecki, Maciej Kosiorek, Michał Kwiecień, Karolin Lachowska, Katarzyna Niemyska, Marcin Pielużek, Agnieszka Smołka, Magdalena Solka, Justyna Urban, Maja Żabokrzycka.
Ponadto w przygotowaniu koncepcji badania brał jeszcze udział: dr Dominik Lewiński, a w zbieraniu ankiet na filozofii Agnieszka Sekułowicz. Pomocy organizacyjne udzielił dr Marek Graszewicz, a za merytoryczne konsultacje dziękuję dr Annette Siemes.

Wyniki

Badanie przeprowadzono w semestrze zimowym roku akademickiego 2008/2009, zbieranie danych rozpoczęto 14.10.2008, a zakończono pod koniec stycznia 2009 przed rozpoczęciem sesji zimowej. W tym czasie zebrano ponad 1500 wypełnionych ankiet, do dalszej analizy zakwalifikowano 1166 poprawnie wypełnionych kwestionariuszy: nie więcej niż 4 pytania niewypełnione i odpowiadające kryteriom doboru próby.

Opis statystyczny badanej grupy

Jak wspomniano, przy okazji omawiania doboru próby do badania grupa składała się w 67,8 % z kobiet i w 31,8 % z mężczyzn. Wielkości te motywowane są proporcjonalnym doborem respondentów do próby z populacji studentów, gdzie wynoszą one odpowiednio 65% do 35% i na przestrzeni ostatnich dwóch lat są stałe (wahania na poziomie 1%). Różnice w proporcjach rekompensowane są przez wielkości grup, które pozwalają na analizy ilościowe każdej z nich pod wieloma kątami jako samodzielnej, licznej grupy respondentów. Jak pokazują tabele szczegółowe płci w każdej z wyróżnionych grup, liczebność respondentów pozwala na przeprowadzenie szczegółowych analiz.
Podobnie duże liczności występują w przypadku wieku, choć tu odpowiedzi sytuujące się pomiędzy dominującymi (19, 21, 23) lub na ich skraju (18, 25, 26) są nie dość liczne, by w każdym przypadku mogły podlegać samodzielnej analizie. W celu uproszczenia analizy pogrupowano wiek respondentów na kategorie wiekowe związane z latami studiów, które uznano, podczas przygotowywania badania, za prymarne kryterium analizy i doboru próby.
Tabela 0.1. rozkład płci respondentów w badanej grupie.

Tabela 0.2. Rozkład wieku respondentów w badanej grupie.

Tabela 0.3. Tabela krzyżowa grup wiekowych i roku studiów w badanej grupie.
W tabeli 0.4 uwidoczniono ilości i procenty poszczególnych płci na kolejnych latach, co w zestawieniu z tabelą 0.5 pozwala stwierdzić, że grupy wiekowe nie pokrywają się dokładnie z latami studiów choć większość każdej z grup zasadniczo tak. Szczegółowe różnice wskazuje tabela 0.2.
Tabela 0.4. Tabela krzyżowa lat studiów i płci respondentów w badanej grupie.

Tabela 0.5. Tabela krzyżowa grup wiekowych i płci respondentów w badanej grupie. Ostatnim istotnym kryterium opisującym próbę ze względu na jej wewnętrzne zróżnicowanie jest typ studiów. Tutaj także postarano się o reprezentację proporcjonalną do całości udziału studentów, szczególnie ze względu na podział na dwa stopnie studiów (licencjackie i magisterskie) oraz uwzględnienie w drugim stopniu dwóch wariantów ich prowadzenia: studiów jednolitych i uzupełniających. Jak pokazuje poniższa tabela 0.6, w trakcie zbierania danych nie udało się osiągnąć idealnej odpowiedniości próby do populacji w przypadku studiów jednolitych i uzupełniających magisterskich. W tabeli 0.6 podano proporcje zarówno w populacji studentów UWr, jak i w dobranej próbie, różnice te nie są znaczne, sięgają niecałych 8% studentów studiów magisterskich.
Tabela 0.6a. Tabela krzyżowa typu studiów i płci respondentów w badanej grupie (w nawiasie udział w populacji). Jeśli przyjrzymy się, gdzie studiowali badani studenci studiów uzupełniających magisterskich w trakcie licencjatu, to zobaczymy, że 51,5% z zapytanych na UWr, 24% na innej uczelni. Podobna liczebnie grupa (24,5 %) nie udzieliła odpowiedzi.
Tabela 0.6b. Tabela krzyżowa miejsca studiów licencjackich i płci respondentów w badanej grupie. Po prezentacji charakterystyki próby omówione zostaną wyniki i wnioski z poszczególnych pytań, w kolejności ich występowania w kwestionariuszu. Następnie przedstawione zostaną ogólne wyniki i wnioski z całości.

Pytanie 1. Co przychodzi ci na myśl, gdy słyszysz uniwersytet wrocławski?

Tabela 1. odpowiedzi respondentów na pytanie:Co przychodzi ci na myśl, gdy słyszysz uniwersytet wrocławski? Pytanie o skojarzenia z Uniwersytetem pozwalają wyodrębnić najistotniejsze odpowiedzi i obszary spontanicznie z nim kojarzone. Pierwsze dwa miejsca wykazują największą istotność dla tego pytania. Pierwsze miejsce zajmowane przez odpowiedzi z kategorii 'prestiż/renoma' wskazują, na główny, wspólny wyróżnik Uniwersytetu w świadomości jego studentów. Jednocześnie wysokość udziału w grupie odpowiedzi (prawie 12%) i respondentów (prawie 37%) wskazuje na względnie wysoki poziom powszechności wskazywanej właściwości, szczególnie w pytaniu o wolne asocjacje z badanym obiektem. Jednak porównanie z pytaniem drugim o cechy Uniwersytetu, każe poddać w wątpliwość, czy UWr jest prestiżowy (odpowiednio 4,8% i 12%) i czy taki powinien być: odpowiednio 1,7% i 3,6% w pytaniu trzecim (o to, jaki powinien być Uniwersytet Wrocławski).
W tym miejscu można też zapytać o źródła tego prestiżu? Czy nie są one wobec Uniwersytetu zewnętrzne, skoro sam Uniwersytet posiada je jest w stopniu niewielkim. Wśród zalet 'prestiż' wymieniany jest odpowiednio 7,2% odpowiedzi i 14,8% respondentów, podczas gdy na pytanie 5. i 8. o to czym kierują się studenci przy wyborze uczelni (odpowiednio 15% - 16,5% odp. i 37% respondentów). Zdaniem studentów inni ludzie sądzą, że Uniwersytet jest prestiżowy/renomowany (15% odpowiedzi i 25% respondentów).
Podsumowując powyższe zestawienie, należy wskazać na wysoki udział czynników zewnętrznych (inni ludzie) jako źródło prestiżu Uniwersytetu. Wydaje się, że sami studenci nie podzielają tego przekonania, a zapytani powtarzają je głównie idąc za przykładem innych.
Skojarzenia z nauką i wiedzą wydają się być elementem założonej roli studentów na Uniwersytecie - nauki i zdobywania wiedzy, jak i indywidualnego doświadczenia. Podobne odpowiedzi nie pojawiają się w wynikach innych pytań z ankiety, poza 2-3 % w pytaniu o zdanie innych o Uniwersytecie. W tym miejscu trzeba jednak zaznaczyć o trudności kategoryzacyjnej wynikającej z podwójnej funkcjonalizacji słowa 'nauka' zarówno jako terminu związanego z przyswajaniem wiedzy, jak i poznawaniem i wyjaśnianiem świata - działalnością naukową.
Trzecia kategoria na liście swobodnych skojarzeń dotyczy braku organizacji/złej organizacji, co jest zjawiskiem o tyle niepokojącym, że zdanie to podziela co szósty badany. Tak wysoka pozycja wypowiedzi wskazujących na braki organizacyjne jest zjawiskiem alarmującym i powinna zostać poddana głębszej analizie pod kątem jej przyczyn. Analiza odpowiedzi poszczególnych kierunków wskazuje kierunki, których studenci najbardziej podzielają to przekonanie, są to: filologia niderlandzka 34%, filologia francuska 13,1%, filologia hiszpańska 14,6%, historia 9,4%, psychologia 11,1% i filologia polska 8,6%. Kierunki te znajdują się na dwóch z trzech największych, pod względem ilości studentów, wydziałów Uniwersytetu: Filologicznym oraz Nauk Historycznych i Pedagogicznych, co ciekawe takich problemów nie zgłaszają w porównywalnym stopniu studenci drugiego największego wydziału: Prawa, Administracji i Ekonomii. Ponadto pobieżna analiza wskazuje też wzrost ilości respondentów zgodnych co do braków w organizacji wraz z wyższym rokiem studiów i wiekiem i sięga 20 i więcej procent respondentów na 3. i 5. roku studiów.
W kategorii 'uczelnia' studenci wskazują, że Uniwersytet kojarzy im się z uczelnią, 'alma mater' i innymi samozwrotnymi wyrażeniami. W ramach kategorii budynek respondenci wymieniają Aulę Leopoldina, ładne budynki i gmach główny. Tradycja znajduje się na szóstej pozycji w zrangowanych odpowiedziach studentów UWr i dotyczy 4,4 % odpowiedzi i 13,9% respondentów. W tym miejscu należałoby zamknąć analizę odpowiedzi istotnych w zebranym zbiorze.

Pytanie 2. Jaki jest Uniwersytet Wrocławski?

Tabela 2. odpowiedzi respondentów na pytanie:Jaki jest uniwersytet wrocławski? Celem tego pytania było zebranie odpowiedzi respondentów, świadczących o sposobie opisu przez przymiotniki, a więc atrybutywnej generalizacji.
I tak największa grupa odpowiedzi odnosi się do wielkości, ogromu uczelni - Uniwersytet jest duży i wielki, co robi na respondentach najmocniejsze i najdłużej utrzymujące się wrażenie, nieznacznie większe na pierwszym roku studiów. Co zdaje się świadczyć o tym, że najprawdopodobniej respondentów przerasta od początku możliwość ogarnięcia tej instytucji. Co ciekawe cecha ta dominuje w odpowiedziach studentów biotechnologii, fizyki i informatyki. Podobnie często Uniwersytet określany jest jako stary, tym razem jednak częściej przez studentów ostatniego roku studiów. Niezorganizowanie jest znacząco rzadziej dostrzegane przez studentów pierwszego roku (-7% odpowiedzi) i częściej przez kończących naukę. Przeciwnie przyjazność i otwartość i wymagania są znacząco częściej (ponad 15% odpowiedzi więcej) wymieniana przez pierwszoroczniaków i odpowiednio znacząco słabiej przez 3. i 5. rok (-10%) niż wynikało by to z udziału respondentów w próbie.
W dalej wymienianych cechach widać pewną tendencję do idealizacji Uniwersytetu przez studentów pierwszego roku (przyjazny, otwarty, znany, ładny, nowoczesny, dobry, ciekawy, lubiany, zorganizowany) i negatywnego oceniania przez kończących studia (niezorganizowany, skostniały, biedny, nudny, nieprzyjazny, mało praktyczny). Istotnie silniejsze są także oceny trzeciego roku w punktach stanowczo negatywnych, takich jak: skostniały, biedny, nudny, nieprzyjazny, mało praktyczny oraz największy zestaw innych negatywnych niedających się skategoryzować cech (wyjątkiem jest cecha szanowany). Odpowiedzi trzeciego roku są też w najmniejszym stopniu skonwencjonalizowane, a więc najbardziej indywidualne, o czym świadczy najwyższy odsetek odpowiedzi w kategorii 'inne'.
Zasadnicze w tym momencie pytanie, na które należałoby odpowiedzieć jest pytaniem o to, czy różnice w odpowiedziach między pierwszym i piątym rokiem wynikają z akumulacji doświadczenia czy też może ze zmian w funkcjonowaniu Uniwersytetu w ostatnim roku? W przypadku tak rozłożonych danych i zbieżnych odpowiedzi 3. i 5. roku wydają się jednoznacznie przemawiać na rzecz pierwszego wariantu (doświadczenia), a tym samym niekorzyść Uniwersytetu, w ramach którego entuzjazm pierwszego roku zmienia się w zniechęcenie i bardziej negatywne nastawienie studentów dalszych lat. Sytuacja ta jest alarmująca szczególnie wobec problemów z naborem przyszłych młodych naukowców, a niewykluczone, że i studentów. Poza tym w razie kryzysu, czy to wewnętrznego czy zewnętrznego) trudno liczyć na pozytywne nastawienie i dobrą wolę (zniechęconych) studentów. Analizując jeszcze uzyskane odpowiedzi ze względu na ich generalnie pozytywne bądź negatywne zabarwienie można zobaczyć następujący wynik. Pozytywne odpowiedzi (przyjazny, prestiżowy, dobry, ładny, otwarty, znany, lubiany, nowoczesny, ciekawy, zorganizowany, szanowany,) stanowią około 33% odpowiedzi, natomiast negatywne (tradycyjny, niezorganizowany, skostniały, rozproszony, nieprzyjazny, mało praktyczny, biedny, nudny, inne negatywne) stanowią około 25% odpowiedzi. Cechy które trudno jednoznacznie zakwalifikować (stary, duży, poważny) dają razem 18% odpowiedzi. Widać więc, że choć cech pozytywnych jest więcej niż negatywnych, to nie stanowią one samodzielnie dominującej grupy.

Pytanie 3. Jaki powinien być Uniwersytet Wrocławski?

Tabela 3.0. Odpowiedzi respondentów na pytanie o pożądane cechy Uniwersytetu wrocławskiego. Oczekiwania wobec Uniwersytetu dotyczą przede wszystkim tego, by był nowoczesny, czyli nie zostawał w tyle za czasami, w których jest i jest to zdanie przede wszystkim studentów trzeciego i piątego roku. Znacząco mniej mówią o tym wymaganiu studenci pierwszego roku, co może, podobnie jak w pytaniu drugim, świadczyć o deficytach Uniwersytetu. Oczekiwanie przyjazności jest mniej więcej proporcjonalnie rozłożone w kolejnych rocznikach studentów, podobnie jak otwartości i bogactwa. Wydaje się więc to być oczekiwanie ogólne, co potwierdzają odpowiedzi na pytanie 13., o idealny uniwersytet. Natomiast ciekawe i rzucające nowe światło na postrzegany brak organizacji Uniwersytetu (w pyt. 2.) jest to, że pierwszy rok cechuje się największym (ilościowo i proporcjonalnie) oczekiwaniem zorganizowania i, jak można domniemywać, oczekiwanie to nie zostaje spełnione.
Praktyczności i prestiżu oczekują znacząco częściej niż wynikałoby to z proporcji w próbie studenci piątego roku, znacząco mniej widzą potrzebę tychże studenci pierwszego roku.
Znacząco, bo dwukrotnie większą od oczekiwanej akceptacją obecnego stanu Uniwersytetu, charakteryzują się tylko pierwszoroczniacy, pozostali jej nie podzielają.
Ponadto dla zaczynających studia Uniwersytet powinien być jeszcze, poza byciem zorganizowanym (w tym także w aspekcie budynków) i wymagającym, ciekawy i przystępny. W czasie studiów zgłaszane są oczekiwania 'pomocności', kompetencji i sprawiedliwości, podczas gdy pod koniec dominuje wspomniana już praktyczność i prestiż oraz elitarność, rozwojowość i dynamika uczelni.

Pytanie 4. Z jakimi kierunkami studiów kojarzy Ci się Uniwersytet Wrocławski?

Pytanie to zostało szczegółowo zanalizowane w osobnym artykule (Kosiorek 2010). W tym miejscu przedstawione zostaną tylko najistotniejsze wyniki. Tabela 3.0 wskazuje kierunki studiów UWr kojarzone przez studentów, ułożone wg częstości odpowiedzi - malejąco.
Tabela 4.0. odpowiedzi respondentów na pytanie: Jaki powinien być Uniwersytet Wrocławski? Najczęściej wymienianym kierunkiem jest prawo, którego pozycja jest dominująca i znacząco wyższa, niż następującej po nim historii, która jest wymieniana 2,5 rzadziej niż prawo. Następujące dalej filologia polska, administracja, psychologia i matematyka nie wykazują już tak skokowych odchyleń, choć także można uznać je za najbardziej rozpoznawalne kierunki studiów.
Kolejnym zagadnieniem jest stosunek pozycji kierunku w hierarchii rozpoznawalności w porównaniu do jego pozycji według liczebności studentów. Zestawiając te dane uzyskujemy kierunki, które są w postrzeganiu większe niż „w rzeczywistości” i te, których, pomimo liczebności jakby nie widać. Generalnie obserwowalny jest związek wielkości kierunku z częstością jego wymieniania (współczynnik korelacji rangowej Spearmana równy 0,84), jednak niektóre z kierunków odchylają się tu na plus. I tak najbardziej widoczne w porównaniu do liczebności są (w kolejności): psychologia (skok o 17 pozycji do góry), kulturoznawstwo i archeologia (+7) i historia, matematyka i informatyka (+6). Niższe pozycje w liście rangowej postrzegania, w porównaniu do wielkości kierunku mają: filologia słowiańska (16 miejsc w dół), ochrona środowiska (-12), pedagogika (-8 miejsc) oraz filologia francuska (-7) i germańska (-6). Należy tu wspomnieć, że część respondentów wskazała odpowiedź ogólną „filologie”, co z jednaj strony mogłoby wspomóc te z kierunków filologicznych, które niedomagają wizerunkowo, z drugiej jednak respondenci nie mają świadomości ich istnienia - nie rozróżniają pomiędzy niejasnymi dla nich filologiami. Wydaje się to być wskaźnik problemu niedoinformowania studentów o ofercie niektórych wydziałów czy kierunków, jest ona jednak dość prosta do rozwiązania.
Istotna jest jeszcze kwestia wzajemnej znajomości kierunków, czyli tego, kto wymieniając swój kierunek, jakie inne kierunki zna-wymienia. Generalnie studenci zwykle często wymieniają swój kierunek, na którym studiują. Widoczny jest też związek pomiędzy wielkością kierunku i tym, jak często jest wymieniany. Największą dodatnią różnicę pomiędzy tym, ile kierunków wymienili studenci wybranego kierunku, a przez ile innych został on wymieniony uzyskały: chemia (12), matematyka (11), dziennikarstwo i komunikacja społeczna (11), choć tu mógł zadziałać fakt, że badanie było przeprowadzane przez grupę badawczą działającą przy Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji społecznej UWr. tak więc,są to kierunki znane szerzej, nie tylko własnym studentom.Natomiast znaczące braki w szerokim rozpowszechnieniu zanotowano w przypadku: filologii hiszpańskiej (-16), klasycznej (-15), francuskiej i niderlandzkiej) po - 10), geologii i ochrony środowiska (po -14) oraz muzykologii (-13). Są to kierunki niszowe, wskazane zwykle przez studentów tylko kilku innych studiów (4 do 7). Znane są tylko zwykle najbliższym, sąsiednim kierunkom, a wiedza rzadko wychodzi poza ramy wydziału i niewielką odległość od budynku, w którym mają siedzibę.Wskazane jest podjęcie planowej akcji informacyjnej, by zapewnić im podstawową rozpoznawalność.

Pytanie 5. Czym kierowałeś/aś się wybierając studia na Uniwersytecie Wrocławskim?

Tabela 5.0. odpowiedzi respondentów na pytanie:Czym kierowałeś się wybierając studia na Uniwersytecie Wrocławskim? Pytanie piąte koncentruje się na deklarowanych powodach wyboru studiów i obrazuje zakres elementów branych pod uwagę przez respondentów. Poza znanymi już z poprzednich pytań prestiżem(/renomą) istotna okazuje się odległość/bliskość miejsca zamieszkania, miasto, w którym się znajduje uczelnia (w tym przypadku Wrocław) oraz lokalizacja, które można podsumować jako czynniki lokalizacyjne - podsumowane dają łącznie 26,5% odpowiedzi i tym samym sytuują się na drugim miejscu sumowanych kategorii. Gdyby zsumować kategorie związane z „dobrą opinią”: „prestiż, opinia, najlepszy” dadzą one łącznie ponad 30% procent odpowiedzi i są najistotniejszą kategorią ogólną. Potraktowane łącznie obie największe kategorie obejmują ponad 56% wszystkich odpowiedzi, co pozwala na generalizację, że ponad połowa powodów wyboru Uniwersytetu związana jest z opinią o nim i miejscem, w którym się znajduje. Gdy dane te przeliczymy na respondentów, to okaże się, że potencjalnie dotyczą one wszystkich studentów.
Dopiero po aspekcie lokalizacyjnym jest w hierarchii istotnych czynników wyboru studiów miejsce na 'kierunek studiów' często związany z zainteresowaniami, poziomem (na Uniwersytecie bądź kierunku) oraz perspektywy na przyszłość. Ciekawe wyniki można uzyskać dzięki badaniom porównawczym z innym uniwersytetem we Wrocławiu i uniwersytetami w innych miastach.
Natomiast zestawiając odpowiedzi na to pytanie z odpowiedziami na pytanie 1., o skojarzenia z UWr, widoczna jest stabilna pozycja prestiżu/dobrej opinii jako czynnika decydującego o studiach i skojarzeniach, pozostałe czynniki istotne przy wyborze UWr mają związek głównie z jego lokalizacją, na którą Uniwersytet nie ma większego wpływu. Natomiast to, jak (dobrze) i gdzie się mówi o Uniwersytecie jest już w sferze działalności działu komunikacji i jak pokazują badania, koniecznie trzeba o to dbać, gdyż zmiana opinii o prestiżu, poziomie Uniwersytetu powinna być odczuwalna zarówno w ilości, jak i jakości kandydatów na studia.
Porównują uzyskane wyniki z danymi z badania przeprowadzonego wśród wrocławskich licealistów przez autora w 2008 roku (Grech 2010) widzimy, że gdy licealistom zadano podobne pytanie: „Co bierze Pani / Pan pod uwagę przy wyborze uczelni?” uzyskano następujące dane, przedstawione w poniższej tabeli.
Tabela 5.1. odpowiedzi licealistów wrocławskich na pytanie: co bierze Pani / Pan pod uwagę przy wyborze uczelni?(badania autora, 2008). Widoczne są różnice przede wszystkim w istotności poszczególnych kategorii, gdyż większość kategorii z pierwszej dziesiątki odpowiada sobie. O ile przyszli studenci (licealiści, z których większość zadeklarowała chęć podjęcia studiów) deklarują wybór przede wszystkim przez pryzmat kierunków (33% respondentów), zainteresowań i poziomu nauczania pod kątem przyszłego zawodu, ”nie widząc” tego, co podkreślają studenci: bliskości/odległości miasta i nie oceniając tak wysoko prestiżu Uniwersytetu. Tą różnicę można wyjaśnić tym, że badani licealiści pochodzący z Wrocławia (lub okolicy) i tu się uczący, jak pokazują odpowiedzi na inne pytanie tego badania, zakładają uczelnie wrocławskie jako przyszłe miejsca studiów. Poprzez to założenie (niewidoczne dla nich) nie powstaje u nich problem wyboru miasta, istotny dla studentów rekrutujących się także spoza Wrocławia. Natomiast studenci UWr deklarują, że dla nich najważniejsza jest opinia o uczelni i odległość od niej, co wskazano już wcześniej.
Analizując wewnętrzne zależności w pytaniu stwierdzono następujące związki:
Jeśli jako pierwszą odpowiedź podano ‘prestiż’, to drugą: bliskość/ odległość 17,7%, kierunek 14,6%, poziom 11%, miasto 9,6%, lokalizacja 9%. Jeśli jako pierwszą odpowiedź podano ‘bliskość/odległość’, to drugą: prestiż/renoma 33%, kierunek 11%, poziom 7,6%. Jeśli jako pierwszą odpowiedź podano ‘miasto’, to drugą: prestiż/renoma 29%, kierunek 14%, bliskość odległość 14%, poziom 10%. Jeśli jako pierwszą odpowiedź podano ‘kierunek’, to drugą: miasto 19%, lokalizacja 17%, prestiż/renoma 14%, bliskość odległość 14%, uczelnia 7%. Jeśli jako pierwszą odpowiedź podano ‘poziom’, to drugą: prestiż 22%, bliskość/odległość 18,6%, kierunek 10%, miasto 8,5%, lokalizacja 8,5%, opinia znajomych 8,5%, perspektywy 6%. Jeśli jako pierwszą odpowiedź podano ‘lokalizacja’ to druga: prestiż 28%, kierunki 16%, najlepszy 16%, poziom 12%. Jeśli jako pierwszą odpowiedź podano ‘opinie innych’, to drugą: najlepszy 17%, lokalizacja, bliskość po 10% i prestiż 7,5%.
Natomiast jeśli jako drugą odpowiedź podano ‘prestiż’, to trzecią: miasto i kierunek po 12,7%, bliskość odległość 10%, opinia znajomych 7%. Jeśli jako drugą odpowiedź podano ‘bliskość/odległość’, to trzecią: prestiż 15%, kierunek 13%, poziom 8%, finanse 8%. Jeśli jako drugą odpowiedź podano ‘miasto, to trzecią: prestiż 18%, kierunek 18%, bliskość/odległość 10%, przyszłość/perspektywy 10%, poziom 8%. Jeśli jako drugą odpowiedź podano ‘kierunek’, to trzecią: prestiż 16%, bliskość/odległość 16%, znajomi 12%, lokalizacja 10%, zainteresowania 8%, opinie innych 6%. Jeśli jako drugą odpowiedź podano ‘poziom’, to trzecią: miasto i bliskość po 16%, prestiż 11%, opinia znajomych 8%. Jeśli jako drugą odpowiedź podano ‘lokalizacja’, to trzecią: opinia innych 19%, to kierunek i kryteria rekrutacji 9,4%, prestiż, miasto i zainteresowania po 6%. Jeśli jako drugą odpowiedź podano ‘opinia innych’, to trzecią: kierunek 19% i miasto 9%.
Gdyby spróbować stworzyć algorytm istotności elementów związanych z wyborem uczelni, to należałoby wskazać przede wszystkim na: opinie/renomę, odległość od miejsca zamieszkania/ miasto, kierunek studiów związany z zainteresowaniami. W obecnej sytuacji, gdy nowe kierunki studiów powstają jednocześnie w różnych miastach i uczelniach, czynnikiem zwiększającym przewagę konkurencyjną między uczelniami jest opinia o niej i jej prestiż/renoma w opinii społecznej. Zdaniem studentów posiada on renomę, jednak nie jest to jego główna cecha, a jak wykazano wyżej, wraz z upływem lat nauki studenci stwierdzają, że mógłby być bardziej prestiżowy i niektóre aspekty jego organizacji wymagają ulepszenia.
Diagram 1. Sieć wzajemnych powiązań pomiędzy najczęściej wymienianymi powodami podjęcia studiów. legenda do diagramu:
1 prestiż - renoma
2 bliskość/odległość
3 miasto
4 kierunek
5 poziom
6 lokalizacja
7 opinia (innych, znajomych)
8 zainteresowania
9 najlepszy;
10 przyszłościowy
11 uczelnia
12 finanse
13 znajomi
14 kryteria rekrutacji

Pytanie 6. Jakie są zalety Uniwersytetu Wrocławskiego?

Pytanie o zalety miało na celu wyróżnienie pozytywnych elementów konstrukcji wizerunku UWr. I jak można zauważyć w tabeli (Tabela 6.) respondenci udzielali średnio po dwie odpowiedzi. Skupiają się one głównie na kadrze, która po raz pierwszy pojawia wśród istotnych odpowiedzi w niniejszym badaniu. Pozostałe elementy miały już znaczący udział w poprzednich pytaniach i tak prestiż najmocniej kojarzył się z UWr, poziom, lokalizacja i miasto, bliskość/odległość w pytaniu 5. o powody wyboru studiów na Uniwersytecie, tradycja i historia w pytaniu 1., 2. Odpowiedź ”otwarty” jest na poziomie porównywalnym z odpowiedziami na pytanie 2. o cechy Uniwersytetu.
Tak więc kadra wydaje się być najmocniejszą, wyróżniającą się pozytywnie częścią Uniwersytetu. Poza kadrą studenci wskazują głównie na czynniki istotne przy wyborze studiów i Uniwersytetu, a ponieważ zostały one szczegółowo omówione w punktach 2. i 5. zdecydowano się nie powtarzać tych omówień.
Tabela 6.0. Odpowiedzi respondentów na pytanie: Jakie są zalety Uniwersytetu Wrocławskiego?

Pytanie 7. Jakie są wady Uniwersytetu Wrocławskiego?

Najbardziej negatywnie studenci UWr oceniają braki w organizacji: zarówno zajęć, administracji, jak i rozmieszczeniu budynków (i ich standardzie) - odpowiedzi te po zsumowaniu dają prawie 30% odpowiedzi i dwa razy tyle respondentów. Poza tym ze znaczną krytyką studentów spotyka się: zastój i przestarzałość. Do istotnych problemów należałoby jeszcze zaliczyć zbyt duża teoretyczność i brak praktyki oraz problemy ze stypendiami, dziekanatami, przepływem informacji i podejściem do studenta. Punkty te wskazują na najbardziej palące dla studentów problemy, którymi warto się zająć, by nie zaprzepaścić szansy na opinię o UWr jako uczelni nowoczesnej i dbającej o studenta, a są to, jak pokazują wyniki, bardzo istotne czynniki w postrzeganiu uczelni.
Wady są wymieniane podobnie licznie jak zalety - prawie dwie przypadają na jedną osobę. Tabela 7.0. odpowiedzi respondentów na pytanie: Jakie są wady Uniwersytetu Wrocławskiego?

Pytanie 8. Czym wg Ciebie kierują się studenci przy wyborze uczelni wyższej?

Tabela 8.0. odpowiedzi respondentów na pytanie: Czym wg ciebie kierują się studenci przy wyborze uczelni wyższej? W pytaniu 8. poproszono studentów o wymienienie, czym ich zdaniem kierowali się inni przy wyborze uczelni. Pytanie to ma na celu nie tyle poznanie, na ile badani znają opinie kolegów i koleżanek, ile raczej uzyskanie tych odpowiedzi, których ze względu na moc dyskursu (czyli, tego co wiadomo, że należy mówić) nie podali w pytaniu 5. I w rzeczy samej elementami tymi są: rankingi uczelni, przyszła praca, łatwość dostania się i ukończenia. Pozostałe odpowiedzi są na porównywalnym jak w pytaniu 5 poziomie.
Jak można wnosić, tym o czym nie należy rozmawiać na UWr w kontekście przyjęcia jest to, że patrzyło się na rankingi w prasie, szczególnie te związane z przyszłą pracą i że wie się, czy też ma nadzieję na łatwe ukończenie studiów. O ile pierwszy czynnik jest istotny, gdyż wskazuje na niejawne kryteria wyboru uczelni przez kandydatów, o tyle drugi, choć równie ważny, jest w dłuższym okresie czasu niepokojący. Podtrzymywanie tego już istniejącego przekonania, grozi utrwaleniem reputacji UWr jako łatwej uczelni, którą każdy może bez problemu skończyć. Wskazane jest przedsięwzięcie kroków przeciwdziałających, np. poprzez jasne komunikowanie warunków zaliczania i konsekwentne realizowanie tych ustaleń przez zaliczających i egzaminatorów.

Pytanie 9. Jaki jest student uniwersytetu wrocławskiego?

Tabela 9.0. odpowiedzi respondentów na pytanie: Jaki jest student Uniwersytetu Wrocławskiego? Pytanie 9. miało na celu wyłonienie autowizerunku studenta UWr i ponieważ zostało szczegółowo omówione w artykule Daniela Kazaneckiego (Kazanecki 2010) tutaj zanalizowane zostaną tylko najistotniejsze kwestie.
Wskazywane przez respondentów cechy wydają się być generalnie pozytywne, tylko sześć cech nie jest jednoznacznie pozytywnych, a pierwsza z nich - zmęczony - lokuje się na pozycji 11 na liście frekwencji. Cechy pozytywne reprezentują dość szerokie spektrum z najistotniejszymi dotyczącymi: otwartości, pracowitości, inteligencji oraz ambicji i luzu. Dalszą część idealizacji wiąże się z przyjaznością, wykształceniem, wesołością i mądrością.
Cechy negatywne związane są niejako symetrycznie głównie z nadmiarem pracy, niechęcią do niej, egocentryzmem oraz biedą.
Zestawienie tych cech pozwala na rekonstrukcję ram konstruktu 'studenta', do których należą: otwartość/luz/przyjazność (z negatywnej strony egocentryzm), pracowitość (czasem nadmiar pracy i zmęczenie), inteligencja, ambicja, wykształcenie/mądrość.

Pytanie 10. Jaki jest wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego?

Tabela 10.0. odpowiedzi respondentów na pytanie: Jaki jest wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego? Ponieważ odpowiedzi na to pytanie zostały przeanalizowane szczegółowo w osobnym tekście (Smółka 2010), szczególnie pod kątem uwarunkowań konstrukcji wizerunku wykładowcy, tutaj ograniczono się do cech najistotniejszych z punktu widzenia całego badania.
Pytanie o cechy wykładowcy UWr ujawnia aspekty przez pryzmat, których studenci konstruują zgeneralizowany obraz wykładowcy. Podobnie jak w przypadku autowizerunku studentów jest on raczej pozytywny, choć cechy negatywne ujawniają się szybciej, bo już na czwartej pozycji.
Koncentrują się one na aspekcie relacji do/ze studentem (nudny, arogancki), czy też jej braku (brak kontaktu) i o ile ostatnią z cech można uznać za marginalną, to pierwsza i drugą warta jest uwagi.
Cechy pozytywne związane są głównie z kompetencją (wykształceniem, przygotowaniem - razem 13,4% odp. i 33% respondentów), stawianiem wymagań (7% i17%), stosunkiem do studenta (miły, przyjazny, otwarty, pomocny, zabawny, wyrozumiały - razem 14,3% i 33%) oraz intelektem (inteligentny, mądry 5,2% i 13,3%).

Pytanie 11. Czy Uniwersytet wrocławski przygotowuje cię do pracy w zawodzie?

Ponieważ odpowiedzi na to pytanie zostały zanalizowane szczegółowo w osobnym tekście Katarzyny Niemyskiej, tutaj ograniczono się do najistotniejszych wyników z punktu widzenia całego badania. Pytanie to było jednym z dwóch pytań zamkniętych wyboru w całym badaniu.
Poniższa tabela wskazuje ogólne tendencje w ocenie przydatności studiów do (przyszłej) pracy zawodowej. Tabela 11.0. odpowiedzi respondentów na pytanie: Czy Uniwersytet przygotowuje cię do pracy w zawodzie? Zauważalna jest tendencja do potwierdzania przydatności obejmująca nieco ponad połowę respondentów (57,4% zsumowanych odpowiedzi „tak”, „zdecydowanie tak” i „raczej tak”), przy jednej trzeciej (33,3%) odpowiadających negatywnie na to pytanie.
Tendencja ta widoczna jest szczególnie, gdy porówna się odpowiedzi „tak” i „nie” oraz „raczej tak” i „raczej nie, proporcje tych grup odpowiedzi są stałe równe ~1,95. Co ciekawe, grupy respondentów zdecydowanych skrajnie na „tak” i „nie” są również prawie równo liczne (7,6% i 7,9%). Czyli odliczając grupy skrajne, na każdych dwóch zadowolonych studentów przypada jeden niezadowolony z przygotowania do pracy uzyskiwanego na studiach. Ta proporcja wydaje się znaczna i choć oczywiście wychodzi ponad średnią, która sugerowałaby jeden na jednego. Jednak pytanie o stosunek do tej kwestii Uniwersytetu wydaje się zasadne. Czy UWr chce kształcić ludzi, którzy z tylko dwukrotnie większym prawdopodobieństwem oceniają swoje przygotowanie do pracy w zawodzie jako wystarczające niż niewystarczające?
Poszukując czynników wewnętrznych odpowiadających za ten stan rzeczy, należałoby wskazać przede wszystkim na rok studiów: wraz z rokiem znacząco wzrasta liczba osób twierdzących, że nie przygotowuje (1 rok zdecydowanie nie=6,5%, 3 rok=44%, 5 rok= 49%). Równocześnie spada liczba osób twierdzących, że przygotowuje do pracy: z pośród osób twierdzących, że zdecydowanie przygotowuje aż 67% respondentów jest na pierwszym roku (gdy w próbie stanowią jedynie 40%), podczas gdy na trzecim jest 22% tej grupy a na piątym tylko 10%).

Pytanie 12. Co Twoim zdaniem inni ludzie myślą o Uniwersytecie Wrocławskim?

Tabela 12.0. odpowiedzi respondentów na pytanie: Co Twoim zdaniem inni ludzie myślą o Uniwersytecie Wrocławskim? Pytanie to podobnie jak pytanie 8. miało na celu uzyskanie tych opinii o uczelni, których badani jako jej studenci, nie chcieliby sami wypowiedzieć jako własnych, jednak je posiadają. W tym miejscu należy też zaznaczyć, że jest to pytanie z jedną z najniższych średnich ilości odpowiedzi na respondenta =1,66.
Nie stwierdzono znaczących nowych odpowiedzi, które w tym pytaniu pojawiłyby się po raz pierwszy, co można wyjaśnić przede wszystkim kolejnością tego pytania (12.), negatywne aspekty miały już wiele okazji, by pojawić się wcześniej. Interesujące więc wydają się te elementy, które w tym pytaniu pojawiają się znacząco często i częściej niż w poprzednich.
Jak pokazuje poniższe zestawienie skategoryzowanych: odpowiedź „ambitny/wymagający” pojawiają się po raz pierwszy w kontekście samego UWr, wcześniej występowała ona jako najistotniejsza cecha wykładowcy Uniwersytetu. Co istotne, ma ona też kontr-reprezentację w postaci cechy: „niewymagający”, co może świadczyć o tym, że studenci zgodziliby się, że UWr jest „ambitny/wymagający”. Natomiast „wysoki poziom” występował wcześniej jako oczekiwanie studentów w pytaniu 3. (Jaki powinien być UWr?), wydaje się więc, że mógłby ten poziom być nieco wyższy, by studenci sami go podkreślali. Podobnie sytuacja przedstawia się z cechami „nowoczesny” i „otwarty” oraz niepraktyczny, choć waga problemu nie jest już tak znacząca.
Pozostałe odpowiedzi lokują się poniżej progu relewancji przyjętego w analizie=5% respondentów.

Pytanie 13. Jaki powinien być idealny uniwersytet?

Pytanie to ma na celu rekonstrukcję ideału uniwersytetu wśród studentów. Obraz wyłaniający się z wyników zbiorczych zamieszczonych w tabeli 13. wydaje się bardzo prosty: po pierwsze zorientowany na studenta, otwarty na jego potrzeby, przyjazny. Po drugie: aktywnie podejmujący działania, by być na czasie, zmieniający się (nowoczesny, aktywny), po trzecie: stawiający na praktyczny rozwój i wymagający tegoż raczej niż 'wkuwania' teorii.
Kolejne aspekty dotyczą dobrej organizacji, wyposażenia w sprzęt i komputery oraz nie stwarzania barier w dostępności i otwartości dla wszystkich, w tym szczególnie barier finansowych. Tabela 13.0. Odpowiedzi respondentów na pytanie: Jaki powinien być idealny uniwersytet? Porównując te odpowiedzi z tym, jak widziany jest UWr aktualnie, można wskazać różnice, mogące stać się kierunkami zmiany przede wszystkim w nastawieniu na studenta, nowoczesności, praktycznej użyteczności zdobywanej wiedzy w przyszłej pracy zawodowej, lepszej organizacji pracy uczelni oraz wyposażenia w odpowiedni sprzęt.
Należy też wskazać, że aktualne cechy UWr częściowo pokrywają się z wyobrażeniem ideału, przede wszystkim w aspektach kompetencji wykładowców, otwartości (uczelni i wykładowców). Najpoważniejszym problemem wydają się słabości organizacji pracy uczelni.

Pytanie 14. Czym różni się Uniwersytet Wrocławski od innych polskich uniwersytetów?

Tabela 14.0. Odpowiedzi respondentów na pytanie:Czym różni się Uniwersytet Wrocławski od innych polskich uniwersytetów? Respondenci zapytani o wyróżniki UWr na tle innych polskich uniwersytetów wskazują na pięć najistotniejszych grup czynniki związanych z: położeniem, prestiżem, tradycją, poziomem/wymaganiami oraz pozytywną atmosferą i dobrą kadrą. Wszystkie wymienione elementy wydają się być pozytywne lub choćby nienegatywne. Wszystkie te elementy są składowymi indywidualnego obrazu wizerunku UWr i tu ulegają wzmocnieniu/uwypukleniu. Można wskazać na brak elementów zewnętrznych, które wychodziłyby poza schemat uważania, że to co my sądzimy, sądzą też inni.
Grupa odpowiedzi negatywnych (gorszy, zła organizacja, rozrzucony po mieście, kadra zła) liczy w sumie 7,6% odpowiedzi i 12% respondentów i choć nie jest duża, to wskazuje na pojawiające się już wcześniej wskazania na słabe strony UWr w opinii jego studentów: poziom, podejście do studenta i wyposażenie w sprzęt.
W tym pytaniu największa grupa osób, bo aż ponad 27%, nie wypowiada własnego zdania („nie wiem” i „brak odpowiedzi”) co ze względu na charakter pytania nie jest zaskakujące. W zestawieniu z wnioskami z akapitu pierwszego może świadczyć o braku znajomości szerszego kontekstu, w tym innych uniwersytetów wśród respondentów i posiłkowaniu się ogólnymi opiniami (prestiż, tradycja) lub analizą nazwy czy bliskością od miejsca zamieszkania (wrocławski.

15. Natężenie wybranych cech Uniwersytetu.

Ponieważ odpowiedzi na dyferencjał zostały zanalizowane szczegółowo w osobnym tekście Marcina Bartusika (2010), poniżej ograniczono się do wskazania najistotniejszych właściwości tego pytania. Ta część badania polegała na przedstawieniu respondentom wybranych par cech ułożonych w skali pięciostopniowej, gdzie po lewej stronie skali znajdowała się cecha umieszczona po lewej stronie pary, po prawej cecha umieszczona w tabeli po prawej stronie pary. Każda z cech miała dwa poziomy intensywności: bardzo i raczej, po środku pozostawiono możliwość niedokonania wyboru żadnej z cech. Respondentów proszono o zaznaczenie natężenia cechy na skali dwustopniowej w każdą stronę (lub zera).
Dokładny wzór ankiety znajduje się w załączeniu, poniżej umieszczono tylko poglądowo fragment tej części kwestionariusza (Tabela 15.0) oraz zbiorcze zestawienie odpowiedzi.

Tabela. 15.0. Fragment kwestionariusza ankiety

Tabela 15.1. Zestawienie najistotniejszych statystyk dla par cech opisujących UWr - skala dyferencjałowa od 1 do 5, pytanie brzmiało: Uniwersytet wrocławski jest: .... I tak ze względu na rozkład średnich za najmocniejsze cechy należałoby uznać: po pierwsze, cztery cechy z góry (wymagający, teoretyczny, skomplikowany, chaotyczny) i z dołu tabeli (ładny, tradycyjny, mądry, stary). Posiadają one najwyższe wartości średnich i znacząco odstają od średniej zestawienia 2,63 przy odchyleniu standardowym równym 0,51.
Przy czym największą spójność odpowiedzi respondentów występuje przy cechach: lubiany, mądry, stary, kompetentny, przyjazny i parach: kobiecy /męski, odważny / tchórzliwy, gdzie średnia nie pozwala na jednoznaczne wskazanie przeważającej części z pary.
Po zestawieniu cech najistotniejszych i najspójniejszych otrzymujemy zestaw najmocniejszych cech UWr ze względu na średnią i jednoznaczność osądu zarazem: mądry, stary, kompetentny, lubiany oraz wymagający, skomplikowany choć raczej poważny i przewidywalny. Chaotyczność i teoretyczność jest najmocniejsza, ale też najbardziej różnicuje grupę respondentów.
Pozostałe cechy należy traktować jako mało znaczące dla konstrukcji wizerunku Uniwersytetu.

Podsumowanie

Krótko podsumowując przedstawione powyżej dane i wnioski można zarysować ramy konstrukcji wizerunku Uniwersytetu Wrocławskiego i wskazać na najistotniejsze problemy i zagrożenia wyłaniające się z analiz.
I tak do najważniejszych elementów konstrukcji Uniwersytetu należą: prestiż/renoma (7), tradycja (5), lokalizacja (3): w mieście Wrocław, niedaleko od miejsca zamieszkania studentów, stawianie wymagań (4) i utrzymywanie poziomu (3) przy tym przyjazność (2). Poza tym UWr postrzegany jest jako: stary (2), duży (2) i raczej ładny.
Jako największą zaletę uczelni studenci wymieniają: kadrę (3): dobrą, kompetentną, wykształconą, przyjazną. Jednocześnie pojawiają się problemy takie jak przede wszystkim: brak organizacji (3), biurokracja, skostniałość/przestarzałość oraz mała praktyczność - zajęć przygotowania do przyszłej pracy. Poza tym studenci wskazują na nieprzejrzystość procedur dla studenta i rozrzucenie budynków po mieście.
W takiej sytuacji proponowane są następujące główne kierunki zmian/rozwoju: poprawienie wewnętrznej organizacji i komunikacji, stopniowe dostosowanie do studenta i położenia nacisku na przygotowanie go do pracy zawodowej, bycie na czasie - nowoczesność i zadbanie o odpowiednie wyposażenie w sprzęt.
Potencjalnym problemem jest brak unikalnych wyróżników UWr na tle innych uniwersytetów, odpowiedzi udzielane przez respondentów przedstawiają obraz raczej pozytywny, jednak opierający się w znacznej mierze na niespecyficznych sądach ogólnych i lokalizacji uczelni. Nie ma w nich niczego, co by specjalnie wyróżniało Uniwersytet. Porównując odpowiedzi na wszystkie pytania, można zauważyć niską zgodność respondentów odnośnie kluczowych kwestii, rzadko kiedy (poza pytaniem 13. o idealny uniwersytet) przekracza ona 10-15% odpowiedzi, co świadczy o rozmyciu obrazu Uniwersytetu, który choć jest dla studentów jasny, to jednak nie jest wyraźnie zarysowany. Podczas gdy ideał, do którego warto dążyć, jest wyraźny: nastawiony na studentów.
Wskazane są dalsze badania wewnętrzne pozwalające na pogłębienie analizy przyczyn wskazanych problemów wizerunkowych i organizacyjnych oraz badanie porównawcze z innymi uniwersytetami w Polsce, które pozwoliłyby porównać uzyskane wyniki i tym samym mogłyby pozycjonować UWr na szerszym tle.
Analiza średniej ilości odpowiedzi na osobę w pytaniach wskazuje, że najbardziej rozbudowane są takie aspekty wizerunku jak: skojarzenia (3,1), jaki jest student UWr (2,7) i wykładowca (2,5), czym inni kierują się przy wyborze uczelni (2,6), jaki jest Uniwersytet (2,5) najsłabiej zaś czym różni się od innych uniwersytetów (1,5) i co myślą inni o uczelni (1,6). Tak więc najmniej chętnie udzielane są odpowiedzi o zewnętrzne widzenie alma mater, a najchętniej o sobie i własnych skojarzeniach i projekcjach dotyczących macierzystej uczelni.

Dyskusja

Przedstawione badanie jest badaniem pionierskim ze względu na tematykę i zakres w obszarze badań wizerunkowych w związku z tym łatwiej w nim o potknięcia i trudniej o dane zewnętrzne pozwalające zweryfikować postawione hipotezy.
Zarzutem, który można postawić badaniu, jest jego ogólność związana z pytaniem: czy istnieje w ogóle coś takiego, jak ogólny wizerunek instytucji składającej się z różnych grup społecznych? Na to pytanie starano się odpowiedzieć weryfikując różnice między poszczególnymi grupami studentów, tam gdzie na to pozwalały zebrane dane. Wydaje się, że odpowiedziano pozytywnie, w większości zagadnień i pytań można wyróżnić grupę elementów, co do których występuje duża zgodność pomiędzy respondentami.
Można wreszcie próbować kwestionować kategoryzację materiału sporządzoną na potrzeby analizy, jednakże: po pierwsze, bez kategoryzacji materiału językowego nie byłoby możliwe przeprowadzenie większości badań i zobaczenie większego obrazu spoza różnych form językowych. Po drugie, kategoryzację przeprowadzono wychodząc od znaczących liczebnie grup odpowiedzi respondentów jako podstawy, dołączając do nich odpowiednie inne formy językowe odnoszące się do wybranego aspektu tak, by odtworzyć kategoryzację obrazu świata badanych, co jest celem badań kognitywnych i wizerunkowych.

Artykuły przygotowane w ramach badania

Bartusik Marcin, 2010, Różnice i podobieństwa w postrzeganiu UWr przez studentów na podstawie dyferencjału semantycznego.
Grabeus Marta, 2010, Uniwersytet Wrocławski w oczach studentów.
Grech Michał, 2010, Badanie wizerunku wewnętrznego Uniwersytetu Wrocławskiego wśród jego studentów. Cele, metody, dobór próby i wyniki zbiorcze.
Kazanecki Daniel., 2010, Autowizerunek studentów Uniwersytetu wrocławskiego, Wrocław.
Kosiorek Maciej, 2010, Dynamika popularności kierunków UWr.
Kwiecień Michał, 2010, Ja, my, oni – analiza kognitywnych motywów kierujących wyborem studiów
Smółka Agnieszka, 2010, Wizerunek wykładowcy Uniwersytetu wrocławskiego, Wrocław.
Solka Magdalena, 2010, budynek, a wizerunek.

Literatura

Fleischer M., 2003, Corporate identity, public relations, Wrocław.
Fleischer M., 2010, Communication design czyli projektowanie komunikacji, Łódź.
Fleischer M., 2007, Ogólna teoria komunikacji, Wrocław.
Frankfort-Nachmias Ch.,Nachmias D., 2000, Metody badawcze w naukach społecznych, Warszawa.
Luhmann N. 2007, Systemy społeczne, Kraków.
Grech M., 2010, Komunikacja i wizerunek uczelni niepublicznych, Łódź.
Herbst, Dieter, 1998, Corporate identity, Berlin.
Kępińska Olga, Maroń Artur, 2006, Kognitywny wizerunek uniwersytetu. Na podstawie badania ankietowego wśród studentów UWr. w: Kultura i Historia” nr 10/2006 http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/148 dostęp 18.02.2009
Barbara Kożusznik, Mirosława Łukaszek, 2000, ABSOLWENT NAJLEPSZYM PROMOTOREM UNIWERSYTETU, w: Gazeta Uniwersytecka miesięcznik Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, 2/2000 http://gu.us.edu.pl/index.php?op=artykul&rok=2000&miesiac=11&id=1444&type=no dostęp 18.02.2009