Wizerunek Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau wśród Polaków, którzy rozpoczęli naukę szkolną po 1989 roku.

0. Wstęp

Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau to jedno z najtragiczniejszych symboli II wojny światowej. W tym samym miejscu ponad siedemdziesiąt lat temu powstał największy niemiecki kompleks więzienny, który pełnił funkcję obozu koncentracyjnego oraz ośrodka masowej Zagłady. Przez blisko pięć lat obywatele różnych Narodów cierpieli i byli mordowani dlatego, że naziści uznali ich za gorszych i niegodnych życia. Rasa panów, za którą uważali się Niemcy, zorganizowała niewyobrażalny kompleks obozowy, gdzie uważanych przez nich za podludzi należało zniszczyć. Śmierć była w tym miejscu codziennością, a następowała najczęściej na skutek rozstrzeliwań, znęcania się, pracy ponad siły, niewystarczającego wyżywienia, eksperymentów pseudomedycznych oraz otrucia. Na terenie obozu urządzono najpierw prowizoryczne komory gazowe, a w 1943 roku wybudowano olbrzymie krematoria, w których codziennie mordowano tysiące niewinnych ludzi - mężczyzn, kobiet, dzieci, starców oraz kalek - głównie Żydów. Całe mienie ofiar konfiskowano, a prochy zakopywano lub wysypywano do rzek i stawów. Do pracy związanej z funkcjonowaniem obozu zmuszano więźniów, w tym np. do pomocy przy rozbieraniu ofiar, spalania ich ciał czy segregacji rzeczy po nich pozostawionych. Przez lata działania tej fabryki śmierci uśmiercono w niej ponad milion ludzi.

W czasie wojny nazwa Auschwitz-Birkenau budziła grozę, wielu miało świadomość zbrodni, jakich dokonano w tym miejscu. Wiedziano, że nigdy wcześniej w dziejach ludzkości nie miano do czynienia z czymś podobnym. Dlatego jeszcze w czasie funkcjonowania kompleksu obozowego, gdy imperium Hitlera chyliło się ku upadkowi wiele osób, w tym także więźniów, zastanawiało się, co potem będzie z tym miejscem.

Po wojnie dyskusje na ten temat nasiliły się. Pomysłów było wiele, jednak ostatecznie powołano w tym miejscu Muzeum. I chociaż wizje tego miejsca, zwłaszcza w pierwszych latach po wyzwoleniu obozu, były bardzo różne, to udało się dojść do wielu kompromisów.

Obecnie na charakter, kształt, ekspozycje i praktycznie każdy element Muzeum ma wpływ masa czynników. Władze są zmuszone do wielkiej ostrożności przy wprowadzaniu jakichkolwiek zmian. Muszą liczyć się ze zdaniem byłych więźniów, rodzin ofiar, wyznawcami różnych religii, naukowców, polityków oraz wielu innych osobistości. Delikatność i ostrożność dotycząca zarządzania tą wyjątkową instytucją związana jest nie tylko z tragedią tego miejsca, ale też osobami negującymi Holokaust, istnienie komór gazowych czy pomniejszającymi ich znaczenie. Ludzie pracujący w Muzeum mają świadomość, że ich potknięcie, drobny błąd może być argumentem dla reprezentantów tych skrajnych środowisk. Chociaż w wielu krajach negowanie tego, co wydarzyło się w Auschwitz-Birkenau jest karane prawnie, to problem wciąż istnieje. Niełatwe jest też samo utrzymanie Muzeum. Konserwacje obiektów poobozowych oraz części mienia ofiar, którego nie zdążono wysłać do Rzeszy wymagają ogromnego nakładu środków. Pieniędzy wciąż brakuje, dlatego powołano np. Fundację Auschwitz-Birkenau, której zadaniem jest zgromadzenie kwoty 120 mln euro na Fundusz Wieczysty. Jego coroczne odsetki, w wys. 4-5 mln euro pozwolą na planowe i systematyczne realizowanie niezbędnych prac konserwatorskich. Duży dylemat jest też związany z konserwacją zwłaszcza pozostałości urządzeń masowej zagłady, w których pobliżu znajdują się ludzkie szczątki. Przedstawiciele niektórych religii nie zgadzają się na żadne ingerencje w te miejsca. Kolejna rzecz wymagająca dużego nakładu pracy, to zabezpieczenie samego terenu Muzeum. Kradzież napisu ‘Arbeit Macht Frei’ nad bramą główną obozu uzmysłowiła, że miejsce to musi być ciągle kontrolowane. Wartość wielu rzeczy znajdujących się na terenie byłego obozu jest bezcenna. Kolejna sprawa dotyczy zapewnienia bezpieczeństwa odwiedzającym, których z roku na rok przybywa. Tłum ludzi to wymarzony cel dla terrorystów. Straż Muzeum ma ogromną pracę do wykonania. Problem nie dotyczy tylko tego, ale też logistyki, czy zapewnienia odpowiednich przewodników. Zupełnie innej natury są dylematy związane z jednostkami odwiedzającymi Muzeum. Ludzie różnie reagują na to miejsce. Niektórzy podchodzą do zwiedzania bardzo emocjonalnie, inni nie są zainteresowani. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau odwiedzają ludzie z innych kultur, nawet różnice z tym związane mogą prowadzić do konfliktów. Osoby z odmiennych zakątków świata mogą różne postrzegać śmierć i ją upamiętniać czy inaczej odnosić się do wydarzeń związanych z II wojną światową. W miejscu po byłym obozie odbywa się też masa różnych wydarzeń kulturalnych oraz religijnych, Muzeum współpracuje z wieloma innymi muzeami, organizacjami oraz szkołami i uczelniami wyższymi.

Wymienione tutaj dylematy i wyzwania związane z funkcjonowaniem Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau to tylko wierzchołek góry lodowej. Wszystko to ma wpływ na wizerunek tej instytucji i różne postrzeganie jej przez ludzi.

W badaniach, które przeprowadzono na potrzeby tej pracy nie jest ważne czy dany respondent odwiedził kiedykolwiek Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. O kompleksie obozowym uczniowie powinni dowiedzieć się na lekcjach języka polskiego oraz historii. Ponadto Auschwitz-Birkenau, lub sam Auschwitz funkcjonuje w dyskursie, dlatego twierdzę, że każdy Polak zna to miejsce i ma jakieś pojęcie o tym, co się tam wydarzyło. Pamięć o Zagładzie co jakiś czas jest poruszana w mediach. Dużą rolę odgrywają też filmy. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau jest też miejscem, które stało się symbolem Holokaustu. Stąd uważam, że w świadomości każdego ukształtował się jakiś wizerunek tej instytucji. W poniższej pracy postaram się w pewnym stopniu wykazać jaki on jest wśród danej grupy respondentów, która reprezentuje większą populację.

1.Ustalenie definicji i pojęć

1.1 Wizerunek, public relations oraz corporate identity

Niniejsza praca spróbuje dać odpowiedź na pytanie jaki jest wizerunek Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau wśród Polaków, którzy rozpoczęli naukę szkolną po 1989 roku. Aby lepiej zrozumieć istotę tematu, na wstępie należy wyjaśnić kilka zawartych w nim pojęć, jak i innych niezbędnych do szerszego spojrzenia na problem badawczy.

Podstawową kwestią wymagającą wytłumaczenia jest pierwsze słowo użyte w przedstawieniu tematu, a mianowicie - wizerunek. Rozpoczynając od najprostszych definicji tego pojęcia powinniśmy sięgnąć do encyklopedii, gdzie wizerunek podzielono na dwa znaczenia: w odniesieniu do utrwalonej czyjejś podobizny np. na zdjęciu oraz sposobie postrzegania i przedstawiania kogoś lub czegoś (http://sjp.pwn.pl/slownik/2579940/wizerunek, stan z 10.08.2013).

W przypadku poniższej pracy szczególnie interesuje nas ten drugi przypadek w odniesieniu do czegoś, ponieważ Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau nie jest fizyczną osobą. Muzeum bliżej do organizacji, przedsiębiorstwa, firmy, instytucji niż człowieka. Wizerunek w tym przypadku jest zależny od wielu czynników i w różnych źródłach inaczej go się definiuje (choć często bardzo podobnie).

Według B. Rozwadowskiej: „uproszczona definicja wizerunku organizacji mówi o tym, że jest to powszechnie istniejąca opinia na temat firmy” (Rozwadowska 2006: 54), natomiast M. Cenker twierdzi, że „Wizerunek przedsiębiorstwa jest swego rodzaju obrazem firmy w świadomości innych osób, które z nią się stykają w sposób bezpośredni (np. jako klienci) lub pośredni (ogólnie jako uczestnicy rynku)” (Cenker 2000: 42). Inną definicję proponuje M. Fleischer: „Wizerunek zatem jest tym, co funkcjonuje na temat organizacji zewnętrznie na rynku, jest tym, co my o danej organizacji społecznie mniemamy” (Fleischer 2010: 215) oraz dalej „wizerunek jest tym, co ludzie o organizacji na zewnątrz sądzą (kimkolwiek owi 'ludzie' by byli) (Ibid.:).

Oczywiste jest to, że większość firm, organizacji itp. chce mieć pozytywny wizerunek. Wiąże się to z konkretnymi korzyściami (jakie one by nie były), które przecież są celem ich działalności. Za tworzenie zakładanego, pożądanego wizerunku jest odpowiedzialne public relations (PR). Obecnie trudno określić początek jego powstania. Istnieją trzy najbardziej rozpowszechnione koncepcje, które twierdzą, że PR:

- istnieje odkąd pojawili się ludzie, na długo przed wymyśleniem słów, które określają to zjawisko;

- powstało w XIX wieku w czasie narodzin pluralistyczno-demokratycznych systemów państwowych i społecznych oraz rewolucji przemysłowej;

- początek swój ma w pierwszych latach XX wieku, a ojcowie to Edwar L. Bernay i Ivy Lee, którzy wynaleźli i usystematyzowali różnorodne techniki komunikacji perswazyjnej (Rozwadowska 2006: 20). Więcej na temat tej tezy i ogólnym rozwoju PR mówi też M. Fleischer (Fleischer 2003: 163-164).

Próba zamknięcia public relations w jednej definicji nie jest wcale prosta. Istnieje wiele skrajnych koncepcji tego pojęcia: jedni twierdzą, że główne zadania tej dziedziny skupiają się wokół mało znaczących dodatków do promocji, inni uważają, iż działania PR mają charakter strategiczny i stanowią podstawę funkcjonowania przedsiębiorstwa. Według B. Rozwadowskiej każda z takich teorii może być uzasadniona a „kluczem do akceptacji owej różnorodności jest dynamiczny charakter public relations, który powoduje, że PR zmienia swoje znaczenie wraz z przeobrażeniami zachodzącymi w otoczeniu, kryjąc w sobie za każdym razem inne treści” (Rozwadowska 2006: 15). W 2005 i 2006 roku istniało ponad dwa tysiące definicji public relations (Budzyński 2005:9), (Rozwadowska 2006: 38), przytoczenie ich wszystkich jest niemożliwe i pozbawione sensu. Ja ograniczę się tylko do wskazania pozycji, gdzie przedstawionych jest tylko kilka (Fleischer 2003: 164-166) i przytoczę jedną wybraną przez siebie: „Promocja wzajemnych kontaktów i dobrej reputacji między osobą, a firmą lub instytucją a innymi osobami, szczególnie grupami odbiorców lub ogółem społeczeństwa, poprzez dystrybucję łatwo interpretowalnych materiałów i rozwijanie przyjaznej wymiany zdań, oraz ocena reakcji danej grupy odbiorców” (Black 2006: 15, cyt. za Webster New International Dictionary).

Istotę PR określa ten sam autor w następujących słowach: „reputacja, odzew społeczny, wiarygodność, zaufanie, harmonia i poszukiwanie wzajemnego zrozumienia opartego na prawdziwej i pełnej informacji” (Ibid.: 11-12).

Kolejnym zagadnieniem blisko związanym z PR i wymagającym wyjaśnienia jest corporate identity (CI). Pojęcie to powstało w latach pięćdziesiątych w USA, wtedy określało programy designerskie organizacji, oparte na badaniach naukowych czy analizach demograficznych. Obecnie CI: „zajmuje się zarówno tworzeniem nowych programów konstruujących wizerunek organizacji i towarzyszących jej przemian, jak i reorganizacją już istniejących wizerunków. Grupami docelowymi dla nowego wizerunku organizacji są zarówno współpracownicy i klienci jak i konkurenci organizacji” (Fleischer 2003: 108). W książce S. Blacka corporate identity tłumaczone jest jako tożsamość przedsiębiorstwa, a „to jego złożona osobowość na którą składają się: filozofia, historia, kultura, strategia, styl zarządzania, reputacja oraz zachowanie pracowników” (Black 2006: 95-96). Natomiast M. Fleischer tłumaczy to jako wizerunek organizacji zakładając, że tożsamość organizacji należy tłumaczyć jako corporate image (Fleischer 2010: 215). Różnice pomiędzy tymi zagadnieniami dotyczą tego, że corporate identity jest konstruowany na zewnątrz a corporate image dotyczy wewnętrznego sposobu widzenia (Ibid.:).

B. Rozwadowska zakłada, że corporate identity jest częścią public relations (Rozwadowska 2006: 195), natomiast M. Fleischer ma odmienne zdanie plasując PR jako dział CI „sytuując public relations w ramach i tylko w ramach corporate identity, jako jednego z jej elementów” (Fleischer 2003: 160) oraz „Ujmując rzecz metaforycznie, rzec można, że o ile corporate identity wyposaża organizację w twarz, konstruując ją, o tyle public relations śledzi jej działanie na rynku” (Fleischer 2010: 245). B. Rozwadowska uważa, że CI „należy definiować je jako dynamiczne i aktywne zarządzanie najważniejszymi niematerialnymi aktywami firmy, tworzenie informacji o tym, czym jest firma, jak się zmienia i dokąd zmierza, a także co wyróżnia ją od innych o takim samym profilu działalności” (Rozwadowska 2006: 192), natomiast M. Fleischer formułuje je jako: „systemu cech i właściwości organizacji, wraz z wyróżnieniem tożsamości istniejącej i postulowanej” (Fleischer 2003: 111). Należy jeszcze wspomnieć o tym, że „Wizerunek, do konstrukcji lub rekonstrukcji którego w ramach programu corporate identity zmierzamy, składa się z trzech zasadniczych elementów, z jednej strony z corporate design, z postrzeganego na rynku obrazu organizacji, manifestującego się w jej szeroko rozumianym ››wystroju‹‹ oraz w jej produktach, z drugiej ze specyficznego rodzaju komunikacji ‘w’ i ‘o’ organizacji – corporate communication oraz z wewnętrznych i zewnętrznych zachowań organizacji – corporate behaviour” (Fleischer 2010: 222).

Aby lepiej zrozumieć czym jest CI można sięgnąć po prostszą definicję podaną na stronie internetowej Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie „Corporate identity - strategiczne i kompleksowe podejście do projektowania i zarządzania wizerunkiem firm i przedsiębiorstw w kontekście relacji firmy z środowiskiem komunikacyjnym, w którym podstawową walutą są znaki, marki i kody” (http://www.dziennikarstwo.uni.wroc.pl/specjalnosci,projektowanie_komunikacji_communication_design.html, stan z 12.08.2013). Jak widać i w tym przypadku mamy do czynienia z kolejnym niejednoznacznym pojęciem, które jest dosyć trudne do zdefiniowania, jednak po przeanalizowaniu dostępnych opisów można dojść do wniosku, że public relations oraz corporate identity są działami pokrewnymi, zależnymi od siebie, które wpływają na wizerunek, kształtują go, lub też inaczej może on być skutkiem działań PR i CI.

Tematem tej pracy jest próba odpowiedzenia na pytanie jaki wizerunek Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau poprzez działania public relations i na podstawie corporate identity wytworzył się wśród osób młodych (w tym przypadku „młodych” oznacza nie starszych niż 29 lat na daną „chwilę”, tę kwestię rozwinę w rozdziale 2.2). Dlatego kluczowe jest zrozumienie też innych pojęć niż te ww.

1.2. Auschwitz-Birkenau i Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

Kwestią (nie mniej ważną niż powyższe) wymagającą wyjaśnienia jest nazwa Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. Aby lepiej zrozumieć zamysł całej poniższej pracy trzeba rozbić ją na części i przedstawić chociaż w małym stopniu tło historyczne, które w wielu aspektach będzie zasadnicze przy wyciąganiu wniosków i analizach dokonywanych w dalszej części.

Rozpocząć należy od zadania sobie pytania, czym jest i było Auschwitz-Birkenau. W odniesieniu do przeszłości Auschwitz-Birkenau to kompleks obozowy, utworzony głównie na terenie i okolicach miasta Oświęcim (z niemieckiego Auschwitz) i wsi Brzezinka (Birkenau), który w latach 1940-1945, czyli przez cały okres swojego działania, pełnił funkcję niemieckiego obozu koncentracyjnego oraz od 1942 ośrodka Zagłady, gdzie prowadzono akcję pod nazwą ‘Endlösung der Judenfrage’, w Polsce znaną pod nazwą ‘ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej’ (http://pl.auschwitz.org/h/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=1, stan z 12.08.2013).

Trudno jednoznacznie opisać czym są obozy koncentracyjne (z niemieckiego Konzentracionlager, w skrócie KL). Według prostej encyklopedii „to miejsce odosobnienia osób uznanych za wrogie przez dany reżim” (http://portalwiedzy.onet.pl/17051, stan z 12.08.2013). Ta definicja tylko w niewielkiej części mówi czym tak naprawdę są obozy koncentracyjne, a w odniesieniu do niemieckich obozów koncentracyjnych należy przedstawić trochę szersze tło historyczne.

Podstawą prawną istnienia nazistowskich obozów koncentracyjnych było rozporządzenie ‘o ochronie narodu i państwa’ z 28 lutego 1933 roku. Znosiło ono m.in. wolność osobistą oraz zezwalało na prewencyjne aresztowanie, bez wyroku sądowego, na czas nieograniczony, ludzi potencjalnie uważanych za wrogów państwa niemieckiego. Konzentracionlager Dachau, założony 20 marca 1933 roku, był jednym z pierwszych obozów koncentracyjnych na terenie III Rzeszy (Piekałkiewicz 1999:23). W czasie II wojny światowej funkcje obozów koncentracyjnych były różne i zmieniały się, jednak zawsze pozostawały miejscami zniewolenia, zastraszenia, morderczej pracy i biologicznego wyniszczenia podbitych narodów. Rudolf Höss komendant obozu w Oświęcimiu, oczekując wyroku śmierci spisał swoją autobiografię, w której stwierdził „z chwilą wybuchu wojny, pod wpływem wydarzeń wojennych obozy koncentracyjne stały się miejscami zagłady - bezpośredniej lub pośredniej - dla tych odłamów narodów, które występowały przeciwko zdobywcom i ciemiężycielom” (Höss 1989: 174).

Auschwitz-Birkenau był też miejscem natychmiastowej zagłady. 20 stycznia 1942 roku odbyła się ‘konferencja w Wanssee’ nazwana od berlińskiej dzielnicy Großer Wannsee. W czasie spotkania podjęto decyzję o ‘ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej’ czyli powstaniu obozów natychmiastowej zagłady (Piekałkiewicz 1999: 733-735). Taką funkcję zaczął też pełnić Auschwitz-Birkenau i „od pierwszych miesięcy 1942 r. do października 1944 r., kiedy obóz ten pełniąc nadal  funkcję obozu koncentracyjnego dla więźniów różnych narodowości (od połowy 1942 r. głównie Żydów, Polaków, Cyganów), równocześnie pełnił funkcję największego ośrodka natychmiastowej, masowej zagłady Żydów przywożonych tutaj w ramach akcji zagłady ludności żydowskiej z całej Europy” (http://pl.auschwitz.org/h/index.php?option=com_content&task=view&id=3&Itemid=5, stan z 12.08.2013).

Zatem kompleks Auschwitz-Birkenau był obozem koncentracyjnym oraz miejscem natychmiastowej zagłady. Za początek jego funkcjonowania uznaje się 14 czerwca 1940. Wtedy przywieziono pierwszy transport 728 polskich więźniów (Czech 1992: 14). Obóz wyzwolono 27 stycznia 1945 roku (Ibid.: 862-863). W szczytowym okresie funkcjonowania składał się z trzech części: Auschwitz I (obozu głównego), Auschwitz II- Birkenau (największy z całego kompleksu, utworzony w 1941 na terenie wsi Brzezinka, tam naziści wybudowali większość urządzeń masowej zagłady) oraz Auschwitz III (przy zakładach przemysłowych oraz gospodarstwach rolniczo-hodowlanych). (http://pl.auschwitz.org/h/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=1, stan z 12.08.2013). Przez lata funkcjonowania w całym kompleksie obozowym zarejestrowano około 400 000 więźniów różnych narodowości w tym: Żydów (około 205 000), Polaków (137 000), Cyganów (20 982), jeńców radzieckich (11 964) oraz mniejsze grupy obywateli innych państw (25 000) (Piper 1992: 62-63). Oprócz tego około 905 000 osób nie wpisano do ewidencji i najprawdopodobniej zaraz po przybyciu zabito (Ibid.: 81). W sumie w Auschwitz-Birkenau życie straciło około 1,1 miliona osób (więcej na ten temat w rozdziale 2.2), głównie przez otrucie lub uduszenie w komorach gazowych, egzekucje oraz na skutek fizycznego i psychicznego znęcania się, nieodpowiednie warunki bytowe i sanitarne, niedożywienie, choroby, ciężką pracę i niewystarczającą opiekę medyczną (Kucia 2005: 93).

Kolejne zagadnienie, które potrzebuje wyjaśnienia wydaje się być proste. Aby odpowiedzieć na pytanie, czym jest ‘państwowe muzeum’ należy przyjrzeć się definicji samego muzeum. Według encyklopedii jest to instytucja, która gromadzi, konserwuje, opracowuje oraz udostępnia eksponaty w celu badań, nauczania lub rozrywki (http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/3944738/Muzeum.html, stan z 12.08 2013). W tym miejscu należy również przywołać obowiązujący w Polsce akt prawny w myśl, którego „muzeum jest jednostką organizacyjną nienastawioną na osiąganie zysku, której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgromadzonych zbiorów” (artykuł 1 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o muzeach Dz. U. z 2007 r. nr 136, poz. 956, z późn. zm.). Natomiast „muzeami państwowymi są muzea utworzone przez organy administracji rządowej” (artykuł 5 ustawy z dnia 21.11.1996 r. o muzeach Dz. U. z 1997 r. nr 5, poz. 24 z późn. zm.). Ogólnie rzecz ujmując muzea państwowe są najbardziej znaczącymi tego typu jednostkami w kraju. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau wpisane jest w Państwowy Rejestr Muzeów, na chwilę obecną na tej liście znajduje się 114 pozycji (http://bip.mkidn.gov.pl/media/download_gallery/20121127MUZEA_WPISANE_DO_PANSTWOWEGO_REJESTRU_MUZEOW.pdf, stan z 12.08.2013) oraz jest jednym z 22 państwowych muzeów (http://bip.mkidn.gov.pl/media/download_gallery/20121127MUZEA_PANSTWOWE.pdf,, stan z 12.08.2013).

Muzeum w Oświęcimiu otwarto 14 czerwca 1947 roku (Lachendro 2007: 61). Jednak ustawę powołującą sejm przyjął dopiero 2 lipca tego samego roku. „Tereny byłego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu wraz z wszelkimi znajdującymi się tam zabudowaniami i urządzeniami zachowuje się po wsze czasy jako Pomnik Męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów. […] Na terenach tych tworzy się Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.” (artykuł 1 i 3 ustawy o upamiętnieniu męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów w Oświęcimiu z dnia 2 lipca 1947 r. Dz. U. z 1947 nr 52 poz. 265). Warto też przywołać nieco nowszą ustawę z 1999 roku, gdzie „Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu” jest w grupie „Pomników Zagłady” oraz zmienia nazwę z „Państwowe Muzeum Oświęcim-Brzezinka” na „Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu” (artykuł 2 i 20 ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z dnia 7 maja 1999 r. Dz. U. nr 41, poz. 42). Obecnie obszar Muzeum obejmuje w sumie 191 hektarów - to dwie części byłego obozu (Auschwitz I oraz Auschwitz II-Birkenau) w granicach administracyjnych miasta Oświęcimia i wsi Brzezinka, województwo Małopolskie, około 70 kilometrów od Krakowa i 30 od Katowic. W 1979 tereny byłego KL Auschwitz-Birkenau wpisano do międzynarodowego rejestru dóbr dziedzictwa światowego UNESCO.

W granicach Muzeum znajdują się 154 oryginalne poobozowe budynki i budowle, około 300 trwałych ruin byłych obiektów obozowych, około 14 000 metrów ogrodzenia poobozowego, blisko 11 kilometrów utwardzonych dróg i 2,2 kilometrów torów kolejowych (Kucia 2005: 28). Oprócz tego są inne rzeczy np.: dokumenty obozowe, byłe wyposażenie, przedmioty, które służyły do torturowania i zabijania więźniów, przedmioty używane przez więźniów oraz dokumenty sporządzone przez więźniów, dokumenty dotyczące zbrodni powstałe po wojnie oraz mienie zrabowane zamordowanym (Ibid.: 28-29). W niektórych byłych barakach są przechowywane prace plastyczne dotyczące Auschwitz-Birkenau z czasów funkcjonowania obozu oraz późniejsze. Na miejscu jest też obszerna biblioteka. Poza tym na lub przy terenie Muzeum istnieją sklepy, w których głównie można nabyć literaturę dotyczącą obozu oraz m.in. filmy, pocztówki, plakaty dostępne w różnych językach.

W wielu barakach na terenie Auschwitz I są wystawy tematyczne prezentujące rzeczy związane z obozem lub więźniami. Na całym obszarze jest też wiele pamiątkowych tablic oraz pomników z napisami w różnych językach. Warto zaznaczyć, że Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau nie jest statyczne z jedną stałą wystawą. To miejsce, które z różnych przyczyn przechodziło i przechodzi wiele zmian. Przekształcały się wystawy, pomniki, ale też powstają przy nim fundacje, działy naukowe, jak również powiększano teren. Odbywały i odbywają się też wystawy objazdowe. Nie sposób wymienić tutaj wszystkich zdarzeń i elementów, najważniejsze z nich są przedstawione na oficjalnej stronie Muzeum.

Warto też wspomnieć o ogólnych zadaniach tego Muzeum. „Podstawowe funkcje Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau wypełniane dla trwania materialnego wymiaru Auschwitz to gromadzenie, przechowywanie i konserwowanie przedmiotów związanych z dziejami obozu. Dla kształtowania wymiaru społecznego i świadomościowego współczesnego Auschwitz istotne są cztery inne funkcje Muzeum: (a) udostępnianie pozostałości po byłym obozie, zwłaszcza utrzymane wystaw, (b) działalność edukacyjna, (c) prowadzenie badań naukowych nad dziejami obozu oraz (d) działalność wydawnicza i upowszechnieniowa” (Kucia 2005: 34). Na temat zadań Muzeum mówi też zarządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, gdzie cele to:

- upamiętnianie i dokumentowanie zagłady i męczeństwa Narodów w niemieckim obozie koncentracyjnym i zagłady KL Auschwitz,

- gromadzenie, utrzymywanie, przechowywanie i konserwacja zbiorów związanych z historią obozu, a także konserwacja terenów i obiektów,

- udostępnianie terenów, obiektów oraz zbiorów,

- prowadzenie badań naukowych w dziedzinach związanych z działalnością Muzeum,

- opracowywanie i upowszechnianie historii KL Auschwitz.

Powyższe cele mają być realizowane poprzez: konserwację i zabezpieczenie obiektów związanych z obozem, gromadzenie zbiorów oraz relacji w różnych formach, sporządzanie inwentarzy, prowadzenie badań naukowych związanych z II wojną światową i ludobójstwem, prowadzenie działalności wydawniczej, edukacyjnej i oświatowo-wychowawczej poprzez organizację sesji naukowych, zapewnianie przewodników w trakcie zwiedzania oraz udostępnianie zbiorów. Ponadto Muzeum jest zobowiązane do organizowania wystaw, współpracy przy realizacji filmów dokumentalnych i oświatowych oraz współpracę z podobnymi organizacjami i instytucjami, która realizują podobne zadania. Muzeum jest też organizatorem uroczystości upamiętniających wydarzenia związane z historią obozu (rozdział II, § 4 i 5 zarządzenia nr 34 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 października 2007 r. w sprawie nadania statutu Państwowemu Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu).

B. Rymaszewski określa najważniejsze funkcje byłego obozu jako: cmentarzysko, zabytek, pomnik, muzeum i Miejsce Pamięci (Rymaszewski 2000: 12). Warto wspomnieć o tym, że byłe KL Auschwitz, a dziś Miejsce Pamięci (jak również określa się to Muzeum) wpisano do rejestru zabytków miasta Oświęcim i gminy Brzezinka. Dzięki temu konserwatorzy mają możliwość podejmowania różnych działań i sprawują kontrolę nad obiektami i terenem po byłym kompleksie obozowym (Ibid.: 113-114). „Ustawowe kompetencje Wojewódzkiego i Generalnego Konserwatora Zabytków rozciągają się na ochronę układu przestrzennego i zabudowę, a dyrektora Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu na ochronę zabytków ruchomych. Zwierzchni nadzór nad całością sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego” (Ibid.: 114).

Ważnym elementem dotyczącym Muzeum są coroczne sprawozdania. W 2012 roku miejsce to odwiedziło 1,43 mln osób, a ponad milionowa frekwencja utrzymuje się od sześciu lat. 31% odwiedzających to Polacy, a 72% ogółu wszystkich odwiedzających stanowi młodzież. Ponadto w zeszłym roku o pozwolenie na filmowanie ubiegało się ponad 130 ekip filmowych i 40 fotografów z 30 krajów (Sprawozdanie 2012: 20-23). W publikacji można wyszukać informacje m.in. na temat wystaw, przebiegu prac konserwatorskich, działania archiwum, prowadzonych badań, działalności Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście oraz budżecie.

2. Badanie

2.1. Metoda

Najbardziej adekwatnym narzędziem do prowadzenia badań związanych z tematem jest metoda ankietowa. Pozwala ona poznać opinie, myśli i uczucia respondentów (Shaughnessy i in. 2002: 161-162), co jest bardzo ważnym aspektem tej pracy. Odpowiedzi poddane analizie prowadzą do wniosków, które mogą odzwierciedlać obraz całości. Wybór metody ankietowej jest również dosyć wygodny dla badacza. Ponadto w czasie studiów niejednokrotnie używałem tej formy poznania opinii innych. Nigdy nie miałem większych problemów i zawsze znajdowałem odpowiedzi na nurtujące mnie pytania. Metoda ta jest szybka, a koszt druku ankiet to właściwie jedyny jej minus, jednakże nie jest on wysoki, a jednocześnie niższy od np. sondaży pocztowych (Ibid.: 173), (Babbie 2004: 135, 300).

2.2. Objaśnienie wieku respondentów

Na wstępie tego podrozdziału należy wyjaśnić, dlaczego jako ankietowanych wybrałem osoby „które rozpoczęły naukę szkolną po 1989 roku” i co to właściwie znaczy oraz dlaczego jest to takie ważne dla tematu.

„ Pamięć o Auschwitz w świadomości Polaków jest efektem propagandy PRL, nauczania w szkole, doświadczenia własnej rodziny. W czasach PRL uczono, że w Oświęcimiu zginęło 4 miliony osób. (…) W szkołach wpajano uczniom wiedzę niemal wyłącznie o polskich ofiarach i ich cierpieniach, jakie doznawały przez wieki - szczególnie od Niemców i imperialistów. Historia była bowiem istotnym narzędziem w rękach politycznej propagandy. Zaczęliśmy ją odkłamywać dopiero w demokratycznej Polsce” (Bartuś 2008: 46). Powyższy cytat odnosi się do grupy nieco starszych Polaków. Wychowani w demokratycznej Polsce powinni mieć inne odczucia. Po 1989 zdarzyły się dwie bardzo ważne rzeczy, które przyczyniły się do zmiany wizerunku Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Pierwsza z nich to ogłoszenie mniejszej liczby ofiar niż wcześniej uważano, a druga w pewnej mierze wywodząca się z tej pierwszej to uświadomienie i wskazanie, że Auschwitz-Birkenau to miejsce martyrologii przede wszystkim Żydów.

W pierwszych dwóch miesiącach po oswobodzeniu obozu prowadzono prace związane z zabezpieczaniem i badaniem dowodów zbrodni dokonanych przez Niemców w KL Auschwitz. Tym zadaniem kierowała Prokuratura Pierwszego Frontu Ukraińskiego działająca pod nadzorem Nadzwyczajnej Radzieckiej Komisji Państwowej do Badania Zbrodni Niemiecko-Faszystowskich Agresorów, a od kwietnia 1945 takie prace prowadziła też Komisja dla Badania Zbrodni Niemiecko-Hitlerowskich w Oświęcimiu, a następnie Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Niemieckich w Krakowie (Lachendro 2007: 29). Komisje zabezpieczały mienie ofiar, dokumenty obozowe, zbierały zeznania od byłych więźniów, przeprowadzały badania lekarskie oraz sekcje zwłok, zabezpieczały niektóre instalacje obozowe związane z uśmiercaniem ludzi, które potem poddawano ekspertyzom.

Jednym z najważniejszych ustaleń komisji sowieckiej, opublikowanym 8 maja 1945 roku było podanie do opinii publicznej liczby ofiar obozu, która miała wynosić 4 miliony zabitych i zmarłych (Ibid.: 30). Przez prawie pięćdziesiąt lat te dane uważano za prawdziwe, aczkolwiek wiele osób próbowało je podważyć. Dopiero badania Franciszka Pipera ukazały przybliżony obraz rzeczywistości (wspomnę o tym w dalszej części tekstu).

Inny problem stanowiła świadomość na temat pochodzenia ofiar. Już w pierwszych latach po wojnie kiedy często pisało się o Auschwitz-Birkenau podkreślano przede wszystkim cierpienia Polaków, a o Żydach wspominało się mało. Gazety i czasopisma opisywały wydarzenia z polskiej perspektywy. To przyczyniło się do utrwalenia w świadomości społecznej martyrologii Polaków (Ibid.: 71-72). Socjolog Marek Kucia w wywiadzie dla tygodnika ‘Przegląd’ stwierdził, że Auschwitz: „Przez pierwsze 50 lat był symbolem polskiej, międzynarodowej i ogólnoludzkiej martyrologii. W takiej kolejności.” (Przegląd 4/2010). Żydów pomijano jako ofiary. To według M. Kuci była świadoma polityka historyczna ówczesnych władz Polski. Auschwitz miało pomóc wzmacniać polską tożsamość po wojnie, a nie budować wizerunek. Miejsce to wykorzystywano jako symbol, który pozwalał mobilizować Polaków wobec Niemiec Zachodnich. Odbywało się to w czasie, gdy polska granica na Odrze i Nysie Łużyckiej pozostawała niepotwierdzona. Przypominano wtedy o obozie, ostrzegano, że okropieństwa mogą się powtórzyć, a to spajało naród (więcej o Muzeum w okresie komunistycznym w Kucia 2005: 272-278). M. Kucia mówi też o tym, że pamięć o Auschwitz kształtowali głównie Polacy, bo więcej ich przetrwało obóz. Większość polskich Żydów, którzy przeżyli wojnę albo nie wracało do kraju, albo szybko emigrowało. „Windykacja prawa Żydów do Auschwitz i windykacja ich prawa do obecności w polskim dyskursie to dopiero lata 80. Można powiedzieć, że wszystko zaczęło się od sprawy liczby ofiar” (Przegląd 4/2010). Autor porusza sprawę liczby pomordowanych w obozie, o której wcześniej wspomniałem. Opowiada on o badaniach Franciszka Pipera i wynikach, które burzyły mit 4 milionów ofiar i niezainteresowaniem władz Muzeum tym faktem. Rezultaty ogłoszono na początku lat dziewięćdziesiątych, a liczbę zamordowanych ustalono przynajmniej na 1,1 miliona (Piper 1992: 92). Wywołało to m.in. głośne debaty publiczne, zmianę tablicy na pomniku w Brzezince oraz innych informacji na terenie Muzeum (Ibid.: 12-15), (Kucia 2005: 160, 204-215). Odświeżono też informacje zawarte w encyklopediach i podręcznikach szkolnych (Ibid.: 161).

Kluczowe jest pytanie zadane przez dziennikarza - Czym dzisiaj dla Polaków jest Auschwitz? Kucia odpowiada: „Miejscem ludobójstwa, bo ginęli tam Żydzi, Polacy i inne narodowości. Wcześniej było to miejsce ludobójstwa, bo ginęli tam Polacy i członkowie innych narodowości.” (Przegląd 4/2010) Ta odpowiedź najlepiej pokazuje, co zmieniło się w zbiorowej świadomości Polaków w ostatnich latach.

Zatem na początku lat dziewięćdziesiątych wielu mieszkańców Polski dowiedziało się o tym, że w Auschwitz-Birkenau zginęło w sumie około 1,1 milionów ludzi, w tym głównie Żydów. Swoją rolę w tym czasie odegrała również edukacja. „Przełom polityczny lat 80. i 90. przyniósł kolejny etap zmian w szkolnej edukacji historycznej. Po 1989 roku w demokratycznej Polsce historia Żydów, stosunków polsko-żydowskich i Zagłady, do tej pory albo nieobecna, albo marginalizowana, zajęła eksponowane miejsce w rozważaniach i dyskusjach Polaków” (Szuchta 2008: 121).

Zgodnie z istniejącą wtedy ustawą o systemie oświaty „Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, i trwa do ukończenia szkoły podstawowej, najdłużej jednak do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 17 lat” (artykuł 9 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania Dz.U. 1961 nr 32 poz. 160). W 1990 roku istniał obowiązek uczęszczania do pierwszej klasy szkoły podstawowej dziecka, które miało rocznikowo 7 lat, czyli urodziło się w 1983 roku.

Chociaż w tym wieku dzieci nie uczono i nie uczy się jeszcze historii, języka polskiego, czy innego przedmiotu, na którym można poruszyć tematykę związaną z Auschwitz-Birkenau, to zdecydowałem zastosować właśnie taką granicę wieku. Do przemian związanych ze świadomością Polaków, o których wcześniej wspominałem nie doszło od razu i w tym samym czasie, był to proces, jednak rok 1989 jest w wielu aspektach kluczowy oraz symboliczny, dlatego też jest on punktem wyjścia do badań, a pożądani respondenci to tacy, którym od najmłodszych lat wpajano prawdę historyczną (celowo pomijam tutaj ocenę podręczników szkolnych, czy dokładną analizę podstawy programowej).

Pod koniec 1989 roku doprowadzono do upadku muru berlińskiego, rozpoczęła się tak zwana Jesień Ludów w konsekwencji obalono ustrój komunistyczny w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce. Rok po upadku muru berlińskiego ogłoszono zakończenie ‘zimnej wojny’, która trwała od 1946. Przemiany, które zachodziły w całym kraju pozwalały łatwiej zaakceptować sensacje związane z obozem w Oświęcimiu. „Zasadnicze zmiany w kierunku stopniowego zbliżania się do prawdziwego, tj. pełnego spojrzenia na Auschwitz-Birkenau, nastąpiły w istocie dopiero w latach 90., w momencie, kiedy już definitywnie przestano ukrywać prawdę, że Żydzi stanowili zdecydowaną większość ofiar tego kompleksu obozowego i od 1942 roku - ośrodka masowej zagłady” (Tych 2008: 13). Po 1989 polscy nauczyciele musieli odrobić ponad 40 lat quasi-milczenia o Holokauście (Ibid.: 14).

Warto też wspomnieć o tym, że od 1989 roku w Polsce nastąpił znaczący rozwój mediów, zwłaszcza telewizji i internetu.

2.3. Badane osoby

Odnosząc się do tematu tej pracy, jako populację wybrałem Polaków, którzy rozpoczęli naukę szkolną po 1989 roku (Babbie 2004: 131-132, 211-212).

Wybór ten nie stanowił problemu ze względu na codzienną styczność z taką grupą ludzi. Zastosowałem nieprobabilistyczny dobór próby (Ibid.: 204), (Frankfort-Nachmias, David Nachmias 2001: 193), a dokładniej dobór celowy (Babbie 2004: 205) (Shaughnessy i in. 2002: 167), (Brzeziński 1999: 231). Respondentami byli studenci dzienni i zaoczni (zarówno kobiety, jak i mężczyźni) uczący się we Wrocławiu, a ściślej na Uniwersytecie Wrocławskim, Politechnice Wrocławskiej oraz Szkole Wyższej Psychologii Społecznej urodzeni po 1982 roku. Badanie przeprowadzono wiosną 2012 roku.

Ponieważ przed rozpoczęciem ankiety nie możliwe było wyłonienie osób odpowiadających wiekiem, który przyjąłem jako populację, lub odrzucenie ludzi starszych mogłoby zostać źle odebrane przed rozpoczęciem badań, dlatego zdecydowałem się rozprowadzić ankiety wśród wszystkich dostępnych studentów. Arkusz zaopatrzyłem w metrykę, dzięki której mogłem wyłonić interesujące mnie jednostki, resztę nieodpowiadających mi respondentów odrzuciłem przy analizie odpowiedzi. Dzięki temu uniknąłem niepotrzebnego zamieszania lub potencjalnie złych odczuć ze strony respondentów, którzy mogliby poczuć się urażeni moim brakiem zainteresowania ich opinią ze względu na ich wiek.

Sondę przeprowadzałem pomiędzy zajęciami lub w czasie ich trwania, gdy wykładowcy wyrazili zgodę. W tego typu badaniach rola ankietera nie była ważna, stąd część arkuszy rozprowadzały inne osoby w celu ułatwienia zebrania odpowiedniej ilości respondentów. Jeżeli zaszła taka potrzeba, to po wypełnieniu kwestionariuszy osoba przeprowadzająca ankietę informowała respondentów o dokładniejszym celu badania.

Należy zaznaczyć, że opinie osób, które odwiedziły Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau są równie ważne w kontekście tego badania, jak stanowiska tych, którzy nie byli w tym miejscu.

2.4. Ogólnie o ankietach

Przy konstruowaniu arkuszy kierowałem się radami zaczerpniętymi z literatury przedmiotu (Babbie 2004: 267-307), (Shaughnessy i in. 2002: 481-487), (Frankfort-Nachmias, Ch. & Nachmias: 267-294).

Każdy egzemplarz ankiety wydrukowano na jednej stronie, formatu A4. Czcionka użyta do napisania wstępu, formułowania pytań i innych tekstów na arkuszu to Times New Roman, rozmiar 11, barwa czarna. Na stronie nie ma żadnych kolorowych znaków graficznych. Tekst wyrównany do lewej, interlinia 1.0, marginesy: górny 1,5 cm, dolny 2 cm, lewy i prawy po 2,5 cm (różnice w celu zmieszczenia arkusza na jednej stronie).

Zrezygnowano z tytułu ankiety na początku arkusza, ze względu na możliwość ukierunkowania odpowiedzi respondentów na przedstawiony im temat. Pierwsze pytanie poprzedza wstęp, który szczątkowo informuje w jakim celu jest przeprowadzany sondaż, że jest on anonimowy oraz kto go skonstruował. Znajduje się tam też informacja, o trafności odpowiedzi.

Pomimo, że respondenci są rówieśnikami, lub mają podobny wiek, co osoba przeprowadzająca ankietę, to zdecydowano na użycie formy pan/pani w arkuszu. To czy respondent jest kobietą czy mężczyzną w przypadku tego badania było nieistotne, więc każdorazowo w pytaniach używano dwóch form określających płeć ankietowanego przedzielonych ukośnikiem. Zastosowano też formy grzecznościowe przez użycie wielkich liter przy określaniu ankietowanych. Na końcu ankiety, w prawym dolnym rogu umieszczono podziękowanie zakończone wykrzyknikiem.

Przed przystąpieniem do badań właściwych wykonałem pretest ankiety, wykonany przez 25 respondentów. Odpowiedzi - na tym etapie badań - miały pomóc w sprawdzeniu poprawności ankiety. Ponieważ okazało się, że wymaga ona kilku poprawek zdecydowałem się nie poddawać analizie tych 25 arkuszy. Po poprawieniu pretestu przeprowadziłem kolejny test, na 20 innych osobach, również odpowiadających ankieterom badania właściwego. Arkusz pytań sprawiał mniej problemów niż w przypadku pierwszej grupy. Po takiej samej analizie jak w przypadku pretestu zdecydowałem ankietę pozostawić w niezmienionej formie. Odpowiedzi 20 pierwszych osób włączyłem do badań.

3 Wyniki

3.1. Częstość i procent odpowiedzi

W badaniu wzięło udział 114 osób. Do analizy wybrano 100 wypełnionych arkuszy. Odrzucone egzemplarze dotyczyły respondentów, którzy nie odpowiadali wiekiem badaniu (10 sztuk), lub nie udzielili odpowiedzi na co najmniej 4 pytania (2 sztuki), lub był problem z odszyfrowaniem pisma (2 sztuki).

Średni procent odpowiedzi udzielonych przez respondentów na wszystkie pytania w ankiecie (poza metryką) to 173,41. Obliczono to ze wzoru: suma procentów odpowiedzi na każde z 13 pytań (pytania 3 i 9 ze względu na rozbicie ich na podpunkty a i b traktowano w tym przypadku jako odrębne, podobnie postąpiono z pytaniem numer 10) przez 13 (liczba pytań). Analogicznie średnia częstość odpowiedzi wynosi 1,73. Co oznacza, że średnio pojedynczy respondent na jedno pytanie udzielił 1,73 odpowiedzi lub 173, 41 procent.

Poniżej tabela, która przedstawia procent i częstość odpowiedzi na poszczególne pytania zawarte w ankiecie. Procent obliczono ze wzoru: liczba odpowiedzi przez liczba respondentów (100) razy 100. Natomiast częstość: liczba odpowiedzi respondentów przez liczba respondentów (100).

Wyjaśnić należy postępowanie związane z pytaniem numer 10. W tym przypadku gdy respondent odpowiedział twierdząco miał możliwość dodania kolejnej informacji. Dlatego 100% respondentów dla drugiej części pytania numer 10 wynosiło 53 osoby.


Tabela 1 - procent i częstość odpowiedzi

Wśród odpowiedzi na pytania zawarte w ankiecie pojawiały się: nazwy członków narodów, Holokaust oraz Zagłada. Pisane małą literą bądź w przypadku Holokaustu po angielsku czyli ‘Holocaust’. Trudno było stwierdzić czy respondent miał taki zamiar czy wynikało to z jego błędu. Dlatego też te odpowiedzi ujednoliciłem. Nazwy członków narodów wpisywałem do arkusza rozpoczynając od wielkiej litery, określenie Holokaust użyłem w wersji polskiej natomiast termin zagłada potraktowałem jako ten odnoszący się jako tłumaczenie Szoa (Shoah), czyli Zagłady - pisanego wielką literą. Poza tym terminy Shoah, Zagłada i Holokaust traktowałem jako odrębne odpowiedzi i przedstawiłem oddzielnie w tabelach. Dopiero podczas kategoryzacji zaliczałem je do jednej grupy odpowiedzi.

3.2 Analiza odpowiedzi według kolejności pytań


Tabela 2 - pytanie 1

Skojarzenia związane z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau są różnorodne, jednak i w tak licznej grupie wyłaniają się odpowiedzi częściej powtarzanie niż inne. Ciekawe jest to, że dla największego procenta respondentów nazwa ta kojarzona jest z Żydami, co u ludzi wychowanych przed 1989 rokiem mogło mieć zupełnie inny wynik (rozdział 2.2). Podobnie ma się sprawa z Holokaustem i Zagładą, ponieważ te terminy dotyczą Żydów. Chociaż nie jestem w pełni przekonany, czy respondenci potrafili by powiedzieć, co tak naprawdę znaczą te wyrazy. Wśród najczęściej pojawiających się odpowiedzi widać, że Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau kojarzone jest też ze śmiercią, II wojną światową, obozem koncentracyjnym, ludobójstwem, Hitlerem czy tragedią. Te dane pokazują, że ludzie mają w jakimś stopniu świadomość czym było Auschwitz-Birkenau. W żadnym arkuszu nie padła odpowiedź, że Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau z niczym się nie kojarzy lub nie znają tej nazwy. To doskonale pokazuje, że każdy z ankietowanych w swoim życiu zetknął się z tą nazwą lub nazwą kompleksu obozowego.

Pragnę zwrócić uwagę na jeszcze dwie wyszczególnione odpowiedzi, które mają stosunkowo niski procent, ale są dosyć ciekawe. Pierwsza z nich to kradzież napisu. Dotyczy ona zdarzenia, które wydarzyło się pod koniec 2009 roku, kiedy to z bramy nad wejściem do obozu wycięto napis ‘Arbeit macht frei’ (http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,7378649,Ukradziono_napis__Arbeit_macht_frei____Taka_kradziez.html, stan z 20.05.2012). Chociaż fakt ten miał miejsce prawie dwa i pół roku przed badaniem, to nadal jest w jakimś stopniu utożsamiany z tym Muzeum. Kolejna interesująca odpowiedź to ‘Oświęcim’. Po wojnie przez długi okres czasu mówiło się ‘muzeum w Oświęcimiu’, ‘obóz w Oświęcimiu’ itp. Do 1999 roku Muzeum nosiło nazwę Państwowe Muzeum Oświęcim-Brzezinka (rozdział 1.2). Obecnie używa się niemieckich nazw tego kompleksu. Wynik jest dosyć zaskakujący, ponieważ tylko poniżej 1% odpowiedzi wskazuje na to, że Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau jest kojarzone z Oświęcimiem, gdzie zapewne wśród starszej grupy ankietowanych ten wynik byłby większy. Ciekawe byłby badania odwrotne. Gdzie postawiono by pytanie: z czym kojarzy ci się Oświęcim.

Umyślnie przedstawiłem w powyższej tabeli tak szczegółowe wyniki w celu ukazania dużego spektrum skojarzeń. Jednak warto, niektóre z nich luźno skategoryzować, aby lepiej zrozumieć obraz całości.

Pierwsza kategoria może łączyć śmierć i to co jest z nią związane. W niej zawarte mogą być takie odpowiedzi, jak: śmierć, Zagłada, Holokaust, ludobójstwo/masowe mordy oraz masowa Zagłada Żydów. Gdyby wszystkie te odpowiedzi włączyć do jednej ogólnej kategorii zobaczylibyśmy, że wynosi ona ~ 21% wszystkich odpowiedzi. Grupa zbudowana z nazw członków narodów, czyli Żydów, Niemców oraz Polaków, to ~ 12%.Kategoria składająca się z dwóch typów odpowiedzi czyli: wojna lub II wojna światowa wynosiłaby ~10% ogółu. Kolejna grupa może dotyczyć uczuć/odczuć wypisanych w ankiecie. W niej mogłoby się zawierać takie odpowiedzi, jak: smutek, groza, nienawiść oraz ból i cierpienie. Zdaję sobie sprawę, że dwie ostatnie odpowiedzi są dyskusyjne, ale ból i cierpienie można rozpatrywać zarówno w sferze fizycznej jak i mentalnej. Gdy wszystkie te odpowiedzi zsumujemy to okazuje się, że dotyczą one ~7% ogółu, 4% bez cierpienia i bólu. Gdyby zsumować odpowiedzi zaczynające się od słowa ‘obóz’ (chociaż mam świadomość, że te zwroty mają bardzo różne znaczenie), to wynosiłby one w sumie ~7% wszystkich. W skład tej grupy wchodziłyby odpowiedzi: obóz koncentracyjny, obóz, obóz pracy, obóz zagłady.

Inna grupa dotyczy obiektów/rzeczy związanych z Auschwitz-Birkenau. Są to kominy, komora gazowa, baraki, brama, druty, krematoria, włosy. Ich suma wynosi ~ 5% ogółu.Przy okazji omawiania pierwszego pytania ankiety, chciałbym przedstawić inne wyniki badań przeprowadzonych przez TNS OBOP w styczniu 2010 roku przed 65 rocznicą wyzwolenia obozu Auschwitz Birkenau (sygnatura K.005/10). Chociaż dane dotyczą skojarzeń z Auschwitz, a nie Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz były przeprowadzone na innej grupie respondentów przy pomocy ankiet z pytaniami zamkniętymi, to wydaje mi się zasadne przywołanie wyników.

Na wykresie przedstawiono procent odpowiedzi na pytanie ‘Z czym przede wszystkim kojarzy ci się Auschwitz?’ udzielone przez respondentów w różnych latach. Nie zamierzam omawiać tych danych, ukazuję je jedynie w celu zwrócenia uwagi, jak przez lata zmieniały się skojarzenia ankietowanych dotyczące Auschwitz. Warto zastanowić się czy również przez lata w podobny sposób zmieniały się skojarzenia dotyczące Muzeum.


Obraz_1 Z czym przede wszystkim kojarzy ci się Auschwitz

(Wykres zaczerpnięty ze strony: http://wyborcza.pl/1,76842,7489745,Polacy_patrza_na_Auschwitz.html, stan z 20.05.2012).


Tabela 3 - pytanie 2

Co ciekawe wiele odpowiedzi wskazuje na to, że respondenci sądzą, iż Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau wyróżnia od innych tego typów miejsc autentyzm. Pojawiły się też podobne odpowiedzi, jak: namacalność, realistyczność czy tragedia miejsca, które można interpretować w tej samej kategorii co autentyzm, wtedy wynosiłaby ona prawie 21% ogółu odpowiedzi. Ankieterzy zwrócili też uwagę na historię oraz liczbę ofiar co może świadczyć o tym, że mają świadomość czym był ten obóz. Inni natomiast stwierdzili, że jest to po prostu najsłynniejsze miejsce. Wśród odpowiedzi pojawiają się też kategorie odnoszące się bezpośrednio do fizycznych elementów, jak rozmiar, eksponaty, ekspozycje (w sumie prawie 15% wszystkich). Widać, że najwięcej odpowiedzi tyczy się właśnie tego, co tam można zobaczyć oraz odnoszących się do odczuć. Te dwie kategorie według respondentów wyróżniają Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau od innych tego typu miejsc. Oryginalne pozostałości obozu na tyle utkwiły w masowej świadomości, że to one najbardziej oddziałują na ludzi. To rzeczy i miejsce są wyjątkowe dla ankietowanych a z tego wynika, że obcowanie z tymi artefaktami przeszłości jest dla nich ważne.


Tabela 4 - pytanie 3 a)

Na podstawie wyszczególnionych odpowiedzi można stwierdzić, że respondenci uważają, iż ludzie odwiedzają Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau głównie ze względu na własne zainteresowania i chęć poznania. Gdy zsumujemy procent odpowiedzi takich jak: interesują się historią/tym, chcą poznać historię, chcą się czegoś nauczyć, historia oraz studiują historię zauważymy, że stanowi to prawie 1/3 wszystkich odpowiedzi (~28%). Nieco dalej wśród powodów odwiedzania tego miejsca plasuje się ciekawość i zwykła chęć zobaczenia (w sumie ~25%). Inne odpowiedzi natury emocjonalnej to: czują, że jest to ich obowiązek, oddać hołd zmarłym / pomordowanym, chęć zrozumienia przeszłości, chcą poczuć klimat tego miejsca/ atmosferę, chcą pamiętać o historii, dostrzec ogół nieszczęścia, trzeba je odwiedzać - to w sumie ~14%. Nieco mniej uważa, że powód jest bardziej błahy, przyziemny na co wskazują odpowiedzi typu: muszą/ muszą bo są na wycieczce, wycieczka/ wycieczka szkolna, przy okazji oraz są mieszkańcami - w sumie ~12%. Tu nasuwa się wniosek, że respondenci sądzą, iż większość ludzi, którzy odwiedzają Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau mają w tym jakiś cel, który jest dosyć znaczący. Rzadziej to wynik przypadku czy przymusu, częściej przemyślana decyzja.

Warto tu przywołać badania opublikowane w sprawozdaniu za 2012 rok, w których przedstawiono główne motywy przyjazdu do Muzeum.


Obraz_2 główne motywy przyjazdu do Muzeum

(wykres zaczerpnięty z Sprawozdanie 2012: 23).

Widać pewne zależności pomiędzy dwoma badaniami. W obydwóch przypadkach chęć zapoznania się z historią obozu jest na pierwszym miejscu (około 28% w przypadku moich badań i 33,2% przedstawionych w sprawozdaniu). Nieco bardziej różnią się odpowiedzi dotyczące ciekawości (około 25% i 12,6%) oraz, które zakwalifikowałem do natury emocjonalnej (około 14% i ponad 40%, po dodaniu odpowiedzi ‘Pamięć o ofiarach’, ‘Współczucie ofiarom wojny’ oraz ‘Oddanie hołdu ofiarom obozu’). Różnice wynikające z odpowiedzi na prawie identyczne pytanie mogą wynikać z tego, że w przeprowadzonych przeze mnie badaniach respondenci podawali odpowiedzi, które odzwierciedlały ich przekonania i domysły. W przypadku badań przedstawionych w sprawozdaniu mamy do czynienia z opiniami osób, które przybyły do Muzeum. Niemniej obydwa badania są bardzo ciekawe i przedstawiają pewien obraz interesującej nas instytucji.


Tabela 5 - pytanie 3 b)

Patrząc na tabelę można odnieść wrażenie, że według respondentów najczęściej ludzie nie odwiedzają Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, ponieważ nie interesuje ich to. Jednak gdy przyjrzymy się innym odpowiedziom, to okazuje się, że często pojawiało się stwierdzenie ‘boją się’ i dalej dodawano czego. Zdecydowałem się wszystkie te odpowiedzi przedstawić w kolejnej tabeli, poniżej.


Tabela 6 - odpowiedzi na pytanie nr 3 b) zaczynające się od ‘boją się’

Jak widać odpowiedzi zaczynające się od ‘boją się’ wynoszą ponad 21%, co jest nieco wyższym procentem niż brak zainteresowania. Do tego można byłoby dołączyć stwierdzenie ‘ze strachu’ to daje kolejne 3,16%, czyli 24,58%. Po dodaniu innych odpowiedzi odnoszących się do sfery emocjonalnej, czyli: są wrażliwi, nie chcą się smucić, to jest zbyt przygnębiające, źle im się kojarzy oraz przeraża ich to - mamy w sumie 34,15%. Wracając do analizy tabeli numer 5, na uwagę zasługują też nieco przyziemne argumenty, czyli brak czasu oraz miejsce zamieszkania, te odpowiedzi dają w sumie 8,86% ogółu. Warto zaznaczyć, że respondenci odpowiadali na to pytanie będąc we Wrocławiu, czyli w znacznej odległości od Oświęcimia. Procent takich odpowiedzi może być inny w przypadku przeprowadzania ankiety w innej lokalizacji. Ostatnia mała grupa opinii, na którą chciałbym zwrócić uwagę to te, które wydają się być wręcz zarzutem, a więc: są bezmyślni, są ignorantami oraz są niewyedukowani. W sumie te odpowiedzi wynoszą 4,43% ogółu. Na podstawie powyższych odpowiedzi można przyjąć, że czynnikiem decydującym o niechęci odwiedzenia tego miejsca jest przede wszystkim strach oraz inne dosyć nieprzyjemne emocje, które mogą wiązać się z wizytą.


Tabela 7- pytanie 4

Na podstawie tabeli numer 7 widać, że respondenci utożsamiają Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau z historią i jej przedstawianiem, badaniem, opowiadaniem, zachowaniem, odświeżaniem i kultywacją. Wszystkie te kategorie w sumie dają ponad 21% wszystkich odpowiedzi. Druga kategoria najczęściej pojawiających się wskazań dotyczy sfery materialnej Muzeum. Gdzie do jego zadań według respondentów zalicza się gromadzenie, przechowywanie, pielęgnowanie/konserwację pamiątek oraz ich eksponowanie. To w sumie ponad 13% wszystkich odpowiedzi. Widać, że ankietowani też utrzymują, iż Muzeum zajmuje się upamiętnieniem ofiar. Takie odpowiedzi to ponad 10% wszystkich. Wskazać również należy dosyć szeroką kategorię dba o pamięć/ pamięcią/ pielęgnowaniem pamięci o tym miejscu, gdzie pojawiło się prawie 7% wszystkich odpowiedzi. Oprócz argumentów dotyczących upamiętnienia ofiar pojawiały się też takie, które mówiły o zbrodniach. W tabeli widoczne są dwie takie kategorie odpowiedzi: pokazywaniem okrucieństwa Niemców oraz przypominaniem o zbrodniach. W sumie te odpowiedzi dają ponad 5% ogółu. Porównując odpowiedzi z funkcjami obozu wymienionymi w rozdziale 1.2 widać, że respondenci w większości trafnie określili zadania Muzeum, co jest o tyle ważne, iż z dużą dozą prawdopodobieństwa nikt z nich nie zaznajamiał się ze statutem tej placówki.


Tabela 8 - pytanie 5

Widać, że rozrzut odpowiedzi w przypadku tego pytania jest dosyć duży. Najczęściej jednak powtarzają się te, które odwołują się do emocji i uczuć, ponieważ gdy zsumuje się wskazania: smutne, przygnębiające, przerażające, wzruszające, wzbudzające emocje oraz nostalgiczne otrzymamy ponad 23% wszystkich odpowiedzi. Kolejna kategorii odnosi się już do Muzeum jako miejsca, placówki. Stwierdzenia, że jest ono: duże, stare, ciekawe, zadbane, ciche, niezadbane, poważne, z bogatą ofertą naukową, brudne, ładne, nienowoczesne, odpowiedzialne i patetyczne - to ponad 25% wszystkich odpowiedzi. Inna kategoria, którą w uproszczeniu można określić, jako taką, która mówi o atmosferze tego miejsca. W niej znajdują się następujące odpowiedzi: ponure, straszne, szare, surowe, przytłaczające. Te wskazania dają w sumie ponad 12% wszystkich. Mam świadomość, że część może nie zgodzić się z taką ich interpretacją, ponieważ np. odpowiedź ‘przytłaczające’ może odnosić się do rozmiaru a nie atmosfery, jednak trudno to stwierdzić. Również zaproponowaną przeze mnie kategorię można interpretować jako mniejszy zbiór poprzednio wymienionej grupy odpowiedzi. Jak widać problem stanowi dokładna kategoryzacja tych odpowiedzi, dlatego przy wyciąganiu wniosków traktowałbym te dane jako ciekawostkę i pomoc, do bazy czyli tabeli numer 8. Ostatnie odpowiedzi, na które chciałbym zwrócić uwagę to takie, które mówią o miejscu w którym znajduje się Muzeum, jego oryginalności i autentyzmie, czyli: realistyczne, prawdziwe, historyczne, autentyczne. Ta kategoria to w sumie ponad 9% ogółu.


Tabela 9 - pytanie 6

Według respondentów Muzeum funkcjonuje dla ogółu społeczeństwa. Można stąd wyciągnąć wniosek, że jego ‘klientem’ według znacznego procentu ankietowanych może być każdy. Jednak gdy dodamy wszystkie odpowiedzi dotyczące zainteresowanych historią (dla chcących poznać historię/ ciekawych historii,, dla zainteresowanych historią oraz historyków) okaże się, że jest ich w sumie prawie 16%, czyli nieco więcej niż w przypadku ogółu. Kolejna kategoria dotyczy osób, które w jakimś stopniu były dotknięte wydarzeniami związanymi z II wojną światową. Odpowiedzi: ofiar/ byłych więźniów, rodzin ofiar, osób pamiętających II wojnę oraz starszych ludzi dają w sumie ponad 15% wszystkich odpowiedzi. Jedynie określenie ‘starszych ludzi’ może być kłopotliwe i różnie interpretowane, jednak w tym przypadku uważam, że ankietowanym właśnie o to chodziło podając taką odpowiedź. Kategoria składająca się z młodych i uczniów to w sumie ponad 14% wszystkich odpowiedzi. Przy założeniu, że uczniowie to ludzie młodzi, co jest dosyć logiczne. Ostatnia grupa odpowiedzi, na którą chciałbym zwrócić to te dotyczące narodowości, czyli Polacy, Żydzi oraz Niemcy. W sumie to ponad 11% wszystkich wskazań ankietowanych. Małym problemem są odpowiedzi ‘dla ludzi’, które stanowią 2,13% ogółu. Mniemam, że wynikają one z konstrukcji pytania i nie są dostatecznie przemyślane. Na szczęście ich procent jest niski.


Tabela 10 - pytanie 7

Już na pierwszy rzut oka widać, że większość odpowiedzi udzielonych przez respondentów na pytanie, jak oddziałuje to Muzeum jest ukierunkowana na uczucia (nie tylko odwiedzających). Po dodaniu ich wszystkich wyszczególnionych w tabeli otrzymujemy ponad 38% ogółu. Stąd łatwo wyciągnąć wniosek, że Muzeum jest dla respondentów miejscem bardzo emocjonalnym, albo za takie je mają. Wywołuje uczucia, które trudno nazwać przyjemnymi, są głównie związane ze smutkiem, przygnębieniem, strachem. Widać, że podobnie, jak w przypadku argumentów, według, których respondenci twierdzą, że ktoś nie odwiedza tego Muzeum w części pokrywają się z odpowiedziami dotyczącymi jego oddziaływania. Stąd wniosek, iż ludzie nie chcą odwiedzać byłego kompleksu obozowego, bo boją się swoich emocji, a tak właśnie oddziałuje według respondentów to miejsce. Pojawiają się też inne odpowiedzi, które trudno jednoznacznie skategoryzować, np. najczęściej powtarzająca się daje do myślenia/ skłania do refleksji /zadumy.


Tabela 11 - pytanie 8

W pierwszej kolejności zwrócę uwagę nie na rodzaje mediów a konkretne stacje lub tytuły. W zestawieniu królują media publiczne (odpowiedzi: TVP, TVP1, TVP 2, TVP Kultura, TVP Historia, TV publiczna, media publiczne), których w sumie jest ponad 20%, a wszystkie konkretnie wymienione tyczą się telewizji. Warto przy tej okazji zaznaczyć, że żadna ze wszystkich zebranych odpowiedzi nie wskazywała konkretnie na media komercyjne, prywatne. Ewentualnie wskazywano nazwy komercyjnych serwisów, prasy, itp. Kolejna rzecz, na którą chciałbym zwrócić uwagę, to kategoryzacja wszystkich odpowiedzi (również tych pojedynczych) ze względu na media, które określają. Przedstawia to poniższa tabela.


Tabela 12 - kategorie mediów wymienionych w pytaniu 8

Jak widać respondenci przede wszystkim wymieniali telewizję jako medium, które najczęściej mówi o Muzeum (37,11%), ponad połowa mniej, bo 17,22% wskazuje na internet, następnie prasę (9,44%) oraz radio (5,56%). Inne odpowiedzi, nie pasujące do tych kategorii to 31,67%.Co ciekawe i zaskakujące to, to że w tym zestawieniu telewizja zwyciężyła z internetem. Ankietę wypełniali moi rówieśnicy, mam z nimi do czynienia na co dzień i wiem, że to drugie medium jest o wiele bardziej rozpowszechnione wśród respondentów. Konstruując sondaż sądziłem, że odpowiedzi określające internet będą na pierwszym miejscu. Warto też zwrócić uwagę na niski procent odpowiedzi wskazujących na radio. Może wiązać się to z tym, że ankietowani to ludzie młodzi, którzy słuchają rozrywkowych stacji radiowych, w których temat II wojny światowej, obozów, czy ogólnie historii jest poruszany bardzo rzadko lub wcale. Warto przytoczyć wynik odpowiedzi na pytanie ‘skąd pochodzą Twoje wiadomości na temat obozu Auschwitz’ opublikowane w książce ‘Auschwitz jako fakt społeczny’. Na potrzeby owej publikacji wykonano „(1) sondaż ogólnopolski zrealizowany przed i po obchodach 55. (badanie powtarzalne) rocznicy wyzwolenia obozu oraz (2) badanie uczniów polskich szkół, którzy zwiedzali Muzeum Auschwitz-Birkenau, wykonane technikami ankiety audytoryjnej i dyskusji grupowej przed i po wizycie” (Kucia 2000: 22). Wyniki sondażu ogólnopolskiego i badania uczniów z 2000 roku wskazują, że telewizja jest również często wymienianym medium (odpowiednio jako trzecie i czwarte źródło informacji na temat Auschwitz). Respondenci deklarowali też, że oglądają częściej programy publicznej jedynki i dwójki oraz Polsatu, rzadziej prywatnej stacji TVN (Ibid: 85-87). W przypadku ww. badań telewizja również jest częściej wymieniana od innych mediów.


Tabela 13 - pytanie 9 a)

Mało odpowiedzi do tej części pytania było zgodnych, a najczęściej powtarzająca się wynosiła nieco ponad 8% ogółu. Różnorodność zdań stanowi pewien problem, trudno ujednolicić przedstawione powyżej argumenty, ale to też mówi nam nieco o ogólnych odczuciach. Tak składający się rozrzut odpowiedzi może być skutkiem wyjątkowości tego miejsca, o czym pisałem we wstępie. Pomysłów co z nim zrobić, jakie powinno być jest wiele. Niejednoznaczność KL Auschwitz wciąż stanowi problem nawet wśród pokoleń niebezpośrednio związanych z tym miejscem.

Nasuwa się też inny wniosek. Skoro pytanie brzmi ‘powinno być’, więc respondent mógł pomyśleć, że dany argument, który wypisze tak naprawdę nie jest spełniany. Przykład - powinno być czyste (bo w domyśle jest brudne). Znów pragnę przytoczyć wyniki badań przeprowadzonych przez Marka Kucię w 2000 roku w sondażu ogólnopolskim, gdzie respondenci określili aprobowane przez siebie funkcje Muzeum. Na pytanie „Jak Panu(i) zapewne wiadomo, na terenie byłego obozu oświęcimskiego działa „Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. Którą z podanych funkcji powinna wypełniać ta instytucja?” (Kucia 2000: 82-83). Ankietowani najczęściej zaznaczali: przyjmowanie i oprowadzanie zwiedzających, a dalej działalność konserwatorską, badania naukowe dotyczące obozu, działalność edukacyjną oraz badania naukowe dotyczące tolerancji i praw człowieka (Ibid.).


Tabela 14 - pytanie 9 b)

W przypadku tej części pytania również nie ma znaczących liderów wśród odpowiedzi. Chociaż łatwiej je przypisać do różnych kategorii niż w przypadku wcześniejszej analizy. Jedna z nich dotyczy ogólnej ‘atmosfery’ miejsca, w którym znajduje się Muzeum. Nazwę tej kategorii można zaczerpnąć od jednej z grup odpowiedzi, czyli ‘miejsce rozrywki’, gdzie składają się na nią następujące argumenty: miejsce rozrywki, obiekt żartów, centrum ruchu wycieczek, kolorowe, wesołe, przedmiot żartów, dostępne dla dzieci, masowe. W sumie te wszystkie odpowiedzi dają 25% ogółu. Oczywiście, można podważyć część z nich np. (masowe, centrum ruchu wycieczek, dostępne dla dzieci) jako mniej lub bardziej nie pasących do tej kategorii, jednak to już należy do indywidualnej interpretacji.Kolejna kategoria dotoczy pieniędzy, składają się na nią odpowiedzi: komercyjne, płatne, drogie, które dają w sumie ponad 17% ogółu.Następna proponowana kategoria dotyczy miejsca, jako struktury oraz jej funkcjonowania. Odpowiedzi, które zakwalifikowałem do tej grupy to: niedostępne, nudne, brudne, niszczone, okradane, zamknięte, zapomniane. W sumie dają one ponad 15% ogółu. Również w tym przypadku mam świadomość, że mogę je mylnie interpretować i przez to mogą one nie pasować do tej grupy. Ostatnia mała grupa odpowiedzi dotyczy zmian w obrębie Muzeum. Składają się na nią: odnawiane i zmieniane, które dają w sumie prawie 10% ogółu. Pytanie numer 9 stworzyło najwięcej problemów dla respondentów. Taki wniosek można wyciągnąć na podstawie tabeli numer 1, gdzie w przypadku odpowiedzi na inne pytania częstość ich udzielania nie była tak niska. Co prawda średnio każdy ankietowany udzielił ponad jedną odpowiedź na każdą część tego pytania, ale w porwaniu z innymi to o 2,3 razy mniej (nie wliczając pytania numer 10). Problem może dotyczyć tego, że respondenci nie znają dobrze Muzeum i nie są w stanie określić swoich oczekiwań. Inna argumentacja to ta, którą podałem pod poprzednią tabelą, gdzie ilość i różnorodność odpowiedzi może wynikać z wyjątkowości miejsca, w którym znajduje się Muzeum. Takie argumenty mogą świadczyć o niejednoznacznym wymiarze tego miejsca. Oczywiście, problem może leżeć też w samym pytaniu i sposobie jego zadania.

Ostatnia rzecz, na którą chciałbym zwrócić uwagę to porównanie odpowiedzi w obydwu częściach tego pytania. Dokładnie chodzi o te dotyczące zysku. W tym przypadku najlepiej widać zgodność respondentów, co do tego aspektu, że Muzeum powinno być bezpłatne, a nie płatne. Widać, że ten aspekt jest dosyć ważny dla tej grupy respondentów.

Po raz kolejny warto przytoczyć wynik sondażu ogólnopolskiego przedstawionego w książce Makra Kuci, gdzie respondenci zaznaczali odpowiedzi na pytanie „Co Pana(i) zdaniem powinno być dozwolone a co powinno być zakazane na terenie i w najbliższym sąsiedztwie byłego obozu oświęcimskiego?” (Kucia 2000: 76). W tym wieloelementowym pytaniu zamkniętym odpowiedzi rozkładały się w następujący sposób: demonstracje polityczne (powinno być zakazane - 88 odpowiedzi/ powinno być dozwolone - 5 odpowiedzi/ trudno powiedzieć - 7 odpowiedzi), koncerty muzyczne (88/5/8), przedstawienia światło-dźwięk (83/8/8), wybudowanie centrum handlowego w pobliżu byłego obozu (83/10/7), wznoszenie świątyń, miejsc modlitwy innych religii, w tym religii żydowskiej (63/24/13), wzniesienie kaplic, kościołów katolickich (60/28/12), zwiedzanie terenu byłego obozu bez przewodnika (55/39/6), umieszczanie symboli innych religii (54/33/13), umieszczanie krzyży, obrazów religijnych i innych symboli katolickich (50/38/12), tzw. ‘marsze żywych’ organizowane przez Żydów (41/44/14), publiczne modły i obrzędy innych religii (34/56/11), msze święte, nabożeństwa drogi krzyżowej i inne nabożeństwa katolickie – w obiektach byłego obozu lub na wolnym powietrzu (23/69/8).


Tabela 15 - pytanie 10 TAK/NIE

Powyższa tabela przedstawia odpowiedzi udzielone na pytanie 10 ankiety. Wynika z niej, że 53% respondentów odwiedziła Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau a 47% nie miała okazji tam być. Ciekawy jest prawie równy rozkład tych odpowiedzi.Wyniki te są prawie identyczne z badaniami przeprowadzonymi w 2000 roku, gdzie w sondażu ogólnopolskim prawie połowa respondentów (48%) stwierdziła, że odwiedziła Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau (Kucia 2000: 77).


Tabela 16 - pytanie warunkowe - jeżeli tak to…

Tabela numer 14 pokazuje odpowiedzi na pytanie warunkowe do pytania 10 wypełnionej ankiety. Zobowiązani do udzielenia informacji byli ci, którzy wcześniej odpowiedzieli twierdząco - 53 osoby. Liczba odpowiedzi wynosi 58, ponieważ, niektórzy respondenci podali ich kilka. Widać, że zdecydowana większość (63,79%) odwiedziło Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau przy okazji wycieczki szkolnej. Kolejne odpowiedzi to: wycieczka ‘przy okazji’ (8,62%), prywatnie, z ciekawości (obie po 5,17%), wycieczka, z chłopakiem, z rodzicami, (każda po 3,45%). Inne podawane przyczyny wynoszą po 1,72% i są to pojedyncze odpowiedzi - grupa zorganizowana, wycieczka rodzinna, wycieczka ze znajomymi, z własnej woli. Raczej nie powinno dziwić, że większość respondentów odwiedziła Muzeum podczas wycieczki szkolnej. Codziennie na terenie byłego obozu wydać grupy młodzieży szkolnej.


Tabela 17 – metryka

Ostatnia tabela pokazuje rok urodzenia respondentów. 29% to ludzie, którzy przyszli na świat w 1990 roku, 24% w 1989, 16% w 1988, 9% w 1986, 8% w 1992, 5% w 1991, 4% w 1984 i 1985 a 1% w 1987.Z tego wynika, że zgodnie z założeniami badania wszyscy zaczęli naukę szkolną po 1989 roku, ponieważ najstarsi ankietowani w 1990 mieli 6 lat a więc byli rok przed rozpoczęciem uczęszczania do szkoły (według ustawy).

4. Wnioski

Powyższa praca miała przybliżyć wizerunek Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau wśród Polaków, którzy rozpoczęli naukę szkolną po 1989 roku. Takie osoby były uczone prawdy o tym miejscu, która do opinii publicznej zaczęła docierać na początku lat dziewięćdziesiątych. Wtedy uzmysłowiono, że w kompleksie obozowym zamordowano nie ponad cztery a milion osób i nie w większości Polaków a Żydów.

Respondenci to studenci trzech wrocławskich uczelni - Uniwersytetu Wrocławskiego, Politechniki Wrocławskiej oraz Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej urodzeni w latach 1984-1992. Pytania dotyczące wizerunku Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau znajdowały się w ankietach. Do analizy zakwalifikowano 100 wypełnionych arkuszy. Średnio jeden respondent udzielił 1,7 odpowiedzi na jedno pytanie, co jest dobrym wynikiem. Widać, że ankietowani mieli chęć podzielenia się swoimi przemyśleniami. Ciekawe spostrzeżenie, potwierdzające moje przypuszczenia zawarte we wstępnie jest takie, że w żadnym arkuszu nie pojawiła się odpowiedź mówiąca o tym, iż ktoś nigdy nie słyszał o Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau. Ponad połowa respondentów zdeklarowała, że odwiedziła tą instytucję - 53 osoby, z czego prawie 2/3 przy okazji wycieczki szkolnej.

Jedną z pierwszych rzeczy, która rzuca się w oczy to fakt, że respondenci mają bardzo wiele różnych opinii i spostrzeżeń dotyczących Muzeum. Różnorodność wszystkich odpowiedzi wskazuje na to jak niejednoznaczna jest to instytucja nawet dla osób, dla których nauka o Auschwitz-Birkenau była dość spójna, a fakty dotyczące tego miejsca nie zmieniane. Widać, że w przypadku części odpowiedzi te najczęściej powtarzane wynoszą zaledwie kilka lub kilkanaście procent. Chociaż w większości przypadków można dokonać dalszej kategoryzacji, to jednak jest to fakt godny odnotowania.

Odpowiedzi respondentów wskazują na to, że jest to im znana instytucja, która kojarzy się głównie z tym, o czym wcześniej chociaż teoretycznie powinni się dowiedzieć np. ze szkoły. Powiązanie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau z II wojną światową, Żydami, Holokaustem jest bardzo widoczne. Ogólna świadomość autentyzmu tego miejsca i tragedii, która się tam wydarzyła sprawia, że ankietowani uważają, iż oddziałuje ono przede wszystkim na emocje oraz pobudza do myślenia. Bardzo ważne według respondentów są pozostałości infrastruktury obozowej oraz inne eksponaty. Muzeum wywołuje też uczucia, które są nieprzyjemne, a to jeden z głównych powodów niechęci do odwiedzania tego miejsca. Strach przed swoimi reakcjami według respondentów jest w tym przypadku kluczowy. Pojawiają się też inne kategorie argumentów odnoszące się do mniej poważnych zagadnień, dlaczego ludzie nie chcą odwiedzać tego miejsca tj. z powodu zwykłego braku zainteresowania, rzadziej czasu. Z kolei czynników, które decydują o chęci zwiedzenia Muzeum jest trochę więcej, są to: własne zainteresowania i chęć poznania, wewnętrzna potrzeba oddania hołdu zmarłym oraz zwykła ciekawość. Nieco mniej odpowiedzi wskazuje, że miejsce to traktuje się jako stały punkt wycieczek, i stąd chęć lub przymus odwiedzania. To też, na podstawie wskazań respondentów nie jest dobrze odbierane. Podobne kategorie argumentów, jak w przypadku chęci odwiedzenia Muzeum dotyczą określenia dla kogo funkcjonuje owa instytucja. Tutaj również mamy do czynienia z odpowiedziami wskazującymi na ludzi szukających wiedzy, zainteresowanych, ciekawych lub tych, którzy chcą w jakiś sposób uczcić ofiary. Zatem respondenci uważają, iż odwiedzający teren byłego kompleksu obozowego w większości kierują się swoimi indywidualnymi oczekiwaniami i otrzymują to czego chcą, nie są zawiedzeni. To głównie zasługa zadań Muzeum, które respondenci pomimo nieznajomości statutu (jak zakładam) w większości trafnie określili, zatem wniosek może być taki, że instytucja ta spełnia dobrze większość swoich założeń. Jeżeli chodzi o media, respondenci przede wszystkim dostrzegają współpracę z telewizją i mediami publicznymi, bo to one w ich mniemaniu mówią najczęściej o tym Muzeum. Internet, który jest stałym elementem życia tej grupy ankietowanych, jest znacznie mniej wymieniany. Z tego może wynikać, że wiedza na temat Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau jest czerpana z kanałów informacyjnych, programów dokumentalnych oraz filmów fabularnych, niż z innych źródeł. Wyraźnie mniejsza ilość odpowiedzi na pytanie jakie powinno i nie powinno być to Muzeum pokazuje, że to stanowi problem dla danej grupy badanych. Ankietowani to studenci, stąd nie powinno dziwić, że ważne jest dla nich to, aby wizyta w byłym kompleksie obozowym była jak najmniej kosztowna. Oprócz tego ich oczekiwania dotyczą zadbania o to miejsce tak samo w odniesieniu do jego fizycznych elementów, jak i ogólnej czci.

5. Propozycje dalszych badań

Prowadzone na potrzeby tej pracy badania dają tylko pewien obraz całości, na podstawie której można wyciągnąć przedstawione tutaj wnioski. Aby bardziej szczegółowy spojrzeć na wizerunek Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau powinno się zaprojektować kolejne pomiary ukierunkowane na konkretne aspekty tej instytucji. Poniżej kilka przykładów, które mogłyby okazać się pomocne przy rozpoczęciu dalszej analizy.

W celu sprawdzenia, jak ankietowani odbierają poszczególnie wykonywane zadania przez Muzeum lub jego struktury/elementy można stworzyć ankietę, w której respondenci poddadzą ocenie każde z nich. W takim arkuszu osoba badana może zaznaczyć na skali punktowej lub słownej konkretną odpowiedź. Dalsza analiza może przyczynić się do tego, jak (jeżeli zajdzie taka potrzeba) poprawić odczucia dotyczące pracy/zadań/elementów Muzeum.

Podobne wyniki można uzyskać poprzez pytania, w których poprosi się respondenta o porównanie omawianej instytucji do człowieka - spersonalizowanie jej. Dokładniej - określenie wyglądu fizycznego, ubioru, charakteru, hobby itp. Takie dane również pozwolą uzyskać wartościowe wnioski dotyczące wizerunku.

Inne badanie może dotyczyć analizy wszystkich treści znajdujących się na stronie internetowej Muzeum. Zebrany korpus pozwoli określić, o czym najczęściej można się dowiedzieć na podstawie tego medium, a przez to kogo mogą takie informacje zainteresować. Zebrane frazy oraz pojedyncze wyrazy wykażą też braki dotyczące, niektórych zagadnień. Tak zebrane dane są pomocne do określenia jaki wizerunek jest deklarowany. Podobnej analizie można poddać publikacje dotyczące i wydane przez Muzeum, np. sprawozdania roczne. Analizie można poddać również konta na portalach społecznościowych, jak również poprosić respondentów o ich ocenę. Wyniki tych badań być może pomogą odpowiedzieć na pytanie wynikające z pytania 8 ankiety będącej bazą tego badania, gdzie internet jako źródło informacji o Muzeum zajmuje drugie miejsce po telewizji.

Ciekawe może okazać się porównanie odpowiedzi ankietowanych, którzy odwiedzili to Muzeum z ludźmi, którzy nigdy tam nie byli. Lub też grupy respondentów identycznej z tą, która uczestniczyła w powstawaniu tej pracy z osobami nieco starszymi lub pochodzącymi z innego kraju.

Kolejny pomysł to badanie wizerunku na podstawie fotografii przedstawiających Muzeum, gdzie ankietowani mogliby odpowiedzieć na pytania zawarte pod zdjęciami. Wybór obrazów powinien zależeć od chęci pozyskania konkretnych informacji.

Interesujący może być wywiad z grupą osób przed i po zwiedzaniu byłego kompleksu obozowego. Późniejsza analiza odpowiedzi na te same pytania związana z oczekiwaniami i tym czy były one spełnione powinna prowadzić do ciekawych wniosków.

Ciekawe może być zaproszenie do udziału w ankiecie osób innej narodowości wywodzących się z innej kultury i porównanie ich odczuć z odczuciami Polaków.

Bibliografia

Babbie Earl, ‘Badania społeczne w praktyce’, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2004,

Bartuś Alicja, ‘Wiele pamięci a wspólna edukacja o KL Auschwitz’, [w:] ‘Auschwitz i Holokaust. Dylematy i wyzwania polskiej edukacji’, pod redakcją: Trojański Piotr, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Oświęcim 2008,

Black Sam, ‘Public Relations’, Agencja Wydawnicza „Makprint”, Kraków, 1999,

Brzeziński Jerzy, ‘Metodologia badań psychologicznych’, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1999,

Budzyński Wojciech,’ Public Relations. Zarządzanie reputacją firmy’, Poltex, Warszawa 2005,

Cenker Ewa Małgorzata, ‘ Public Relations’, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań, 2000,

Chava Frankfort-Nachmias, David Nachmias, ‘Metody badawcze w naukach społecznych’, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań, 2001,

Czech Danuta, ‘Kalendarium wydarzeń w KL Auschwitz’, Wydawnictwo Państwowego Muzeum w Oświęciumiu-Brzezince, 1992,

Fle­ischer Michael, ‘ Com­mu­ni­ca­tion Design czyli Projektowanie komunikacji’, Primum Verbum, Łódź 2010

Fleischer Michael, ‘Corporate identity i public relations’, Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Wrocław, 2003,

Autobiografia Rudolfa Hössa komendanta obozu oświęcimskiego, Warszawa 1989,

Kucia Marek, ‘Auschwitz jako fakt społeczny’, TAiWPN Universitas, Kraków, 2005,

Lachendro Jacek, ‘Zburzyć i zaorać…?’, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Oświęcim 2007,

Piekałkiewicz Janusz, ‘Kalendarium wydarzeń II wojny światowej’, Agencja Wydawnicza „Morex” Jerzy Mostowski, Janiki k. Warszawy,1999,

Piper Franciszek, ‘Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz’. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945-1990, Oświęcim 1992,

Rymaszewski Bohdan, ‘Pamiętać będą pokolenia’, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Oświęcim 2000,

Shaughnessy John J., Eugene B. Zechmeister, Jeanne S. Zechmeister, ‘Metody badawcze w psychologii’, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk, 2002,

Szuchta Robert, ‘Zagłada Żydów w edukacji szkolnej lat 1945-2000 na przykładzie analizy programów i podręczników szkolnych do nauczania historii’, [w:] ‘Auschwitz i Holokaust. Dylematy i wyzwania polskiej edukacji’, pod redakcją: Trojański Piotr, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Oświęcim 2008,

Tych Feliks, ‘Znaczenie edukacji o Auschwitz i Holokauście w XXI wieku’, [w:] ‘Auschwitz i Holokaust. Dylematy i wyzwania polskiej edukacji’, pod redakcją: Trojański Piotr, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Oświęcim 2008,

Strony internetowe

http://pl.auschwitz.org

http://encyklopedia.pwn.pl

http://bip.mkidn.gov.pl

http://portalwiedzy.onet.pl

http://wiadomosci.gazeta.pl

http://wyborcza.pl

http://sjp.pwn.pl/slownik

Ustawy

artykuł 1 i 3 ustawy o upamiętnieniu męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów w Oświęcimiu z dnia 2 lipca 1947 r. Dz.U. z 1947 nr 52 poz. 265

artykuł 9 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania Dz.U. 1961 nr 32 poz. 160

artykuł 5 ustawy z dnia 21.11.1996 r. o muzeach Dz. U. z 1997 r. nr 5, poz. 24 z późn. zm.

artykuł 2 i 20 ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z dnia 7 maja 1999 r. Dz. U. nr 41, poz. 42

artykuł 1 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o muzeach Dz. U. z 2007 r. Nr 136, poz. 956, z późn. zm.

Inne

Badania TNS OBOP sygnatura K.005/10.

‘Przegląd’ 4/2010,

‘Sprawozdanie 2012’, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, Drukarnia i Wydawnictwo Grafikon, Jaroszowice, 2013.

Odpowiedzi

Liczba odpowiedzi

Procent odpowiedzi

Procent odpowiedzi w odniesieniu do wszystkich udzielonych na to pytanie

boją się

14

41,18

8,86

boją się swojej reakcji

8

23,53

5,06

boją się trudnej historii

4

11,76

2,53

boją się widoków przemocy

2

5,88

1,27

Inne, zaczynające się od ‘boją się’

6

17,65

3,80

Ogółem

34


21,52

Według Pani/Pana ludzie nie odwiedzają Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, bo…


b) nie odwiedzają Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, bo:

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

nie interesuje ich to

29

18,35

boją się

14

8,86

nie chcą przeżywać tego jeszcze raz

12

7,59

boją się swojej reakcji

8

5,06

brak czasu

7

4,43

mieszkają za daleko

7

4,43

są wrażliwi

6

3,80

ze strachu

5

3,16

boją się trudnej historii

4

2,53

nie czują potrzeby

4

2,53

nie chcą

3

1,90

nie chcą się smucić

3

1,90

są niewyedukowani

3

1,90

boją się widoków przemocy

2

1,27

nie jest to przyjemne miejsce

2

1,27

nie wiedzą, że istnieje

2

1,27

są bezmyślni

2

1,27

są ignorantami

2

1,27

to jest zbyt przygnębiające

2

1,27

złe wspomnienia

2

1,27

źle im się kojarzy

2

1,27

wolą o tym nie myśleć

2

1,27

przeraża ich to

2

1,27

Pojedyncze odpowiedzi

33

20,89

Ogółem

158


Z czym Pani/Panu kojarzy się Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau?

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

Żydzi

24

7,89

śmierć

20

6,58

II wojna światowa

17

5,59

Zagłada

17

5,59

historia

16

5,26

Holocaust

16

5,26

wojna

13

4,28

Niemcy

11

3,62

tragedia

11

3,62

obóz koncentracyjny

10

3,29

ludobójstwo/ masowe mordy

9

2,96

smutek

9

2,96

Hitler

8

2,63

cierpienie

6

1,97

obóz

6

1,97

kradzież napisu

5

1,64

nazizm

5

1,64

miejsce pamięci

4

1,32

ból

3

0,99

kominy

3

0,99

komora gazowa

3

0,99

masowa Zagłada Żydów

3

0,99

obóz pracy

3

0,99

Oświęcim

3

0,99

baraki

2

0,66

brama

2

0,66

druty

2

0,66

gaz

2

0,66

groza

2

0,66

hitleryzm

2

0,66

jeńcy

2

0,66

krematoria

2

0,66

nienawiść

2

0,66

obóz zagłady

2

0,66

okrucieństwo

2

0,66

pamięć

2

0,66

Polacy

2

0,66

pomnik pamięci

2

0,66

przeszłość

2

0,66

włosy

2

0,66

wycieczka

2

0,66

zbrodnie

2

0,66

Pojedyncze odpowiedzi

43

14,14

Ogółem

304


Co Pani/Pana zdaniem wyróżnia Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau od innych tego typu miejsc?

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

autentyzm miejsca

23

12,71

historia bolesna/ przerażająca

16

8,84

wielkość/rozmiar

15

8,29

ilość ofiar

12

6,63

eksponaty/ ilość eksponatów

9

4,97

jest najsłynniejsze

8

4,42

tragedia miejsca

7

3,87

atmosfera

6

3,31

jest zadbane

5

2,76

jest realistyczne

5

2,76

klimat

4

2,21

powaga

4

2,21

ekspozycje

3

1,66

lokalizacja

3

1,66

namacalność

3

1,66

nic/ niczym

3

1,66

upamiętnienia śmierć i cierpienia milionów ludzi

3

1,66

miejsce pamięci

2

1,10

można cofnąć się w czasie

2

1,10

Pojedyncze odpowiedzi

48

26,52

Ogółem

181


Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau… a) powinno być

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

dostępne/ ogólnodostępne

13

8,84

takie, jakie jest

10

6,80

bezpłatne/ darmowe

8

5,44

nowoczesne

6

4,08

promowane

6

4,08

otwarte

5

3,40

zadbane

5

3,40

zachowane w takiej postaci, jakiej było

4

2,72

ciekawe

4

2,72

czyste

3

2,04

poruszające

3

2,04

poważne

3

2,04

autentyczne

2

1,36

dobrze chronione

2

1,36

nienaruszone

2

1,36

prawdziwe

2

1,36

proste

2

1,36

realistyczne

2

1,36

rzetelne

2

1,36

smutne

2

1,36

szanowane

2

1,36

tanie

2

1,36

traktowane z szacunkiem

2

1,36

zgodne z historią

2

1,36

Pojedyncze odpowiedzi

53

36,05

Ogółem

147


Czym według Pani/Pana zajmuje się Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau?

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

przedstawianiem historii

20

11,56

upamiętnienie ofiar

18

10,40

dba o pamięć/ pamięcią/ pielęgnowaniem pamięci o tym miejscu

12

6,94

edukacją

10

5,78

pielęgnowaniem pamiątek/ konserwacją

9

5,20

ekspozycja przedmiotów związanych z Auschwitz-Birkenau

8

4,62

upamiętnieniem

8

4,62

gromadzenie/ przechowywanie eksponatów

7

4,05

przypominaniem o zbrodniach

6

3,47

historią

4

2,31

uświadamia

4

2,31

badaniem historii

3

1,73

opowiada historię

3

1,73

pokazaniem okrucieństwa Niemców

3

1,73

zachowaniem historii

3

1,73

kultywacja historii

2

1,16

odświeżaniem historii

2

1,16

przestrzega

2

1,16

Pojedyncze odpowiedzi

49

28,32

Ogółem

173


Pytania

Procent

Częstość

Pytanie 1

304

3,04

Pytanie 2

181

1,81

Pytanie 3 a)

205

2,05

Pytanie 3 b)

158

1,58

Pytanie 4

173

1,73

Pytanie 5

215

2,15

Pytanie 6

188

1,88

Pytanie 7

190

1,9

Pytanie 8

180

1,8

Pytanie 9 a)

147

1,47

Pytanie 9 b)

104

1,04

Pytanie 10

100

1

Pytanie 10 +

109,43

1,09

Metryka

100

1

Media

Liczba odpowiedzi

Procent odpowiedzi

Telewizja

65

36,11

Internet

31

17,22

Prasa

17

9,44

Radio

10

5,56

Inne nie pasujące do powyższych kategorii

57

31,67

Ogółem

180


Według Pani/Pana ludzie odwiedzają Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, bo…

a) odwiedzają Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, bo:

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

chcą poznać historię

39

19,02

z ciekawości

36

17,56

chcą zobaczyć to miejsce

16

7,80

muszą/ muszą, bo są na wycieczce

10

4,88

wycieczka/ wycieczka szkolna

10

4,88

interesują się historią/ tym

10

4,88

czują, że jest to ich obowiązek

7

3,41

oddać hołd zmarłym/ pomordowanym

7

3,41

są bliskimi więźniów/ zamordowanych

7

3,41

chcą się czegoś nauczyć

5

2,44

chęć zrozumienia przeszłości

5

2,44

wspominają wydarzenia z przeszłości

5

2,44

chcą poczuć klimat/atmosferę tego miejsca

3

1,46

chcą pamiętać o historii

2

0,98

dostrzec ogół nieszczęścia

2

0,98

historia

2

0,98

przy okazji

2

0,98

są mieszkańcami

2

0,98

studiują historię

2

0,98

trzeba je odwiedzać

2

0,98

bo lubią

2

0,98

Pojedyncze odpowiedzi

29

14,15

Ogółem

205


Jakie według Pani/Pana jest Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau? Proszę podać kilka cech.

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

smutne

22

10,23

duże

14

6,51

przygnębiające

10

4,65

przerażające

9

4,19

przytłaczające

8

3,72

realistyczne

8

3,72

ciekawe

7

3,26

ponure

7

3,26

prawdziwe

7

3,26

stare

7

3,26

straszne

6

2,79

zadbane

5

2,33

wzruszające

4

1,86

ciche

3

1,40

historyczne

3

1,40

poważne

3

1,40

szare

3

1,40

wzbudzające emocje

3

1,40

znane

3

1,40

niezadbane

3

1,40

otwarte

3

1,40

autentyczne

2

0,93

bogata oferta naukowa

2

0,93

brudne

2

0,93

ładne

2

0,93

nienowoczesne

2

0,93

nostalgiczne

2

0,93

odpowiedzialne

2

0,93

patetyczne

2

0,93

potrzebne

2

0,93

surowe

2

0,93

uświadamiające

2

0,93

tragiczne

2

0,93

Pojedyncze odpowiedzi

53

24,65

Ogółem

215


Dla kogo Pani/Pana zdaniem funkcjonuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau?

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

dla wszystkich/ ogółu społeczeństwa/ każdego

28

14,89

młodych

18

9,57

rodzin ofiar

16

8,51

dla chcących poznać historię/ ciekawych historii

13

6,91

dla zainteresowanych historią

12

6,38

Polaków

12

6,38

uczniów

9

4,79

ofiar/ byłych więźniów

7

3,72

Żydów

6

3,19

historyków

5

2,66

turystów

5

2,66

dla ludzi

4

2,13

starszych ludzi

4

2,13

Niemców

3

1,60

rodzin

3

1,60

szkół

3

1,60

przyszłych pokoleń

3

1,60

turystów z innych krajów

3

1,60

Europejczyków

2

1,06

wykształconych

2

1,06

osób pamiętających II wojnę

2

1,06

Pojedyncze odpowiedzi

28

14,89

Ogółem

188


W jakich okolicznościach?

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

wycieczka szkolna

37

63,79

wycieczka ‘przy okazji’

5

8,62

prywatnie

3

5,17

z ciekawości

3

5,17

wycieczka

2

3,45

z chłopakiem

2

3,45

z rodzicami

2

3,45

grupa zorganizowana

1

1,72

wycieczka rodzinna

1

1,72

wycieczka ze znajomymi

1

1,72

z własnej woli

1

1,72

Ogółem

58


Rok urodzenia

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

1990

29

29

1989

24

24

1988

16

16

1986

9

9

1992

8

8

1991

5

5

1984

4

4

1985

4

4

1987

1

1

Ogółem

100


Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau… b) nie powinno być

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

komercyjne

8

7,69

płatne

6

5,77

obiektem żartów

5

4,81

odnawiane

5

4,81

miejscem rozrywki

5

4,81

zmieniane

5

4,81

centrum ruchu wycieczek

4

3,85

drogie

4

3,85

kolorowe

4

3,85

wesołe

4

3,85

niedostępne

3

2,88

nudne

3

2,88

brudne

2

1,92

dostępne dla dzieci

2

1,92

masowe

2

1,92

niszczone

2

1,92

okradane

2

1,92

zamknięte

2

1,92

zapomniane

2

1,92

obiektem wycieczki ‘przy okazji’

2

1,92

Pojedyncze odpowiedzi

32

30,77

Ogółem

104


Które media Pani/Pana zdaniem najczęściej mówią o Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau?

Liczba odpowiedzi

Procent odpowiedzi

TV

37

20,56

internet

27

15,00

prasa

21

11,67

media publiczne

14

7,78

radio

9

5,00

media lokalne

7

3,89

TVP1

7

3,89

gazety

5

2,78

TVP

5

2,78

Gazeta Wyborcza

4

2,22

TVP2

4

2,22

TV publiczna

3

1,67

historyczne

2

1,11

onet.pl

2

1,11

państwowe

2

1,11

TVP Historia

2

1,11

TVP Kultura

2

1,11

wszystkie

2

1,11

Pojedyncze odpowiedzi

25

13,89

Ogółem

180


Czy kiedykolwiek odwiedziła/odwiedził Pani/Pan Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau? TAK/NIE

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

TAK

53

53

NIE

47

47

Ogółem

100


Jak według Pani/Pana oddziałuje na ludzi Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau?

Ilość odpowiedzi

Procent odpowiedzi

daje do myślenia/ skłania do refleksji /zadumy

32

16,84

smuci

14

7,36

przygnębia

9

4,74

wzrusza

9

4,74

uczy

8

4,21

szokuje

7

3,68

uświadamia

6

3,16

oddziałuje na emocje

5

2,63

wywołuje nostalgie

5

2,63

wzbudza strach

5

2,63

negatywnie

4

2,11

przeraża

4

2,11

porusza

4

2,11

wzbudza zainteresowanie

4

2,11

dołuje

3

1,58

łzy

3

1,58

przypomina

3

1,58

przytłacza

3

1,58

wzbudza nienawiść do oprawców

3

1,58

zmienia nastawienie do życia

3

1,58

wywołuje wspomnienia

3

1,58

groza

2

1,05

skrajne emocje

2

1,05

uwrażliwia

2

1,05

współczucie

2

1,05

wstrząsa

2

1,05

złość

2

1,05

Pojedyncze odpowiedzi

41

21,58

Ogółem

190