Światy równoległe – wizerunek i autowizerunek studentów dziennikarstwa i studentów informatyki

0. Układ badań

Niniejsza praca powstała z ciekawości. Ciekawości swego rodzaju ‘mikroklimatu’ panującego w budynku mieszczącym się przy ulicy Joliot-Curie we Wrocławiu. Budynek ten użytkowany jest przez studentów i pracowników naukowych dwóch różnych kierunków – informatyki oraz dziennikarstwa i komunikacji społecznej. Sytuacja, w której dwie różne grupy ludzi niejako zmuszone są współdzielić ze sobą przestrzeń, wydaje się ciekawym punktem wyjścia dla badań nad komunikacją i wizerunkiem. Świadomość tych różnic, będących konsekwencją przynależności studentów do dwóch różnych światów społecznych oraz wynikające stąd trudności we wzajemnej komunikacji, skłoniły autorkę pracy do podjęcia próby zdefiniowania tych światów.

Głównym celem badania była próba rekonstrukcji wizerunku własnego studentów kierunków: dziennikarstwo i komunikacja społeczna (nazywanym dalej – dziennikarstwo) oraz informatyki. Ponadto badanie miało za zadanie wykazać istnienie znaczących różnic bądź podobieństw między tymi dwiema grupami, w aspekcie szczegółowym pytań dotyczących ich preferencji i zwyczajów. Oprócz celów poznawczych, niniejsza praca miała też spełnić funkcję praktyczną a poprzez zwiększenie świadomości i wiedzy o sobie nawzajem przyczynić się do usprawnienia komunikacji wewnątrzinstytutowej.

W badaniu posłużono się kwestionariuszem, zawierającym 11 pytań otwartych, z czego 9 dotyczyło własnego kontekstu społecznego badanych, a 1 odnosiło się do postrzegania osób spoza niego (studentów drugiego kierunku). W skład kwestionariusza wchodził również dyferencjał zawierający 40 pozycji, które stanowiły dwa bieguny 20 wymiarów. Ankietowani mieli do dyspozycji 5-stopniową skalę oceny natężenia danej cechy, gdzie skrajnie położone 2 oznaczało ‘bardzo’, 1 – ‘trochę’, a centralnie położone 0 – ‘nie wiem’.

Badanie przeprowadzone zostało podczas zajęć dydaktycznych na Uniwersytecie Wrocławskim w kwietniu i maju 2010 r. Wzięły w nim udział dwie grupy, w sumie 200 osób. Oto jak zmienne rozkładały się w poszczególnych grupach:

Tabela 1. Charakterystyka badanych grup.

Należy zaznaczyć, iż ankieta nie może być traktowana jako reprezentatywna. W opinii M. Fleischera (2004) wszelkie badania dyskursu i komunikacji nie mają nawet szans być reprezentatywnymi. Możemy mówić tu jedynie o pewnym stopniu stabilności wyników.

1. Wyniki badań

Aby odnieść się do najistotniejszych wyników badania, ustalony został próg relewancji w pytaniach otwartych na trzy odpowiedzi znajdujące się w obrębie jednej kategorii semantycznej. Oznacza to, że odpowiedź uznaje się za istotną, jeśli wymieniły ją co najmniej trzy osoby. W przypadku dyferencjału cech, dla każdej z par obliczony został współczynnik natężenia – średnia punktów przyznanych przez badanych danej cesze oraz odchylenie standardowe od owej średniej.

Ze względu na dużą rozpiętość tematyczną pytań, która miała służyć jak najszerszej rekonstrukcji wizerunku studentów, wyniki badań zostały stypizowane w segmenty tematyczne i w takim porządku będą prezentowane. Będzie to kolejno:

1) wizerunek własny studentów kierunku,

2) organizacja czasu wolnego oraz preferencje w zakresie życia towarzyskiego,

3) uczestnictwo w kulturze masowej ze szczególnym uwzględnieniem preferencji muzycznych i upodobań filmowych,

4) zachowania konsumenckie w aspekcie wyboru alkoholu i marek ubrań,

5) profil osobowości modelowego studenta kierunku,

6) system wartości studentów kierunku,

7) wizerunek zewnętrzny studentów kierunku.

1.1. Wizerunek własny studentów kierunku

Odpowiedzi na pytanie pierwsze (Jacy są studenci Twojego kierunku? Proszę podać kilka określeń.) pozwoliły zrekonstruować wizerunek własny studentów poszczególnych kierunków. Pytanie miało na celu sprawdzenie, co sami studenci myślą o sobie, jak postrzegają siebie jako grupę, i jakie – ich zdaniem – określenia najlepiej definiują ich jako całość. Ponadto duża różnorodność odpowiedzi mogłaby wskazywać na brak w świadomości respondentów spójnego obrazu studentów kierunku. Wysoki stopień zgodności odpowiedzi sugerowałby z kolei istnienie spoistego, ‘świadomego’ wizerunku.

Tabela 2. Wizerunek własny studentów dziennikarstwa.

Studenci dziennikarstwa zdają się mieć pozytywny wizerunek własny. Większość cech przypisanych przez ankietowanych studentom własnego kierunku posiada pozytywne inklinacje. Łącznie na to pytanie padło 306 odpowiedzi, z czego 3 – kreatywni, komunikatywni i przebojowi - można uznać za najistotniejsze komponenty semantyczne. Co ciekawe, na 28 określeń, które przekroczyły ustalony próg relewancji, tylko trzy mają wyraźnie pejoratywny wydźwięk. Pozytywne inklinacje większości określeń sugerować mogą ‘przeniesienie’ przez ankietowanego wyobrażeń o sobie samym na grupę, w której na co dzień funkcjonuje. Samoocena jednostki w jej własnym kontekście socjalnym wydaje się być wysoka. Może to być również wyraz ogólnej aprobaty dla grupy i sugerować względny stopień jej spójności. Wysoka spoistość grupy określa ją jako zintegrowaną całość. Zintegrowane z grupą jednostki będą bardziej skłonne do wyrażania pozytywnych opinii na temat własnej grupy niż jednostki niezintegrowane.

Tabela 3. Wizerunek własny studentów informatyki.

Na to pytanie padło 259 odpowiedzi. Wśród określeń definiujących studentów informatyki ankietowani najczęściej wymieniali cechy: inteligentni, fajni i pomocni. Co jednak ciekawe, na 32 określenia aż 14 ma negatywny wydźwięk. Zjawisko to można tłumaczyć na kilka sposobów. Uzyskany w badaniu obraz studentów informatyki wskazuje na grupę o niskiej spójności i małym stopniu identyfikacji jednostki z grupą. Potwierdzać to może również wysoki procent kategorii ‘inne’ – określeń pojedynczych, nie dających się skategoryzować. Sugeruje to brak istnienia w świadomości respondentów spójnego obrazu studentów własnego kierunku. Negatywny wydźwięk określeń może być też wynikiem projekcji swoich cech na resztę grupy. Projekcja w tym przypadku polegałaby na przypisywaniu innym ludziom własnych wad, uświadomionych bądź nie, które z pewnych względów mogą być przez jednostkę nieakceptowane. Prawdopodobny wydaje się też scenariusz, w którym ankietowani udzielając odpowiedzi, podają określenia, jakie według nich są im przypisywane przez środowisko. Nie jest to oczywiście obiektywny obraz grupy, ale można tu mówić o swego rodzaju ‘wizerunku odbitym’. Wśród najczęściej wymienianych cech znajdują się też cechy przeciwne: z jednej strony badani określają studentów własnego kierunku jako osoby aspołeczne i zamknięte w sobie, z drugiej zaś jako otwarte i pomocne. Być może część ankietowanych zwracało uwagę na zamknięcie studentów informatyki na ludzi spoza ich grupy, a część na otwartość na siebie wewnątrz niej.

1.2. Organizacja czasu wolnego oraz preferencje w zakresie życia towarzyskiego

Na sposób, w jaki dany człowiek spędza swój wolny czas wpływa wiele czynników, najczęściej od niego samego niezależnych - np. wiek, płeć, miejsce zamieszkania, stan zamożności, ale także tych osobistych - np. takich jak upodobania. Kolejne pytanie (Co robisz w wolnym czasie?) miało na celu ustalić, czy fakt studiowania na określonym kierunku może być również czynnikiem w jakiś sposób determinującym te zachowania.

Tabela 4. Zestawienie preferencji w zakresie organizacji czasu wolnego.

Studenci obydwu kierunków zdają się mieć podobne zwyczaje w zakresie spędzania wolnego czasu. Chociaż występują tu pewne różnice w rozkładzie procentowym, wyraźnie widać, że czytanie, sport i spotkania ze znajomymi to najpopularniejsze sposoby spędzania czasu dla obu badanych grup. W przypadku studentów dziennikarstwa dominują jednak zachowania związane z uczestnictwem w kulturze poprzez odbiór środków masowego przekazu (czytelnictwo prasy i książek, oglądanie filmów, słuchanie muzyki i korzystanie z Internetu). Studenci informatyki przeznaczają za to dużo czasu na szeroko rozumiane korzystanie z komputera (blisko 60%). Tendencje te wpisują się w specyfikę studiowanych przez obie grupy kierunków. Z badań wynika również, że studenci informatyki spędzają dużo czasu na tzw. odpoczynek bierny, podczas gdy dla studentów drugiego kierunku ważne wydają się aktywne formy wypoczynku – podróże, imprezy, spotkania. Zaskakiwać może mały udział procentowy telewizji jako ‘narzędzia’ spędzania wolnego czasu. Okazuje się, że w dobie nowych mediów, to nie telewizor, a podłączony do sieci komputer staje się podstawowym interfejsem dostępu do wiedzy i kultury. Wyraźnie widać też, że muzyka i film zajmują w życiu studentów dziennikarstwa dużo ważniejszą pozycję. Natomiast w przypadku obydwu grup studenckich, czas wolny równie chętnie wypełniany jest kontaktami społecznymi z innymi ludźmi, głównie na forum towarzyskim.

Kolejne pytanie miało na celu zawężenie powyższej kategorii i poznanie preferencji studentów w zakresie rozrywki. Ankietowani poproszeni zostali o określenie ostatniej imprezy, na jakiej byli.

Tabela 5. Zestawienie preferencji studentów w zakresie form uczestnictwa w rozrywce.

Zarówno studenci dziennikarstwa, jak i studenci informatyki, najchętniej chodzą na imprezy klubowe lub do pubów. Zestawienie to pokazuje jednak, że studenci informatyki nie mają w zwyczaju chodzenia na tzw. ‘domówki’, co dla studentów drugiego kierunku zdaje się być równie popularne jak chodzenie do klubów. Informatycy często uczestniczą w imprezach okolicznościowych, przy czym kategoria ‘sylwester’ była tu wymieniana najczęściej. Zważywszy na czas przeprowadzania badania (przełom kwietnia i maja), może to wskazywać, iż pewna część ankietowanych studentów informatyki nie prowadzi aktywnego życia towarzyskiego i wybiera inne formy rozrywki. Potwierdza to również częstotliwość odpowiedzi ‘nie pamiętam’.

Kolejne pytanie, mieszczące się semantycznie w omawianym tu segmencie, miało na celu doprecyzowanie zwyczajów studenckich w zakresie prowadzonego przez nich życia towarzyskiego i preferencji z tym związanych. W zamyśle autorki, pytanie o ulubione lokale i kluby miało za zadanie sprawdzić, czy oraz na ile ‘rozrywkowe mapy Wrocławia’ poszczególnych kierunków nakładają się na siebie.

Tabela 6. Preferowane lokale – studenci dziennikarstwa.

Tabela 7. Preferowane lokale - studenci informatyki.

Jak widać, modelowy student dziennikarstwa raczej nie bywa w tych samych miejscach, co modelowy student informatyki. Na 17 wymienionych przez obydwie grupy lokali, tylko 3 są wspólne, przy czym wybór “Przekrętu” wynika raczej z jego lokalizacji blisko instytutu niż osobistych preferencji.

1.3. Uczestnictwo w kulturze masowej ze szczególnym uwzględnieniem preferencji muzycznych i upodobań filmowych

Autorka pracy zdaje sobie sprawę, iż w obliczu zmieniającego się środowiska kulturowego i remediacji kultury stosowanie pewnych pojęć analitycznych takich jak ‘uczestnictwo w kulturze’, może wydawać się nieadekwatne. Jakkolwiek, na potrzeby tej pracy postanowiła nie wnikać w spory definicyjne i przyjąć uczestnictwo w kulturze jako formę relacji między ludźmi a treściami kultury oraz relacji międzyludzkich, zapośredniczanych przez te treści. W obszarze zainteresowań znalazły się muzyka oraz film, nośniki kultury najsilniej oddziałujące na młodych ludzi.

Poznanie preferencji muzycznych respondentów jest w odczuciu autorki jednym ze sposobów odtworzenia ich myśli, stylu życia, poznania ich stosunku do świata. W przekonaniu autorki, muzyka może być niejako nośnikiem tych informacji oraz pośrednią formą ekspresji uczuć badanych grup studenckich. Pytanie miało na celu próbę zestawienia gustów muzycznych studentów poszczególnych kierunków. Ogromna liczba odpowiedzi oraz ich różnorodność wymusiła konieczność redukcji wyników i podjęcia trudnej próby kategoryzacji wykonawców muzycznych do kategorii gatunków, jakie sobą reprezentują. W dobie postępującego eklektyzmu muzycznego łączenia gatunków i stylów, kryteria kategoryzacji są często subiektywnym wyborem autorki.

Tabela 8. Preferencje muzyczne studentów dziennikarstwa.

Tabela 9. Preferencje muzyczne studentów informatyki.

Jak widać, gusta muzyczne studentów dziennikarstwa i informatyki znacznie się od siebie różnią. Wydaje się to szczególnie istotne w kontekście natury tych różnic. O ile gatunki muzyczne takie jak klasyczny rock czy też muzyka elektroniczna nie są silnie nasycone ideologicznie, o tyle metal, gatunek o silnym ideologicznym przekazie, dużo bardziej oddziałuje na wyrażanie postaw, poglądów, sposób zachowywania się, ubioru itp. Świat przeżyć ‘metalowca’ będzie na pewno inny niż osoby słuchającej muzyki elektronicznej lub jazzu.

Kolejne pytanie miało na celu jakościową ocenę uczestnictwa studentów w odbiorze twórczości filmowej. Dokładniej, czy i w jakim stopniu kultura filmowa studentów ‘skonsumowana’ jest przez kulturę popularną.

Odpowiedzi na pytanie o trzy ostatnio widziane filmy wskazały, że zarówno studenci dziennikarstwa, jak i informatyki, oglądają głównie filmy ‘mainstreamowe’ – wysokobudżetowe, szeroko promowane produkcje dużych wytwórni filmowych. Studenci obydwu kierunków najczęściej wskazywali następujące obrazy: “Robin Hood” (dziennikarstwo 14%, informatyka 9%), “Iron Man 2” (7% i 9%), “Avatar” (7% i 15%), “Alicja w Krainie Czarów” (7% i 6%) oraz “Sherlock Holmes” (4% i 9%). Studenci dziennikarstwa wskazali ponadto: “Co nas kręci, co nas podnieca” (13%), “Człowiek, który gapił się na kozy” (9%) i “Kwiat Pustyni” (6%). Studenci informatyki sięgnęli po następujące obrazy: “Wyspa Tajemnic” (8%), “Bękarty Wojny” (7%), “Piła” (4%), natomiast 5% ankietowanych przyznało, że nie pamięta ostatniego filmu, jaki widzieli. Gusta studentów obu kierunków wydają się jednakowo ‘umasowione’. Jest to tendencja charakterystyczna dla kultury popularnej. Warto jednak wspomnieć, że ogólna liczba wskazań (studenci obydwu kierunków podali w sumie 500 tytułów) świadczyć może o dużej rozpiętości zainteresowań. Jakkolwiek, większość z wymienionych obrazów wpisuje się w ‘główny nurt’ kina. Tylko niewielki procent odpowiedzi wskazuje na kino niezależne - bardziej świadome uczestnictwo w procesie odbioru dzieł X Muzy.

Ankietowani poproszeni zostali również o wskazanie ulubionych reżyserów. Odpowiedzi, w odczuciu autorki, pomagają doprecyzować, na ile świadomy i aktywny jest udział studentów w kulturze filmowej.

Tabela 10. Ulubieni twórcy filmowi studentów dziennikarstwa.

Tabela 11. Ulubieni twórcy filmowi studentów informatyki.

Upodobania studentów obydwu kierunków wydają się być zbliżone. Na uwagę zasługuje jednak fakt, iż blisko 40% studentów informatyki bądź to w ogóle nie udziela odpowiedzi na pytanie, bądź też deklaruje brak preferencji w tej dziedzinie. Może to świadczyć o nieznajomości nazwisk twórców albo małym zainteresowaniu tą dziedziną.

1.4. Zachowania konsumenckie w aspekcie wyboru marki alkoholu i ubrań

Badani zapytani zostali o ulubiony gatunek i markę alkoholu, a w kolejnym pytaniu o preferowane marki ubrań. Zarówno rodzaj alkoholu, jak i określona marka ubrań, to produkty wizerunkowe, komunikujące przynależność konsumenta do pewnej grupy.

Alkohole, a szerzej napoje, „posiadają obok właściwości fizykalnych i chemicznych, także właściwości socjalne i kulturowe, spełniają określone funkcje w ramach systemu socjalnego i kulturowego i stanowią zjawiska kulturowe” (Fleischer 2002, 170). W pytaniu tym zależało więc autorce na zestawieniu preferowanych gatunków i marek alkoholu, ale rozpatrywaniu ich w aspekcie ich nasemantyzowanego znaczenia dla uczestników kultury (Fleischer 2002, 170). Z braku szczegółowego materiału badawczego, wyniki nie będą analizowane pod względem samej semantyzacji. Autorce zależy tylko na zaznaczeniu różnic bądź podobieństw przy wyborze przez respondentów produktów wyposażonych w określony image. Analogicznie, sposób ubierania się, wybór określonej marki ubrań można traktować jako wskaźnik tożsamości społecznej, część wizerunku, a kupowanie konkretnej marki jako wybór określonego świata przeżyć. Odpowiedzi na te dwa pytania, choć prezentują tylko mały wycinek z życia studenta-konsumenta, zasygnalizują, czy i na ile owe światy przeżyć – studentów dziennikarstwa oraz studentów informatyki – wzajemnie się przenikają.

Tabela 12. Zestawienie preferencji w zakresie wyboru gatunku alkoholu.

Preferencje studentów obydwu kierunków są niemal identyczne. Ankietowani najchętniej sięgają po piwo, przy czym najpopularniejszymi markami są: Tyskie, Żywiec, Lech, Piast i niepasteryzowane piwo ze Spiżu. Na drugim miejscu w kategorii ulubionych trunków znalazła się wódka, z bezapelacyjnym faworytem – wódką Żołądkową Gorzką. Studenci chętnie wybierają też wina białe lub czerwone (Carlo Rossi, Kadarka, Sophia) oraz whisky (Jack Daniels, Teacher's, Johnny Walker i Red Label). Co ciekawe, wśród ankietowanych studentów informatyki 11% deklaruje abstynencję alkoholową.

Tabela 13. Preferencje w zakresie wyboru marek ubrań – dziennikarstwo.

Tabela 14. Preferencje w zakresie wyboru marek ubrań – informatyka.

Już na pierwszy rzut oka widać, że stosunek studentów informatyki do odzieży markowej lub do samego konstruktu marki, znacznie różni się od tego, reprezentowanego przez studentów dziennikarstwa. Prawie co czwarty ankietowany informatyk twierdzi, że nie zwraca uwagi na markę i przy podejmowaniu decyzji konsumenckich nie ma ona dla niego żadnego znaczenia. Kolejne 17% badanych w ogóle nie udziela odpowiedzi na to pytanie, co może sugerować bądź to słabą znajomość marek odzieży, bądź też ambiwalentny do nich stosunek. Można śmiało zaryzykować stwierdzeniem, iż studenci informatyki nie utożsamiają się w stopniu znaczącym z żadną z marek odzieży i prawdopodobnie traktują tę sprawę marginalnie.

1.5. Profil osobowości modelowego studenta kierunku

Zastosowany w badaniu dyferencjał pozwolił stworzyć wspólny dla respondentów jednej grupy profil osobowości – uogólniony konstrukt studenta kierunku. Nie jest to oczywiście pełny i relewantny image studenta danego kierunku, ale daje pewne o nim pojęcie – ogólny obraz image’u. Poszczególne profile osobowości respondentów nie są dla nas istotne, uwzględniono więc tylko uśrednione, najintensywniej zamanifestowane cechy, przy czym maksymalne natężenie cechy to 2,5 a minimalne 0. Dla ustalenia precyzji pomiaru, dla każdej cechy podano wartość odchylenia standardowego – miary rozrzutu wyników.

Tabela 15. Modelowy student kierunku – zestawienie najbardziej zamanifestowanych cech.

Ponieważ Tabela 15. stosunkowo wyraźnie prezentuje profile osobowości modelowego studenta kierunku, omówione zostaną tylko najwyraźniejsze z różnic. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że image studentów obydwu kierunków jest do siebie zbliżony. Wśród pierwszych pięciu najbardziej dla obydwu grup zamanifestowanych określeń znajdują się te same cztery cechy (z wyobraźnią, zdolny do współpracy, twórczy i energiczny). Jednak po dokładniejszej analizie widać, że w przypadku studentów informatyki cechy te są mniej zamanifestowane i tylko 2 określenia przekroczyły próg intensywności 1,5, podczas gdy image studentów dziennikarstwa tworzy aż 6 tak zintensyfikowanych cech. Świadczyć to może o względnie jednolitym image’u studentów dziennikarstwa, dodatkowo potwierdzonym małą wartością odchylenia standardowego dla tych cech.

Ciekawa wydaja się też manifestacja w każdej z grup pary określeń otwarty-zamknięty. Studenci dziennikarstwa określają się cechą otwarty (intensywność 0,52), podczas gdy studenci informatyki skłaniają się ku cesze zamknięty (intensywność 0,21). Odchylenia standardowe w przypadku tych dwóch określeń (kolejno 1,19 i 1,2) sugerują jednak na stosunkowo dużą rozbieżność odpowiedzi w obrębie każdej z grup.

Można też zauważyć, że modelowy student dziennikarstwa wydaje się być bardziej rozmowny i odważniejszy od studenta informatyki. Ten ostatni jest z kolei spokojniejszy i w mniejszym stopniu, niż student dziennikarstwa, kieruje się emocjami.

1.6. Systemy wartości

Pytanie o najważniejsze dla respondentów wartości miało ustalić, czy na poziomie aksjologicznym występują jakieś rozbieżności między studentami dwóch różnych kierunków. System wartości, rozumianych jako koncepcje czegoś godnego pożądania, wyrażane explicite lub implicite (Kluckhohn i Kroeber 1978), jest zjawiskiem wspólnym dla ludzi osadzonych w jednym kontekście socjalnym. Pytanie miało zdeterminować, czy ludzie młodzi, studenci, żyjący w jednej kulturze i określonej czasoprzestrzeni, rzeczywiście dysponują podobnym katalogiem wartości.

Tabela 16. Katalog wartości studentów dziennikarstwa.

Tabela 17. Katalog wartości studentów informatyki.

Na pytanie o wyznawane wartości, ze strony studentów dziennikarstwa padło w sumie 337 odpowiedzi, przy 245 odpowiedziach studentów informatyki. Ta dysproporcja w istotny sposób wpływa na analizę porównawczą systemów aksjologicznych studentów poszczególnych kierunków. Wydaje się jednak, że najważniejszym dla obydwu grup celem jest osiągnięcie osobistego szczęścia reprezentowanego przez wartości rodzinne i allocentryczne (przyjaźń, koleżeństwo). Wartości emocjonalne (miłość, uczucia) wydają się ważniejsze dla studentów dziennikarstwa. Co ciekawe, zarówno wartości hedonistyczne, zorientowane na czerpanie przyjemności, jak i wartości materialne, wydają się bardziej priorytetowe dla studentów informatyki niż dla reprezentantów drugiego kierunku. Ankietowani z obydwu grup studenckich wysoko cenią też wartości interpersonalne – zaufanie, szczerość oraz wartości egocentryczne – wolność i rozwój własny.

1.7. Wizerunek zewnętrzny studentów kierunku

Respondenci każdego z kierunków zostali zapytani o to, jak postrzegają studentów drugiego kierunku. Pytanie wydaje się o tyle ciekawe, o ile pozwala w pewnym stopniu wykazać wizerunkową koherencję (bądź jej brak) poprzez zestawienie wcześniej prezentowanego (pytanie 1.) wizerunku własnego studentów z image’m, który generują oni na zewnątrz. A dokładniej, pozwala sprawdzić, w jakim stopniu to, co studenci jednego kierunku mówią o sobie, pokrywa się z tym, jak są widziani.

Tabela 18. Image studentów dziennikarstwa.

Łącznie na to pytanie padło 246 odpowiedzi. Studenci dziennikarstwa odbierani są przede wszystkim jako osoby zadbane, atrakcyjne wizualnie, sympatyczne, ale też zamknięte w swojej grupie, trudne we współpracy i integracji. Co ciekawe, na 23 określenia, które przekroczyły ustalony próg relewancji, aż 11 ma wyraźnie pejoratywny wydźwięk. Ankietowani studenci informatyki postrzegają dziennikarzy jako osoby głupie, nieodpowiedzialne i leniwe. Wśród negatywnych określeń znalazły się także takie cechy jak: niekulturalni (8%), aroganccy (7%), złośliwi (6%) oraz zmanierowani (5%).

Tabela 19. Image studentów informatyki.

Na pytanie to padło łącznie 328 odpowiedzi. Za najistotniejszy komponent semantyczny można uznać kategorię ‘zamknięci w sobie’ – odpowiedziało w ten sposób aż 63% ankietowanych. Jak widać, studenci dziennikarstwa postrzegają studentów informatyki przede wszystkim jako zamkniętą, hermetyczną grupę. Na 27 branych pod uwagę określeń, 5 było negatywnie wartościujących (zaniedbani, dziwni, niemili, aspołeczni i wrogo nastawieni).

2. Wizerunek własny a wizerunek zewnętrzny

W odczuciu autorki ciekawe wydaje się zestawienie wizerunku własnego studentów - tego, co mówią o sobie z image’m, który generują oni na zewnątrz – tym jak są postrzegani przez grupę odniesienia.

Na potrzeby poniższego zestawienia założono, że kompozycję ‘identity-mix’ (Fleischer 2003, 114), której punktem wyjścia jest osobowość organizacji, składająca się z zachowania (behaviour), wizerunku (design) i komunikacji (communication), można odnieść nie tylko do organizacji sensu stricto, ale również do grup społecznych, jakimi są omawiane tu grupy studentów. Osobowością owej grupy będzie więc jej zamanifestowana samoocena, zachowaniem - szeroko pojęte rejestrowalne przez grupy odniesienia czyny i działania, które w zamyśle powinny odzwierciedlać osobowość grupy, a komunikacją – generowane komunikaty, werbalne i wizualne przekazywanie znaczeń, odbierane w określony sposób przez grupy odniesienia (Fleischer 2003, 114). Nierelewantny w tym przypadku design będzie tu pominięty. A zatem przyjmując powyższe założenia, przedstawione oczywiście ze sporym uproszczeniem, możemy zaryzykować stwierdzeniem, że spójność identity - autowizerunku grupy z jej image’m, ‘rejestrowanym’ przez grupę odniesienia (a będącym wynikiem, świadomych - bądź nie - zachowań i komunikacji), świadczyć może o zwartej, spójnej tożsamości grupy. Sugeruje poprawnie przebiegające procesy komunikacyjne - komunikaty generowane przez grupę są odczytywane zgodnie z intencjami nadawcy, a jej tożsamość, wewnętrznie skonstruowany wizerunek (w przypadku grup studentów raczej samoistnie niż w sposób zaplanowany), pokrywa się z tym, jak postrzegana jest z zewnątrz.

Poniżej przedstawiono zestawienie autowizerunku studentów kierunku z ich wizerunkiem zewnętrznym oraz komponenty dla tych wizerunków wspólne. Rozkłady procentowe zostały pominięte celowo jako, w odczuciu autorki, nieistotne. Ważne wydaje się tutaj występowanie zbieżności lub owych zbieżności brak.

Tabela 20. Zestawienie wizerunku własnego studentów dziennikarstwa z ich wizerunkiem zewnętrznym.

Tabela 21. Zestawienie wizerunku własnego studentów informatyki z ich wizerunkiem zewnętrznym.

Dla prezentowanych tu grup studentów istnieją pewne komponenty wspólne dla wizerunku własnego i zewnętrznego. Studenci dziennikarstwa określają siebie i są określani jako: fajni, wyluzowani, komunikatywni, ciekawi, zarozumiali i weseli. Na uwagę zasługuje fakt, iż poza częścią wspólną, zawierającą określenia w większości pozytywne, na wizerunek zewnętrzny składają się cechy o wyraźnie pejoratywnych konotacjach (leniwi, głupi, nieodpowiedzialni)oraz takie, które mogą wskazywać na niechęć do grupy (głośni, zamknięci). Komponenty wizerunku własnego takie jak: przebojowi, kreatywni czy inteligentni, wydają się bądź to słabo zamanifestowane przez studentów dziennikarstwa, bądź też niedostrzegane przez grupę odniesienia, która, co wynika z zaprezentowanych odpowiedzi, wydaje się być negatywnie nastawiona do studentów drugiego kierunku. Autorka dysponuje jednak zbyt małym materiałem badawczym, aby analizować przyczyny takiego stanu rzeczy. Wyniki mogą jednak posłużyć zasygnalizowaniu zjawiska.

Studenci informatyki określają siebie i są określani jako: inteligentni, dziwni, zamknięci w sobie, spokojni, nudni, aspołeczni, zaniedbani oraz pracowici. Na wizerunek zewnętrzny, co warte wspomnienia, składają się określenia o raczej neutralnym charakterze. Widać jednak pewną rozbieżność w tym, jak studenci widzą samych siebie, a tym, jak są postrzegani przez grupę odniesienia. Występuje dużo cech przeciwnych – z jednej strony otwarci i rozrywkowi, a z drugiej nieśmiali, nieufni, samotni i spięci. Określenia konstytuujące wizerunek własny studentów informatyki wydają się być słabo przez nich manifestowane na zewnątrz.

3. Wnioski

Wyniki analizy pozwalają na stworzenie swoistej matrycy wizerunków dwóch grup studenckich z zaznaczeniem zbieżności (+) i rozbieżności (-) poszczególnych komponentów badania.

Tabela 22. Matryca wizerunków studentów dziennikarstwa i informatyki.

Literatura

Fleischer, Michael (2002). Konstrukcja rzeczywistości. Wrocław.

Fleischer, Michael (2003). Corporate Identity i Public Relations. Wrocław.

Fleischer, Michael (2004). Kognitywny wizerunek Wrocławia. Wrocław.

Fleischer, Michael (2004). Konstruktywny charakter image'u osobowości. W: 2K – Kultura i komunikacja, 2/2004, s. 24-31.

Kluckhohn, Clyde; Kroeber Alfred L. (1978). Culture. A Critical Review of Concepts and Definitions. Cambridge.

Tabela 1. Charakterystyka grup badanych.
Grupa badanych liczebność Średnia wieku Liczba kobiet Liczba mężczyzn

dziennikarstwo

100

22,42

68

32

informatyka

100

21,34

11

89

Tabela 2. Wizerunek własny studentów dziennikarstwa.
odpowiedź procent respondentów

kreatywni

37,00%

komunikatywni

36,00%

przebojowi

26,00%

fajni

24,00%

weseli

20,00%

zarozumiali

19,00%

pewni siebie

13,00%

inteligentni

13,00%

ciekawi

11,00%

ambitni

10,00%

wyluzowani

10,00%

zróżnicowani

10,00%

inne

25,16%

Tabela 3. Wizerunek własny studentów informatyki.
odpowiedź procent respondentów

inteligentni

33,00%

fajni

26,00%

aspołeczni

18,00%

pomocni

16,00%

dziwni

16,00%

zamknięci w sobie

14,00%

spokojni

11,00%

nudni

11,00%

otwarci

9,00%

inne

42,47%

Tabela 4. Zestawienie preferencji w zakresie organizacji czasu wolnego.
kategoria dziennikarstwo informatyka

czytanie

60,00%

24,00%

spotkania ze znajomymi

36,00%

24,00%

sport

33,00%

37,00%

filmy

31,00%

15,00%

muzyka

27,00%

14,00%

poszerzanie zainteresowań

25,00%

19,00%

internet

24,00%

12,00%

imprezy

19,00%

13,00%

telewizja

16,00%

10,00%

używki

8,00%

14,00%

gry komputerowe

-

23,00%

sen

-

20,00%

nauka

-

17,00%

programowanie

-

13,00%

odpoczynek

-

12,00%

podróże

12,00%

-

komputer

-

10,00%

inne

23,56%

16,27%

Tabela 5. Zestawienie preferencji studentów w zakresie form uczestnictwa w rozrywce.
kategoria dziennikarstwo informatyka

klub/pub

25,00%

22,00%

domówka

24,00%

5,00%

juwenalia

15,00%

19,00%

okolicznościowa

11,00%

20,00%

koncert

8,00%

6,00%

plener

7,00%

3,00%

nie pamiętam

-

9,00%

akademik

-

7,00%

rodzinna

-

3,00%

wyjazdowa

3,00%

-

inne

7,00%

6,00%

Tabela 6. Preferowane lokale – studenci dziennikarstwa.
kategoria procent respondentów

bezsenność

29,00%

kamfora

25,00%

salvador

13,00%

vis a vis

12,00%

przekręt

12,00%

mleczarnia

12,00%

niskie łąki

8,00%

za szybą

7,00%

szajba

7,00%

alibi

7,00%

inne

56,86%

Tabela 7. Preferowane lokale - studenci informatyki.
kategoria procent respondentów

grawitacja

15,00%

fuga mundi

14,00%

bezsenność

13,00%

przekręt

13,00%

alibi

9,00%

spiż

9,00%

od zmierzchu do świtu

8,00%

liverpool

6,00%

metropolis

6,00%

niebo

6,00%

nie mam ulubionych

5,00%

inne

50,24%

Tabela 8. Preferencje muzyczne studentów dziennikarstwa.
kategoria procent respondentów

modern rock/indie rock

31,11%

electronic/chillout/ambient

19,05%

classic rock

8,57%

hip hop/rap

6,03%

jazz

5,08%

pop

4,76%

soul

4,76%

folk

4,13%

metal

3,17%

punk

3,17%

reggae

1,59%

poezja śpiewana

1,27%

trance/techno

1,27%

drum’n’bass

1,27%

inne

4,77%

Tabela 9. Preferencje muzyczne studentów informatyki.
kategoria procent respondentów

classic rock

23,08%

metal

17,95%

modern rock/indie rock

15,06%

hip hop / rap

9,94%

electronic/chillout/ambient

8,01%

punk

5,13%

pop

4,49%

muzyka klasyczna

3,21%

jazz

3,21%

trance/techno

2,88%

reggae

2,24%

poezja śpiewana

1,28%

muzyka filmowa/z gier komputerowych

1,28%

inne

2,24%

Tabela 10. Ulubieni twórcy filmowi studentów dziennikarstwa.
kategoria procent respondentów

woody allen

29,00%

quentin tarantino

26,00%

pedro almodovar

17,00%

tim burton

13,00%

nie mam ulubionego

12,00%

david lynch

10,00%

lars von trier

8,00%

martin scorsese

7,00%

krzysztof kieślowski

5,00%

james cameron

4,00%

bracia coen

4,00%

inne

30,00%

Tabela 11. Ulubieni twórcy filmowi studentów informatyki.
kategoria procent respondentów

quentin tarantino

26,00%

brak odpowiedzi

22,00%

nie mam ulubionego

14,00%

steven spielberg

9,00%

roman polański

7,00%

tim burton

7,00%

james cameron

6,00%

woody allen

6,00%

darren aronofski

4,00%

david fincher

4,00%

george lucas

4,00%

peter jackson

4,00%

ridley scott

4,00%

inne

34,00%

Tabela 12. Zestawienie preferencji w zakresie wyboru gatunku alkoholu.
odpowiedź dziennikarstwo informatyka

piwo

65,00%

59,00%

wódka

42,00%

53,00%

wino

26,00%

20,00%

whisky

17,00%

19,00%

likiery

11,00%

8,00%

nie pije

-

11,00%

martini

9,00%

-

tequila

9,00%

-

gin

9,00%

-

nalewki

-

5,00%

inne

10,48

4,89%

Tabela 13. Preferencje w zakresie wyboru marek ubrań – dziennikarstwo.
odpowiedź procent respondentów

h&m

49,00%

zara

30,00%

stradivarius

17,00%

reserved

15,00%

orsay

11,00%

mango

11,00%

bershka

11,00%

pull&bear

10,00%

nie mam ulubionej

8,00%

cropp

8,00%

inne

22,22%

Tabela 14. Preferencje w zakresie wyboru marek ubrań – informatyka.
odpowiedź procent respondentów

nie zwracam uwagi na markę

23,00%

brak odpowiedzi

17,00%

reserved

13,00%

h&m

10,00%

cropp

10,00%

nike

8,00%

zara

7,00%

reebok

6,00%

inne

17,95

Tabela 15. Modelowy student kierunku – zestawienie najbardziej zamanifestowanych cech
student dziennikarstwa intensywność odch. stand. student informatyki intensywność odch. stand.

z wyobraźnią

2,13

0,54

z wyobraźnią

1,94

0,71

zdolny do współpracy

1,77

0,94

twórczy

1,52

0,89

twórczy

1,76

0,72

zdolny do współpracy

1,43

1,01

energiczny

1,71

0,89

odpowiedzialny

1,43

1,14

rozmowny

1,66

1,05

energiczny

1,39

0,95

emocjonujący się

1,58

1,06

pragmatyk

1,27

1,01

asertywny

1,47

1,05

żądny przygód

1,18

1,12

odpowiedzialny

1,45

1,17

asertywny

1,12

1,18

miły

1,35

1,08

miły

1,07

1,15

pragmatyk

1,22

1,13

niesamolubny

0,93

1,17

żądny przygód

1,14

1,3

zorganizowany

0,89

1,27

odważny

1,06

1,21

rozmowny

0,85

1,23

zorganizowany

0,9

1,41

emocjonujący się

0,83

1,24

nerwowy

0,66

1,31

odważny

0,6

1,04

pracowity

0,61

1,38

ufny

0,46

1,19

niesamolubny

0,58

1,19

pracowity

0,32

1,4

ufny

0,57

1,27

zamknięty

0,21

1,2

otwarty

0,52

1,19

spięty

0,19

1,27

zadowolony

0,26

1,13

zadowolony

0,11

1,17

spięty

0,08

1,19

nerwowy

0,09

1,24

Tabela 16. Katalog wartości studentów dziennikarstwa.
kategoria procent respondentów

przyjaźń

46,00%

rodzina

42,00%

miłość

41,00%

zaufanie

26,00%

szczerość

21,00%

rozwój własny

13,00%

szczęście spełnienie

13,00%

wolność

11,00%

stabilizacja finansowa/pieniądz

9,00%

zdrowie

9,00%

przyjemność/życie pełne wrażeń

8,00%

inne

29,08%

Tabela 17. Katalog wartości studentów informatyki.
kategoria procent respondentów

rodzina

27,00%

przyjaźń

25,00%

szczerość

21,00%

stabilizacja finansowa/pieniądz

20,00%

miłość

19,00%

wolność

12,00%

uczciwość

11,00%

wiedza

9,00%

przyjemność/życie pełne wrażeń

9,00%

zaufanie

8,00%

inne

45,31%

Tabela 18. Image studentów dziennikarstwa.
kategoria procent respondentów

zadbani

28,00%

mili

24,00%

zamknięci w swojej grupie

20,00%

głupi

18,00%

głośni

16,00%

nieodpowiedzialni

13,00%

komunikatywni

12,00%

wyluzowani

9,00%

leniwi

9,00%

inne

39,43%

Tabela 19. Image studentów informatyki.
odpowiedź procent respondentów

zamknięci w sobie

63,00%

spokojni

28,00%

inteligentni

27,00%

zaniedbani

21,00%

nudni

16,00%

zorganizowani

13,00%

pracowici

11,00%

nieśmiali

11,00%

pragmatyczni

10,00%

nieufni

10,00%

samotni

10,00%

dziwni

9,00%

spięci

9,00%

inne

27,44%

Tabela 20. Zestawienie wizerunku własnego studentów dziennikarstwa z ich wizerunkiem zewnętrznym.
wizerunek własny część wspólna wizerunek zewnętrzny

kreatywni

komunikatywni

zadbani

przebojowi

fajni/mili

leniwi

pewni siebie

wyluzowani

zamknięci w swojej grupie

inteligentni

ciekawi

głupi

ambitni

zarozumiali

głośni

zróżnicowani

weseli

nieodpowiedzialni

Tabela 21. Zestawienie wizerunku własnego studentów informatyki z ich wizerunkiem zewnętrznym.
wizerunek własny część wspólna wizerunek zewnętrzny

fajni

inteligentni

zorganizowani

pomocni

dziwni

nieśmiali

otwarci

zamknięci w sobie

pragmatyczni

zróżnicowani

spokojni

nieufni

rozrywkowi

nudni

samotni


aspołeczni

spięci


zaniedbani



pracowici


Tabela 22. Matryca wizerunków studentów dziennikarstwa i informatyki.
aspekt dziennikarstwo + / - informatyka

wizerunek własny




(i)pozytywny wizerunek własny

(ii)względnie spójny obraz studentów kierunku

(iii)marginalny udział % określeń o pejoratywnym charakterze

-



(i)duży udział % określeń o pejoratywnym charakterze

(ii)brak w świadomości ankietowanych spójnego obrazu własnego kierunku

organizacja czasu wolnego oraz preferencje w zakresie życia towarzyskiego








(i)dominują zachowania związane z uczestnictwem w kulturze poprzez odbiór środków masowego przekazu (czytelnictwo, internet, muzyka, film), spotkania towarzyskie, sport oraz poszerzanie zainteresowań

(ii)w zakresie form uczestnictwa w rozrywce preferowane są wyjścia do klubów, imprezy domowe oraz okolicznościowe

(iii)na ‘rozrywkowej mapie Wrocławia’ znajdują się takie lokale jak: Bezsenność, Kamfora, Salvador, Vis a Vis

+






+




-

(i)dominują aktywności związane z rozwojem fizycznym, spotkania towarzyskie, czytelnictwo oraz szeroko rozumiane korzystanie z komputera; duża rola odpoczynku biernego

(ii)w zakresie form uczestnictwa w rozrywce dominują wyjścia do klubów oraz imprezy okolicznościowe


(iii)‘rozrywkowa mapa Wrocławia’ obejmuje takie lokale jak: Grawitacja, Fuga Mundi, Bezsenność, Przekręt

uczestnictwo w kulturze masowej ze szczególnym uwzględnieniem preferencji muzycznych i upodobań filmowych




(i)preferowane gatunki muzyczne to: modern/indie rock i electronic/chillout

(ii)‘umasowione’ preferencje filmowe; przeważają obrazy z nurtu ‘mainstream’; kultura filmowa ‘skonsumowana’ przez kulturę popularną

(iii)preferowane obrazy twórców współczesnych

-



+





(i)preferowane gatunki muzyczne to: classic rock i metal

(ii)‘umasowione’ preferencje filmowe; przeważają obrazy z nurtu ‘mainstream’; kultura filmowa ‘skonsumowana’ przez kulturę popularną

(iii)preferowane obrazy twórców współczesnych; mała wiedza z zakresu edukacji filmowej

zachowania konsumenckie w aspekcie wyboru gatunku alkoholu i marek ubrań



(i)preferowane gatunki i marki alkoholu: piwo Tyskie, Żywiec, Lech i Piast, wódka Żołądkową Gorzką, wino Kadarka i Carlo Rossi

(ii)ulubione marki ubrań: H&M, Zara, Stradivarius i Reserved

+




-

(i)preferowane gatunki i marki alkoholu: piwo Tyskie, Lech, Piast i Spiżowe, wódka Żołądkowa Gorzka i Żubrówka, wino Kadarka i Sophia

(ii)brak wyraźnych preferencji w aspekcie wyboru konkretnych marek

profil osobowości

modelowego studenta kierunku




(i)najbardziej zamanifestowane cechy: z wyobraźnią, zdolny do współpracy, twórczy, energiczny i rozmowny

(ii)względnie jednolity image studentów

+/-

(i)najbardziej zamanifestowane cechy: z wyobraźnią, twórczy


(ii)niejednolity image studentów, mała manifestacja cech

system wartości studentów kierunku






(i)katalog najważniejszych wartości obejmuje: przyjaźń, rodzinę, miłość, zaufanie i szczerość

+

(i)najważniejsze wartości: rodzina, przyjaźń, szczerość, dobra materialne

wizerunek zewnętrzny




(i)studenci kierunku postrzegani są jako: zadbani, mili, zamknięci w swojej grupie, głupi, głośni

(ii)względnie duży udział % określeń o wyraźnie pejoratywnych konotacjach

n/a

(i)studenci kierunku postrzegani są jako: zamknięci w sobie, spokojni, inteligentni, zaniedbani

(ii)dominują określenia o raczej neutralnym charakterze

korelacja wizerunku własnego z wizerunkiem zewnętrznym

(i)wspólne dla obydwu wizerunków komponenty mają pozytywny wydźwięk

n/a

(i)wyraźna rozbieżność pomiędzy wizerunkiem własnym a zewnętrznym