Konstruktywny wizerunek buddyzmu

Wstęp

Niniejsza praca poświęcona jest analizie badań mających na celu rekonstrukcję kognitywnego wizerunku buddyzmu i buddystów wśród grupy, jaką stanowili studenci. Buddyzm stanowi stosunkowo nowe zjawisko, a jego obecność w życiu społecznym jest coraz większa, przez co staje on się ciekawym i ciągle jeszcze niewyczerpanym tematem do badań na wielu płaszczyznach nauk humanistycznych. Aspekty filozoficznej recepcji idei buddyjskich, badanie symboliki, klasycznych tekstów np. kanonu palijskiego czy antropologiczne identyfikowanie rytualności są ustawicznie rozwijane, pojawia się wiele publikacji i w tych obszarach buddyzm ma przed nami, badaczami z zewnątrz, coraz mniej tajemnic. Dzięki tak kompleksowemu zainteresowaniu badaczy pojawiła się na uniwersytetach nowa dyscyplina – buddologia, która stanowi dowód na wieloaspektowość i multikontekstualność myśli i kultury buddyjskiej. Jednak buddyzm nie sprowadza się do czysto teoretycznych rozważań jego komponentów, jest również coraz bardziej ”żywo” obecny. O czym należy pamiętać, nie jest to tylko związane z obecnością Polaków – buddystów, ale również w dobie coraz większej imigracji z państw azjatyckich, w Polsce można spotkać coraz więcej natywnych buddystów. Dlatego też potrzebnym jest, aby prowadzić badania komunikacyjne związane z wizerunkiem buddyzmu i buddystów, które mogą być pomocne w trenowaniu interkulturowo zorientowanej kompetencji komunikacyjnej oraz w ewentualnym zaprojektowaniu kompleksowego programu strategii wizerunkowej buddyzmu w Polsce.

1. Teoretyczne podstawy pracy

1. Początki obecności i świadomości buddyzmu w Europie

Buddyzm aż do XX w. nie był masowo obecny w świadomości mieszkańców Europy, zajmowano się nim głównie przez pryzmat teoretycznych rozważań ugruntowanych w rodzimym dyskursie filozoficznym i teologicznym. Nieliczni badacze starali się zgłębić buddyzm w ramach jego doświadczania – nauki od bhikszu, rinpocze, roshi czy jakkolwiek inaczej nazwanego mistrza, nauczyciela buddyjskiego, stąd buddyzm w Europie miał recepcje opartą na teoretycznych rozważaniach. Wraz z większą otwartością i zmniejszeniem się antropocentryzmu w XX w. badania nad buddyzmem nabrały większego tempa, a co za tym idzie buddyzm był coraz bardziej obecny w europejskiej kulturze i rosła świadomość tego nurtu wśród społeczeństwa. Obecnie powszechne są przejawy buddyzmu we wszystkich aspektach kultury masowej, powstało wiele stup przede wszystkim w Hiszpanii, Francji i Wielkiej Brytanii, a buddologia stała się samodzielną dyscypliną nauczaną na uniwersytetach.

Niemiecka buddologia XIX w.

Kontakty Europy z buddyzmem sięgają już II w. p.n.e., lecz nie mają one stałego wymiaru, a raczej incydentalny charakter spotkań polityków, duchownych czy uczonych z buddystami, nie powoduje to jednak większego zainteresowania, nie mówiąc o ukształtowaniu jakiegokolwiek wizerunku w oczach ówczesnego społeczeństwa europejskiego. Znaczącym stał się dopiero XIX w., który stanowi pierwszy okres szerzej zakrojonych badań nad myślą buddyjską i prób jej interpretacji, co z perspektywy czasu pozwala określić ten moment jako początek stałej obecności buddyzmu w Europie.

Początek recepcji idei buddyjskich w Europie miał miejsce dzięki podróżnikom i misjonarzom chrześcijańskim, odwiedzającym liczne kolonie w Azji, przez co myśl buddyjska trafiła na żyzny grunt XIX wiecznej filozofii niemieckiej. Niemieccy myśliciele w znaczącym stopniu rozpowszechnili buddyzm w świadomości, jak na razie, środowisk inteligenckich. Uwzględnienie buddyzmu w triadycznej historii rozwoju dziejów przez Hegla podobnie jak pierwsza biografia Gautamy Hermanna Oldenberga czy połączenie idei buddyjskich z wypracowaną, wielkosystemową filozofią zachodu Schopenhauera stanowiło raczej próbę wciągnięcia w zachodnio filozoficzny dyskurs, niż zrozumienia bez patrzenia przez pryzmat rodzimych kategorii. Myśliciele ówcześni występowali w roli apologetów zarówno dziewiętnastowiecznych światopoglądów, jak i chrześcijaństwa, wykazując się etnocentryzmem, który nie pozwolił spojrzeć na buddyzm niewartościująco, jako na zupełnie nową jakość – alternatywną dla zachodnich realów.

Już kolejne pokolenia patrzyły na buddyzm bardziej indywidualistycznie – bez apriorycznych założeń wyższości kultury europejskiej. Przykładem takiej postawy może być francuski lekarz Paul Dahlke, który starał się popierać buddyzm naukami ścisłymi i przyrodniczymi tak, aby ten był egzemplifikowany w możliwie jasny dla Europejczyka sposób. Ta, późniejsza już, recepcja buddyzmu miała wpływ na ówczesny lifestyle europejskich zwolenników buddyzmu, co objawiło się zaangażowaniem na rzecz ochrony zwierząt czy wegetarianizmem i pomimo marginalnej jeszcze świadomości społeczeństwa buddyzm zaczyna być tematem dyskutowanym przede wszystkim za sprawą dzieł Hegla i Schopenhauera, które pomimo bardzo ograniczonego i jednobiegunowego spojrzenia, dają nową przestrzeń, dzięki której większa ilość badaczy może zainteresować się tematem i tym samym rozpowszechnić wiedzę o buddyzmie.


Europejski buddyzm XX w.

Sytuacja polityczna po II Wojnie Światowej sprzyjała wyprawom na Wschód, jednocześnie możliwa stała się imigracja mieszkańców Azji, duże znaczenie ma tutaj kolonializm, który w naturalny sposób stał się katalizatorem napływu sztuki, literatury i innych przejawów kultury do Europy. Wszystkie te czynniki wpłynęły na kształtujący się dialog interkulturowy. Świadomość nauk buddyjskich zaczęła w znaczący sposób się rozpowszechniać, przede wszystkim za sprawą ”ambasadorów” buddyzmu – Tenzina Gjaco, Ole Nydahla czy Thích Nhất Hạnha. Szeroko dyskutowany medialnie (przede wszystkim w latach 2002 – 2005) problem statusu Tybetu, represji Chin wobec Tybetańczyków i prób pokojowego rozwiązania konfliktu przez Tenzina Gjaco (XIV Dalajlama) spowodował większe zainteresowanie buddyzmem i w znaczny sposób wykreowało wizerunek stawiając w określonym świetle zarówno Tybetańczyków (a implicite buddystów) i rząd Chiński. Miało to swoje skutki na przykład w akcji nakłaniającej do bojkotu Olimpiady w Pekinie w 2008 roku. Dalajlama, przez swoją częstą obecność w mediach wyrósł wtedy do rangi symbolu, a odwiedzając wiele krajów Europejskich, spotykając się z przywódcami państw (z Lechem Wałęsą w 2008 roku) i udzielając audiencji i wykładów przybliżył europejskim społeczeństwom postawy buddyjskie. Pisząc kilkadziesiąt publikacji (z czego w Polsce najbardziej popularne: ”Otwieranie oka mądrości”, ”Własnymi słowami” czy ”Radość z życia i śmierci w pokoju”), będąc bohaterem filmów (przede wszystkim ” Siedem lat w Tybecie”) wprowadził on buddyzm do świadomości społecznej na niespotykaną wcześniej skalę.

Lama Ole Nydahl zakładając ponad 600 ośrodków buddyjskich przede wszystkim w Europie (w samej Polsce 64 ośrodki) i Ameryce Północnej, wydając publikację (szczególnie znane w Polsce: ”Jakimi rzeczy są” i ”Budda i miłość”) i prowadząc szeroko zakrojone kursy medytacji i Phowa rozpropagował linię Karmy Kagyu zrzeszając w samej Polsce ponad 8 tyś. członków. W ramach Diamentowej Drogi w sierpniu 2011 roku grupa polskich buddystów założyła fundację ”Dharma Movie Project”, w ramach której powstają filmy dokumentujące historię ekspansji Karmy Kagyu w Polsce i archiwizujące ”obecność żywego buddyzmu w zachodniej kulturze” (http://www.dharmamovie.org/p l_PL/status.html).

2. Paradygmat konstruktywistyczny

Teorią przyjętą w ramach perspektywy badawczej dla tej pracy jest konstruktywizm reprezentowany przez M. Fleischera. Szczegółowe opracowania teorii znajdują się w licznych publikacjach autora.

3. Definicje pojęć

Wizerunek

Na podstawie przyjętej definicji komunikacji powstaje rozumienie kluczowego dla pracy terminu – ”konstruktywny wizerunek”, gdzie ”konstruktywny” ma w sposób bezpośredni świadczyć o umiejscowieniu w paradygmacie konstruktywistycznym.

Pojęcie ”wizerunku” jest przedmiotem badań przede wszystkim marketingu i psychologii, stąd większość definicji jest związanych z tymi dyscyplinami, a w związku z tym podlegają one konkretnym (marketingowym lub psychologicznym) konotacjom związanym ze sposobem pracy w ramach tych dyscyplin. Tak na przykład definicja Philipa Kotlera, gdzie wizerunek rozumiany jest jako ”zbiór przekonań, myśli i wrażeń danej osoby o obiekcie” wyraża podstawowe i wspólne dla większości definicji wskazanie, że wizerunek to wyobrażenie o instytucji wśród jej otoczenia. Tak rozumiany wizerunek nie oddaje jednak w pełni jego konstruktywnego charakteru.

Michael Fleischer wprowadza w ”Communication design czyli projektowanie komunikacji” rozróżnienie na ”tożsamość organizacji (corporate image)” i ”wizerunek organizacji (corporate identity)”, a nieświadomość odmienności tych aspektów, jak pisze sam autor, ”prowadzi bardzo często do daleko idących nieporozumień”. Tożsamość organizacji dotyczy ”wewnętrznego sposobu widzenia, rozumienia, pojmowania się organizacji funkcjonującej na rynku czyli to, jak organizacja sama siebie widzi” a ”wizerunek organizacji skonstruowany na użytek rynku i samej organizacji (czyli – na zewnątrz), uwzględniający zarówno jej autoocenę, jak i zewnętrzne elementy konstrukcyjne wynikłe z analizy rynku i wiedzy na temat organizacji zewnętrznie na rynku, jest tym, co my o danej organizacji społecznie mniemamy” (Fleischer 2010, 215).

Buddyzm (a o jego definicji nieco niżej) jest organizacją w rozumieniu komunikacyjnym i rynkowym ale nie ma swojej jednolitej i scentralizowanej wizji tożsamości. Nie są prowadzone ujednolicone i jednoznaczne zabiegi w celu zbudowania określonego wizerunku z powodu braku jednoznacznej tożsamości – różni buddyści (a bardziej publicznie - organizacje ich zrzeszające) mogą mieć różne wizje tejże tożsamości. Z powodu istnienia wielu różnych, często odległych od siebie odłamów buddyzm i decentralizacji ciężko jest mówić o spójnej i holistycznie zaplanowanej strategii komunikacyjnej. Istnieją inicjatywy i działania (opisane w poprzednim rozdziale), które wskazują na pewien kierunek, ale bez ściśle określonych celów.

Z punktu widzenia konstruktywizmu ważne będą dyferencje dotyczące danego konstruktu - czyli to, co jest wyróżnikiem i stanowi indywidualność i jego niepowtarzalność. Istotną właściwością konstruktywnie rozumianego wizerunku jest jego procesualność – nie ma on, jak wynika z teorii komunikacji, stałego charakteru, lecz jest ciągle negocjowany: ”wizerunek jest konstruktem, wynikającym z procesu komunikacji i - co z tego wynika - że jest ciągle modyfikowany i negocjowany w ramach owego procesu” (Grech 2012, 12). Zaznaczyć należy również, że ”proces kształtowania się image’u zależy bezpośrednio od ilości posiadanych informacji na temat organizacji” i ”images powstają nie tylko w wyniku stosowania programów corporate identity, lecz także, przez niezależne od organizacji oddziaływania zewnętrzne” (Fleischer 2010, 224) stąd wizerunek opiera się o znajomość danej organizacji i nie ma od tego ucieczki, a jako, że buddyzm nie posiada kompleksowego i globalnego corporate identity, ale posiada status elementu kultury, w związku z czym (teoretycznie) jest o nim mówione w szkołach, pojawia się przy okazji wydarzeń kulturalnych itd. dzięki czemu założyć można względną szerokość jego znajomości, co powoduje, że jakiekolwiek badania nad jego wizerunkiem są sensowne.

Buddyzm

Pominięte zostaną trwające od dłuższego czasu spory dotyczące statusu buddyzmu, czyli próby wciągnięcia go pod definicję ”religii”, ”filozofii” czy ”psychoterapii”, bo nie ma to znaczenia z punktu widzenia problemu badawczego (stąd na ile to możliwe pomijać będę stwierdzenia konstytuujące buddyzm jako jedne z ww.). Istotnym jest, czy buddyzm jest postrzegany jako religia lub filozofia, bo to ma swoje konsekwencje komunikacyjne, a jakoś będzie kategoryzowany, bo być musi, ze względu na naturę ludzkiego umysłu.

Najczęściej buddyzm sam siebie nie chce klasyfikować i widzi tego bezsensowność, stąd na przykład w zen mówi się o zen ” sekta” i nikt się z tego powodu nie obraża.

Poszczególne szkoły buddyzmu są od siebie, w wielu perspektywach, różne, a czasem (jak w przypadku np. zen i buddyzmu tybetańskiego) bardzo odmienne. Można tutaj rozpatrywać kwestę doktrynalne (filozoficzne), a z tego wynikające (i związane z przedmiotem pracy) tradycje, estetykę, rodzaj praktyk i szeroko rozumiany lifestyle związany z wizerunkiem konkretnej szkoły. Stąd pojawia się w kwestionariuszu pytania o znajomość poszczególnych szkół, co może stawiać inne udzielone odpowiedzi w określonym kontekście (szerzej opisane w kolejnym rozdziale).

4. Metodologia

Problem badawczy

Podstawowym celem pracy jest rekonstrukcja, pojętego w sposób konstruktywistyczny, wizerunku buddyzmu i buddystów wśród studentów dwóch polskich uczelni. Zdiagnozow anie funkcjonowania konstruktu ”buddyzm” i ”buddysta” rozumiane jest jako badanie świata przeżyć związanego z tymi konstruktami, ich społecznego funkcjonowania i oczywiście rekonstrukcji semantyki. Istotnym jest umiejscowienie wyników w kontekście dobranej grupy.

Metodologia badań

Przyjętą metodą badawczą jest badanie ankietowe (w ramach badań jakościowych) składające się z dwóch części: pytań otwartych i dyferencjału semantycznego. Metoda ta najlepiej nadaje się do badań wizerunku (por. Siemens – ”Jak badać komunikację…” cd-magazine). Ze względu na (spodziewaną) niewielką popularność i ograniczoną znajomość tematu ankieta miała formę drukowaną a nie internetową z powodu obaw o szukanie lub sugerowanie się gotowymi odpowiedziami w Internecie. Badanie zostało przeprowadzone na studentach dziennych Uniwersytetu Wrocławskiego w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej i w Instytucie Psychologii oraz w Katowickim oddziale SWPSu w maju 2013 roku. Badania były przeprowadzane bezpośrednio przez autora pracy.

Dobór próby i reprezentatywność

Na wybór określonej próby, na jakiej zostanie dokonane badanie, wiąże się kilka czynników. Po pierwsze, ze względu na przedmiot badania, którego znajomość, jak już zostało napisane, prawdopodobnie nie cieszy się wielką popularnością i istniało ryzyko, że respondenci w niewystarczającym stopniu zaznajomieni są z buddyzmem. Dlatego też najlepszą z tego punktu widzenia grupą są studenci. Studenci bowiem, z założenia, ukończyli szkoły ponadgimnazjalne i legitymują się pewnym poziomem erudycji, w myśl której znają buddyzm. Studenci mają również największe szanse styczności z buddystami, ze względu na ich największą pod względem innych grup aktywność kulturalną. Dodatkowym atutem jest fakt ich dostępności.

Poruszyć należy również kwestię reprezentatywności. Oczywistym jest, że badania mające zbadać całą populację są niemożliwe w ramach przyjętej teorii komunikacji, gdyż ”brak [jest] możliwości sprawdzenia, jak uzyskane wyniki dowolnych badań mają się do całej populacji sądów czy opinii” (Grech 2012, 16). Z dużą dozą pewności założyć można, że wśród studentów występują wszystkie grupy lifestyle’owe (zgodnie ze stratyfikacją zaproponowaną w ”Style życia w komunikacji” – janKomunikant), co da możliwie szeroką i multiperspektywiczną wizję wizerunku buddyzmu.

Kategoryzacja

Sposób nazywania kategorii, do których sprowadzane były odpowiedzi respondentów jest podyktowany przede wszystkim samymi odpowiedziami – naczelnym celem było oddanie nie tylko semantyki, ale i świata przeżyć związanego z konkretną odpowiedzią. Stąd czasem kategorie są tożsame pod względem semantycznym, ale nie światem przeżyć. Z tego samego powodu nazwy niektórych kategorii mogą wydawać się naiwnie proste czy trywialne, ale właśnie takie nazwy dawały możliwie najpełniejsze odwzorowanie wciągniętych pod nie odpowiedzi.

Budowa kwestionariusza

Ilość pytań została zredukowana do najbardziej racjonalnej ilości tak, aby z jednej strony móc sprostać założonym celom badawczym i możliwie w pełni zrekonstruować wizerunek, a z drugiej tak, aby respondenci nie ulegli znużeniu i z zaangażowaniem odpowiedzieli na wszystkie zadane pytania. Pytania zadawane są w poufałej formie ”ty” z powodu wieku i braku dystansu pomiędzy badaczem a respondentami. Kwestionariusz złożony jest z 10 pytań otwartych i 9 pytań w ramach dyferencjału semantycznego, w związku z czym przewidywany czas potrzebny do wypełnienia całości oscyluje w granicach 10-12 minut. Kwestionariusz został przygotowany w oparciu o ”Badanie wizerunku – metody ankietowe. Metodologia badań” autorstwa dra Michała Grecha w ” Badanie wizerunku: ludzie, marki, branże”. Kopia kwestionariusza znajduje się w aneksie na końcu pracy.

Kwestionariusz rozpoczyna się wstępem, który ma stanowić krótką informacje dla respondenta, jaki jest przedmiot badania oraz jego cel. Zawarta jest również instrukcja jego wypełnienia. Zaznaczenie, że badanie jest wykonywane w celu naukowym ma za zadanie zmotywować respondenta do rzetelności i zaangażowania, licząc na jego poczucie obowiązku i radość z partycypacji w publikację naukową.

Omówienie pytań

Część I kwestionariusza – pytania otwarte

1. Co kojarzy Ci się z buddyzmem?

Jest to najbardziej ogólne pytanie, mające na celu pozyskanie skojarzeń, luźnych asocjacji. Istotne jest właśnie z tego powodu, że daje pełna wolność respondentowi, który może na zasadzie strumienia świadomości umieszcza swoje odpowiedzi.

2. Czym według Ciebie jest buddyzm?

Spodziewanymi odpowiedziami będą definicje i próby skategoryzowania (religia/filozofia/etc.). Pozwoli to zweryfikować jaki charakter dla ankietowanych ma buddyzm.

3. Co według Ciebie jest najważniejsze w buddyzmie?

Pytanie zbadać ma jakie są istotne według respondentów wartości dla buddyzmu. Wartość posiada tutaj 3 istotne funkcję - operację (za Fleischer, 2010): ”predykacja, delimitacyjność i tworzenie pola semantycznego wokół danej predykacji”.

4. Jak wielu Twoim zdaniem jest buddystów w Polsce?

Odpowiedzi pomogą określić, czy buddyzm (w umysłach respondentów) jest zjawiskiem niszowym czy istnieje tendencja wzrostu czy spadku buddyzmu w Polsce, jak bardzo jest to zjawisko rozpowszechnione.

5. Jakie znasz odłamy buddyzmu?

Odpowiedzi na te pytania mogą nakreślić kontekst pozostałych odpowiedzi. Jak już zostało napisane przy okazji definicji pojęć, biorąc pod uwagę charakter badania i specyfikę społeczeństwa, jeżeli chodzi o znajomość z tematem pracy, praca bada wizerunek ogólny konstruktu, lecz mając na uwadze różnice w poszczególnych tradycjach buddyzmu należy zapytać o znane odłamy. Może to pokazać na podstawie wizerunku którego odłamu udzielane są pozostałe odpowiedzi.

6. Jaki jest Twoim zdaniem buddysta?

Rekonstrukcja osobowości – szczególnych cech charakteru, które miałyby być wyróżnikiem to aspekt badany przez to pytanie.

7. Co jest według Ciebie ważne dla buddysty?

Pytanie odnosi się do wartości, którymi kieruje się buddysta. Zamierzonym jest również podobieństwo do pytania 3., gdzie przez porównanie możliwe będzie uchwycenie czy istnieją różnice w postrzeganych wartościach samej ”ideologii” i kogoś, kto tą ideologię sobą manifestuje.

8. Jakie symbole są kojarzone z buddyzmem? (proszę napisać, opisać lub naszkicować)

Pytanie odnosi się do corporate design w skład którego wchodzą: ”logo, kolory i pismo organizacji, typograficzna forma sloganu, raster, reguły stylistyczne znaków ikonicznych, produkty, opakowania, środki transportu, architektura, szyldy, ubrania robocze itp.” (Fleischer 2010, 229). Absolutną większość tych elementów buddyzm posiada, jak: koło dharmy, flaga buddyjska, wizerunek buddy, szaty mnichów (np. kesa), kolor szafranowy, pagoda, stupa, mandala, kaligrafia (np. enso), dordże itp. Dodatkowo możliwość naszkicowania lub opisania da większą dowolność respondentom i umożliwi uchwycenia symboliki, której nazwy zapewne nie funkcjonują powszechnie.

9. Jakie znasz kraje, w których buddyzm jest dominujący?

Również umiejscowienie buddyzmu w określonych krajach pozwoli zbadać świat przeżyć z nim związany. Czy buddyzm będzie związany z Indiami (gdzie były jego początki ale teraz ilość buddystów to ~ 2% ludności) czy Birmą i Laosem czy odległą Japonią i Koreą ma ogromne znaczenie, ze względu na różnice tych krajów i ich zupełnie inną kulturę.


10. Co według Ciebie wyróżnia te kraje?

Pytanie to pozwoli zobaczyć, jaki według respondentów buddyzm ma wpływ na życie społeczne, relacje międzyludzkie, czy istnieją jakieś szczególne cechy wyróżniające społeczeństwa buddyjskie.

Część II kwestionariusza – dyferencjał semantyczny

Pytania zawarte w dyferencjale (1-8) badać mają w jakim stopniu, według badanych, buddyzm ma liberalne, otwarte lub konserwatywne i zamknięte podejście do najważniejszych problemów światopoglądowych. Spójność odpowiedzi na te pytania będzie porównywana z innymi odpowiedziami na wcześniejsze pytania (przede wszystkim z pytaniem 3. odnoszącym się do wartości). Ostatnie pytanie dyferencjału ma pokazać stosunek (niedeklaratywny) do buddyzmu, poziom tolerancji i akceptacji dla tego innego, względem powszechnie panującego w Polsce chrześcijaństwa, sposobu myślenia.

Metryka

W metryce zawarte są pytania o płeć i wiek ankietowanych, oraz czy są oni buddystami. W przypadku, gdy znaleźliby się wśród ankietowanych buddyści, możliwym byłoby zrekonstruowanie autowizerunku.

5. Wyniki i analiza badania

1. Analiza udzielonych odpowiedzi
Pytanie 1. Z czym kojarzy Ci się buddyzm?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 1.

Prawie 1/4 udzielonych odpowiedzi wskazuje skojarzenie buddyzmu z postacią buddy. Znaczną część odpowiedzi (łącznie 15%) stanowią wartości (spokój, harmonia, pokój), które związane są ze specyficznym nastawieniem cechującym się zdystansowaniem i spokojem ducha. Praktyka buddyzmu, wyrażona w formie medytacji jest jedną z najczęstszych odpowiedzi. Medytacja jest również słowem mającym stricte buddyjskie konotacje, podobnie jak nirwana czy karma. Pojęcia medytacji czy karmy występują rzecz jasna we wszystkich religiach dharmicznych, jednak w kontekście buddyzmu są one bardzo wyraźne. Część respondentów kojarzy buddyzm z jego umiejscowieniem geograficznym (10% odpowiedzi), co pokazuje silny związek tożsamości buddyjskiej z krajami, czy obszarami geograficznymi, gdzie buddyzm jest obecny od tysięcy lat. W kategorię ”symbole” stanowiącą 5,4% wchodzą odpowiedzi opisujące wizualne obiekty związane z buddyzmem (kadzidełka, figurki buddy, kolorowe szaty).

Pytanie 2. Czym jest buddyzm?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 2.

Jak wynika z odpowiedzi respondentów, buddyzm jest definiowany albo jako religia, albo filozofia, tylko co dziesiąta odpowiedź określa buddyzm jako styl życia. Zauważyć warto, że dwie dominujące odpowiedzi dzieli niewielki próg procentowy, co pokazuje, że myślenie o buddyzmie w kwestii jego definicji jest dychotomiczne. Postrzeganie buddyzmu jako religii niesie za sobą pewien określony świat przeżyć, związany z bogiem, rytuałami, obrządkowością, kapłaństwem i wszystkimi innymi pojęciami, które nierozerwalnie związane się z pojęciem ”religia” i w znacznym stopniu je definiują. Nasuwa tu się tu na myśl obraz tybetańskiego buddyzmu czy therawady, gdzie mamy do czynienia z rozbudowaną rytualnością – pudżami czy przedmiotami rytualnymi, które dają obraz buddyzmu jako orientalnej religii i wprowadzają mistycyzm jako integralną część zachowań religijnych. Nie wynika to wprost z odpowiedzi respondentów, ale wnioskować można, że osoby wskazujące w tym pytaniu odpowiedź ”religia” mają przekonanie o istnieniu boga w buddyzmie (ze względu na nierozerwalny związek religii i boga w świadomości społeczeństwa. Czasem mówi się o buddyzmie jako religii nieteistycznej, jest to jednak klasyfikacja czysto filozoficzna i założyć można, że respondenci nie mają pojęcia o takiej kategorii.) Już sama nazwa ”buddyzm” (która nie jest najtrafniejsza; skłaniać należałoby się z punktu widzenia badacza buddyzmu ku nazwie ”sasana” czy ”dharma”) sugeruje, że budda jest bogiem w buddyzmie. Uznanie zaś buddyzmu za filozofię odrzuca część religijnych konotacji związanych z obrządkowością, zachowując jednak jego intelektualny (spekulatywny) charakter, jako system filozoficzny, który ma dawać odpowiedzi na tzw. filozoficzne pytania i nadawać określone wartości. Postrzeganie buddyzmu jako stylu życia spycha na dalszy plan jego religijne konotacje i jest bliskie zachodniemu sposobowi recepcji – który powoduje unikatowe w skali społeczeństwa zachowania i zwyczaje (jak choćby wegetarianizm, czy regularna medytację).

Pytanie 3. Co Twoim zdaniem jest najważniejsze w buddyzmie?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 3.

Najczęściej padającą odpowiedzią (nie tylko w tym pytaniu, ale również w pozostałych o podobnym charakterze) jest spokój, który pod względem semantycznym jest tożsamy z harmonią (15,7% odpowiedzi), co jasno wskazuje, że według respondentów równowaga psychiczna, opanowanie oraz zdystansowanie to najistotniejsze wartości w buddyzmie. Względnie duża ilość odpowiedzi związana jest z samorozwojem (12,3%), co uwidacznia, że wg respondentów w buddyzmie istnieje imperatyw ustawicznego rozwijania umiejętności i kompetencji. Oświecenie stanowi niewielką ilość odpowiedzi (6,7%), co pokazuje, że ten termin nie jest mocno kojarzony z celem praktyki buddyjskiej. Reinkarnacja i modlitwa, jako wartości religijne, są w niewielkim stopniu kojarzone z buddyzmem.

Pytanie 4. Jak wielu Twoim zdaniem buddystów mieszka w Polsce?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 4.

Ponad 1/3 respondentów nie może podać szacowanej liczby buddystów, co świadczy o nikłej świadomości obecności buddyzmu w Polsce. Wnioskować można, że wiąże się to z postrzeganiem buddyzmu jako zjawiska marginalnego do tego stopnia, że podanie konkretnej liczby czy wartości nie jest uprawomocnione dla ankietowanych. 18,7% odpowiedzi to kilkadziesiąt tyś. co zgadza się z szacunkami GUS (na dane z 2011 r. dostępne w raporcie ”Wyznania religijne, stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009-2011” dostępne na stronie internetowej GUS). Pamiętać należy, że buddyzm nie ma żadnych historycznych podstaw do obecności w Polsce, tak, jak ma to miejsce z mniejszościami religijnymi jak muzułmanie czy prawosławiem. Stąd powiedzieć można, że obecność buddyzmu jest wtórna – związana z ”przechodzeniem na buddyzm”, lub w mniejszym stopniu z wychowaniem w rodzinie, gdzie któryś z członków jest buddystą. Znacząca część ankietowanych (16,2% odpowiedzi) uważa, że ilość buddystów jest stosunkowo wysoka – kilka procent społeczeństwa, 100 tyś. a nawet milion. Odpowiedzi na to pytanie są dość niespójne, co potwierdza wniosek, o braku jakiegoś wiodącego przeświadczenia o faktycznej skali z jawiska (implicite) buddyzmu.

Pytanie 5. Jakie znasz odłamy buddyzmu?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 5.

Respondenci w 73,7% odpowiedzi (co w przypadku tego pytania odpowiada liczbie respondentów) nie znają żadnego odłamu buddyzmu. Świadczy to o kilku istotnych sprawach, przede wszystkim respondenci nie są świadomi szerokiej dyferencjacji buddyzmu, a co za tym idzie czasem skrajnych wręcz różnic pomiędzy poszczególnymi odłamami. Różnorodność pod wieloma aspektami kulturowymi, estetycznymi, dydaktycznymi, rytualnymi, filozoficznymi czy zwyczajowymi musi być redukowana na rzecz kompleksowego wizerunku. Dzieje się to ze względu na niewystarczającą obecność buddyzmu i jego odległość (w sensie mentalnym i kulturowym). Dzieję się tak na podobnej zasadzie, jak Polacy (przypuszczalnie) znają chrześcijaństwo i prawosławie (oczywiście w kwestiach doktrynalnych, historycznych itd. są one bardzo odległe) i różnie je postrzegają, a przypuszczalnie mieszkaniec Birmy czy Japonii nie ma o tym większego pojęcia. 10% odpowiedzi stanowi wskazanie odłamu zen, co najprawdopodobniej związane jest ze specyfiką części badanej grupy – studentami Projektowania komunikacji, którzy znają zen ze względu na popularyzowanie jego estetyki i konceptów komunikacyjnych na tej specjalności. Reszta odpowiedzi stanowi niewielki procent i jest raczej marginalna, wynika z pewnego stopnia erudycji respondentów.

Pytanie 6. Jaki jest Twoim zdaniem buddysta?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 6.

Gros odpowiedzi stanowią tutaj zbliżone do siebie cechy określające charakter (opanowany, spokojny), które wskazują na obraz buddysty jako osoby opanowanej, niepoddającej się impulsywności czy zbytniej ekspresywności uczuć. Wewnętrzna harmonia i uporządkowanie stanowią najważniejsze czynniki osobowościowe buddysty, którego można by skategoryzować jako introwertyka. Pozostałe odpowiedzi pozostają w wysokiej spójności z obrazem flegmatyka. Ważną częścią odpowiedzi są aspekty intelektualne, jak dojrzałość i samorozwój. Pozwala to odczytać buddystę, jako intelektualistę, osobę otwartą światopoglądowo i inwestującą w ustawiczny rozwój. Altruizm mający swój wyraz w dbałości i ochronie życia, a także pomocności i międzyludzkiej życzliwości plasuje się na drugim miejscu pod względem najczęściej padających odpowiedzi (18,8%). Proekologiczne nastawienie podkreśla bliski związek buddysty z naturą i dbałość o nią. Pojawia się również kategoria ”outsider” wskazująca na oryginale (inne niż powszechne panujące) cechy osobowości mogące powodować wycofanie lub brak akceptacji ze strony społeczeństwa. Silne nasilenie spokoju, altruizmu i opanowania może budzić negatywne konotację z nieporadnością, brakiem asertywności i niską aktywnością socjalną, w czym upatrywać można się odpowiedzi z kategorii ”outsider”. Całość odpowiedzi jest ze sobą spójna i wskazuje przede wszystkim na pozytywny, ciepły wizerunek buddysty.

Pytanie 7. Co jest według Ciebie ważne dla buddysty?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 7.

Pytanie to zadane jest z dwóch powodów: w celu zgodnym z treścią pytania – zdiagnozowania wartości buddysty oraz w celu niejawnym – porównaniem odpowiedzi i ich spójności z pytaniem 3. dotyczącym wartości w buddyzmie. Wyniki tego pytania nakreślą bardzo ważny z punktu widzenia wizerunku aspekt – postrzegalną autentyczność buddysty – jego wypełnianie nakreślonych przez buddyzm reguł i koherencje wartości. Harmonia (28,2%) stanowi, podobnie jak w przypadku pytania 3., jedną z najczęściej udzielanych odpowiedzi. Na kolejnym miejscu pod względem ilości odpowiedzi plasuje się medytacja, co świadczy o dużym przeniesieniu punktu ciężkości na praktykę (w przypadku pytania 3. medytacja stanowiła 14,6% odpowiedzi), co pokazuje ważność nie tylko samych przekonań i wartości, ale i praktyki (przez niektórych nazywanej praktyką religijną, co ma sens w kontekście postrzegania buddyzmu jako religii). Spokój, który w przypadku pytania 3. był najczęściej podawaną odpowiedzią w wypadku tego pytania również jest jedną z najczęstszych odpowiedzi. Kolejne ważne dla buddysty wartości to (dbałość o) inne istoty, co ukazuje buddystę jako altruistę i osobę zorientowaną na ochronę wartości życia. Kategoria wartości buddyjskie jest zbiorem tautologicznych odpowiedzi (”to, co określa buddyzm”, ”to, co wg buddyzmu jest ważne”) i stanowi 5,4% odpowiedzi. Wszystkie odpowiedzi świadczą o dużym poziomie spójności wyznawanych przez buddystę wartości z postulowanymi wartościami buddyzmu, co świadczy o postrzeganej autentyczności i braku hipokryzji wśród buddystów. Buduje to wiarygodność, a przez to pozytywny wizerunek.

Pytanie 8. Jakie symbole są kojarzone z buddyzmem?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 8.

Buddyzm jest kojarzony wizualnie przede wszystkim z przedstawieniami Gautamy osadzonymi w różnych formach (budda siedzący w kwiecie lotosu, leżący, medytujący, lucky budda – gruby, uśmiechnięty starzec z dużymi płatkami usznymi, monumentalne posągi), na co wskazuje ponad 30% odpowiedzi. Rozpowszechnienie wizerunku Gautamy i jego wręcz popkulturowa obecność (podobnie, jak sprawa ma się z wizerunkiem Che Guevary) np. w restauracjach orientalnych czy przy okazji muzyki związanej z prądami phusion (np. Masala Sound System czy składanki loungowej muzyki Buddha Bar) powoduje przenikanie do świadomości społeczeństwa przedstawień Gautamy. 10% odpowiedzi wskazuje koło dharmy, jako symbol buddyzmu. W odpowiedziach w znacznej części znajdywały się stwierdzenia opisowe (np. ”takie specyficzne koło”), część odpowiedzi stanowiły też rysunki, stąd pomimo nieznajomości nazwy, respondenci wykazali się determinacją w udzieleniu odpowiedzi.

Elementy wizualne związane z religią i rytualnością stanowią 10% odpowiedzi. Są to elementy związane przede wszystkim z buddyzmem tybetańskim (w odpowiedziach padały: młynek, flagi) oraz obecne we wszystkich tradycjach kadzidła. Również mandala, jako wybitnie buddyjska forma sztuki, pojawiła się w odpowiedziach, część odpowiedzi również miała charakter opisowy. Swastyka i om, jako symbole związane odpowiednio z: dżinizmem i hinduizmem, są mylnie kojarzone z buddyzmem. Zachodzi tutaj zjawisko homogeniczności – zlania się cech obcych (orientalnych) religii.

Pytanie 9. W jakich krajach buddyzm jest dominujący?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 9.

Spodziewanie, największa ilość odpowiedzi w tym pytaniu stanowią Indie. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że obecnie w Indiach ok. 2% społeczeństwa to buddyści. Biorąc pod uwagę aktualną liczbę mieszkańców, to i tak imponujący wynik, nie można jednak mówić o żadnej ”dominacji”. Faktem pozostaje, że początki buddyzmu wiążą się z aktualnymi terenami Indii i Nepalu, gdzie były długie okresy historyczne kiedy buddyzm był religią państwową (np. okres panowania Asioki). I prawdopodobnie, przez edukację szkolną na poziomie gimnazjalnym i licealnym, większość osób kojarzy buddyzm właśnie z Indiami, bo tak jest on przestawiany w podręcznikach do historii. Ogólna ilość odpowiedzi wskazujących Półwysep Indyjski wraz z Tybetem jako obszar dominacji buddyzmu wynosi aż 47,2%, co stanowi prawie połowę odpowiedzi. Również tereny Indochin (Tajlandii, Wietnamu czy Birmy) są dość licznie (15,7% odpowiedzi) kojarzone z buddyzmem. Korea i Japonia stanowią 10,1% odpowiedzi, a są to kraje skrajnie odmienne pod względem kulturowym w stosunku do pozostałych wymienionych przez respondentów. Ogół odpowiedzi jednoznacznie wskazuje na umiejscowienie buddyzmu na Dalekim Wschodzie, z czego wynika postrzeganie buddyzmu jako religii orientalnej.

Py tanie 10. Co według Ciebie wyróżnia te kraje?
Tabela - odpowiedzi na pytanie 10.

Szczególnym wyznacznikiem oryginalnych cech miejsc wymienionych w pytaniu 9. jest wschodnia kultura (19,5% udzielonych odpowiedzi). Jest to odpowiedz tautologiczna, która nie mówi o żadnym konkretnym aspekcie, bo jest bardzo szerokim pojęciem. Podobnie rzecz ma się z kolejną najczęściej podawaną odpowiedzią (16,1%) – szczególne warunki geograficzne, historyczne i ekonomiczne. Bieda określająca niski poziom zamożności społeczeństwa jest cechą spójną z wizerunkiem większości wymienionych w 9. pytaniu odpowiedzi. Nie przystaje jednak do wizerunku Japonii i Korei, o czym świadczy np. porównywanie innych krajów do Japonii w mediach i stawianie jej jako punktu referencyjnego do określania rozwoju i zamożności. Odpowiedzi skategoryzowane w ”wysoki poziom tolerancji” i ”poszanowanie przyrody” są wysoce spójne z deklarowanymi przez respondentów wartościami buddyjskimi. Podobnie, jak w przypadku ”spokoju” i ”pokojowością”. Spójność ta pokazuje, że według respondentów wartości buddyjskie nie są pewnym nieosiągalnym ideałem, ale (pewnie w jakiejś części) są one transponowane na społeczeństwo.

Dyferencjał semantyczny
Tabela - odpowiedzi na pytanie 11 - dyferencjał semantyczny.

Skala wynosiła od 1 do 7, gdzie 1 to skrajnie pozytywny stosunek, 4 to neutralny, 7 skrajnie negatywny. Odpowiedzi udzielone w dyferencjale semantycznym są wysoce ze sobą spójne – dają liberalny obraz buddyzmu, co współgra z odpowiedziami uzyskanymi na inne pytania (przede wszystkim dotyczące wartości). Pokazuje to, że dla respondentów buddyzm (określany w większości jako religia) byłby pozbawiony wielu ideologicznych aspektów innych religii – jak np. negatywny stosunek do homoseksualizmu. Ciekawym jest, że dla ankietowanych buddyzm ma bardziej pozytywne nastawienie do spożywania narkotyków niż alkoholu. Świadczy to o dużej świadomości odmienności kulturowej buddyzmu. Wszak w krajach europejskich alkohol jest postrzegany jako mniej szkodliwy i ” zły” społecznie niż najlżejsze nawet narkotyki. Ostatnie pytanie dyferencjału miało na celu uzyskanie odpowiedzi na stopień tolerancji respondenta wobec buddysty (gdzie sytuacją styczności ankietowanego z buddystą byłby ewentualny związek jego dziecka właśnie z buddystą). Ankietowani w 100% przypadków zdeklarowali pozytywny, lub raczej pozytywny stosunek do takiego związku. Świadczy to, nie tylko o tolerancji i akceptacji, ale również zgodzie na bliskie współegzystowanie i częste kontakty.

Opis statystyczny badanej grupy
Tabela 12 - płeć.

Większość respondentów stanowiły kobiety, ze względu na strukturę płci studentów kierunków na których przeprowadzana był ankieta. Większy udział kobiet został przewidziany i nie ma on większego wpływu na uzyskane wyniki.

Tabela 13 - wiek.

Ankietowaną grupą byli studenci dzienni, co ograniczyło wiek respondentów w ramy 19 – 24 lat. Największa ilość ankiet została przeprowadzona w grupach zajęciowych 2. roku. Wiek respondentów jest do siebie mocno zbliżony, co powoduje, że cała badana grupa jest pod tym względem mocno ze sobą spójna.

6. Podsumowanie i wnioski płynące z pracy

Wyniki przeprowadzonych badań wskazują przede wszystkim na rozpoznawalność buddyzmu i świadomość jego obecności w Polsce, a to pozwoliło na spełnienie głównego celu pracy – rekonstrukcji wizerunku. Gros pytań w ankiecie dotyczyło wartości i to stanowiło najistotniejszy cel – odkrycie jakie wartości są kojarzone z buddyzmem. Wartość bowiem, ujęta w książce ”Wartość w wymiarze komunikacyjnym”, nie powoduje jedynie predykacji, ale poprzez właśnie predykacje pełni funkcje delimitacyjną, czyli pozwala wyróżnić obiekt na tle innych. Unaocznia to w efekcie pełne pole semantyczne, które w pracy tej miało zostać odkryte. Wartości mają również swoje teleologiczne funkcję – wskazują na pewien ideał, pokazują kierunek w którym powinny iść działania zgodne z konkretną ideologią, co daje (przynajmniej w teorii) możliwość przewidzenia zachowań. Wszystkie wartości, które w różnych kontekstach ankietowani wskazywali miały pozytywne konotacje, wiązały się one z przeżyciami wewnętrznymi, stosunkiem do innych osób, stosunkiem do środowiska oraz wewnętrznie do buddyzmu. W toku analizy wszystkich odpowiedzi spotkano się jedynie z 3 negatywnymi określeniami. Silne nacechowanie pozytywnie pojętych wartości wskazuje na pozytywny wizerunek buddyzmu.

Bardzo istotnym elementem jest spójność uzyskanych wyników. Poszczególne pytania były ze sobą w większym lub mniejszym stopniu powiązane a ich analiza nie ograniczała się tylko do wyciągania wniosków z uzyskanych wyników, ale również przez porównanie wyników do innych pytań. Cel części pytań był jawny i łatwo było go respondentowi odgadnąć, lecz w ankiecie zamieszczono również pytania mające w sposób nieoczywisty uzyskiwać potrzebne informacje. Dzięki wysokiemu poziomowi spójności odpowiedzi między jednymi i drugimi można z całą stanowczością napisać, że zrekonstruowany wizerunek jest pełny i odnosi się do wszystkich aspektów badanego tematu. Spójność wyników świadczy również o braku wewnętrznych rozróżnień tradycji buddyjskich – buddyzm jest postrzegany jednolicie i uniwersalnie – jako wewnętrznie jednorodny konstrukt, który nie posiada szczególnie zarysowanych cech indywidualnych składowych (różnych odłamów).

Z pracy wyłania się jeden koherentny wizerunek buddysty. Jest to osoba wyróżniająca się szczególnymi cechami charakteru, które mają przełożenie na zachowanie, a są to przede wszystkim spokój i harmonia ducha. Zdystansowanie, brak impulsywności i rozwaga w działaniu są charakterystycznymi postawami buddysty. Istotnym jest praktyka, nie tylko bezpośrednio związana z buddyzmem, jak medytacja, ale również rozwijanie swoich umiejętności i doskonalenie się w myśl wartości buddyjskich. Ważnym jest altruistyczne nastawienie i chęć pomocy innym, co wyraża się m. in. w dbałość o środowisko naturalne. Jednocześnie respondenci uważają buddyzm za zjawisko marginalne, skąd nie są w stanie oszacować skali zjawiska. Są oni jednak pozytywnie nastawieni do ich obecności i zaakceptowali by bliższy kontakt z buddystą.

Sam buddyzm postrzegany jest dwutorowo: albo jako religia z uwzględnieniem wszystkich jej aspektów również praktyki, gdzie schemat wyrażania swojej wiary nie różniłby się znacząco od tego np. w chrześcijaństwie, albo jako filozofia, gdzie buddyzm byłby ograniczony do jego intelektualnego wyrazu. Jedynie niewielka część respondentów postrzega buddyzm jako lifestyle, co sugerowałoby jego mocne rzutowanie na nawyki, zwyczaje, kształtowanie gustu i wszystkie inne składniki z nim związane. Buddyzm ma silne konotacje z orientem, jest on kojarzony z krajami Dalekiego Wschodu, z ich kulturą i mentalnością. Jednocześnie buddyzm jawi się bez wewnętrznych rozróżnień, a symbolika z nim kojarzona jest dobrze znana respondentom.

Bibliografia

Babbie, Earl, 2004, Badania społeczne w praktyce. Warszawa

Babbie, Earl, 2008, Podstawy badań społecznych. Warszawa

Grech, Michał, 2012, Badanie wizerunku: ludzie, marki, branże. Łódź

Fleischer, Michael, 2010, Communication Design. Łódź.

Fleischer, Michael, 2003, Corporate identity i public relations. Wrocław

Fleischer, Michael, 2007, Ogólna teoria komunikacji. Wrocław

Fleischer, Michael, 2010, Wartość w wymiarze komunikacyjnym. Łask

Fleischer, Michael, http://fleischer.pl/

janKomunikant, Style życia w komunikacji. Komunikacyjna stratyfikacja społeczeństwa.

Zotz, Volker, 2007, Historia filozofii buddyjskiej. przeł. Monika Nowakowska, i Kraków.

Siemes, Annette, http://cdmagazine.uni.wroc.pl/artykul/jak_badac_komunikacje

http://www.dharmamovie.org/pl_PL/status.html


Jaki jest Twoim zdaniem buddysta?

Odpowiedzi

%

opanowany

24

19,6

altruistyczny

23

18,8

dojrzały intelektualnie

18

14,7

spokojny

17

13,9

szczęśliwy

8

6,5

samodoskonalący się

5

4,0

ekologiczny

5

4,0

uduchowiony

5

4,0

outsider

3

2,4

” normalny"

3

2,4

inne

11

9,0

ogółem

122

100

7. Co jest według Ciebie ważne dla buddysty?

odpowiedzi

%

harmonia

26

28,2

medytacja

16

17,3

spokój

14

15,2

inne istoty

7

7,6

własne przeżycia

6

6,5

wartości buddyjskie

5

5,4

kontakt z bogiem

4

4,3

szacunek

3

3,2

inne

11

11,9

ogółem

92

100

Jak wielu Twoim zdaniem buddystów mieszka w Polsce?

odpowiedzi

%

nie wiem

29

36,2

kilkadziesąt tyś.

15

18,7

mało

14

17,5

kilka tyś

8

10

kilka %

7

8,7

100 tyś.

4

5

milion i więcej

2

2,5

inne

1

1,25

ogółem

80

100

Jakie znasz odłamu buddyzmu?

odpowiedzi

%

nie wiem

59

73,7

zen

8

10

tybetańśki

4

5

mahajana

3

3,7

therawada

2

2,5

inne

4

5

ogółem

80

100

Czym jest buddyzm?

odpowiedzi

%

religią

45

45,9%

filozofią

38

38,8%

stylem życia

11

11,3%

inne

4

4%

ogółem

98

100

Co Twoim zdaniem jest najważnieszje w buddyzmie?

odpowiedzi

%

spokój

21

23,5

harmonia

14

15,7

medytacja

13

14,6

samorozwój

11

12,3

oświcenie

6

6,7

altruizm

5

5,6

wolność

4

4,4

reinkarnacja

4

4,4

modlitwa

2

2,2

inne

9

10,1

ogółem

89

100

wiek

Ilość respondentów

% respondentów

19

1

1,3

20

32

40

21

18

22,5

22

20

25

23

6

7,5

24

3

3,7

ogółem

80

100%

Z czym kojarzy Ci się buddyzm?

odpowiedzi

%

buddą

28

24,7%

medytacją

18

15,9%

spokojem

13

11,5%

krajami azjatyckimi

12

10,6%

nirwaną

9

8,0%

mnichami

8

7,1%

symbolami buddyjskimi

6

5,4%

karmą

4

3,5%

duchowością

3

2,6%

harmonią

2

1,7%

pokojem

2

1,7%

inne

8

7,0%

ogółem

113

100%

płeć

ilość

% respondentów

kobieta

52

65%

mężczyzna

28

35%

ogółem

80

100%

8. Jaki symbole są kojarzone z buddymem?

odpowiedzi

%

wizerunek buddy

25

31,2

koło dharmy

9

11,2

mnich

8

10,0

przedmioty rytualne

8

10,0

kwiat lotosu

5

6,2

om

4

5,0

mandala

4

5,0

swastyka

2

2,5

brak odpowiedzi

10

12,5

inne

5

6,2


80

100

W jakich krajach buddyzm jest dominujący?

odpowiedzi

%

Indie

30

33,7

Indochiny

14

15,7

Tybet

13

14,6

Korea/Japonia

9

10,1

Półwysep Indyjski (bez Indii)

8

8,9

Chiny

7

7,8

Inne

3

3,3

nie wiem

5

5,6

ogółem

89

100

pytania:

dominanta

średnia odpowiedzi

1. Stosunek buddyzmu do traktowania zwierząt:

1

1,9

2. Stosunek buddyzmu do praw kobiet:

4

3,2

3. Stosunek buddyzmu do homoseksualistów:

4

3,3

4. Stosunek buddyzmu do przemocy:

7

6,1

5. Stosunek buddyzmu do wyznawców innych religii/ateistów:

2

2,5

6. Stosunek buddyzmu do spraw bioetycznych (antykoncepcja, in-vitro):

4

3,4

7. Stosunek buddyzmu do alkoholu:

4

4,7

8. Stosunek buddyzmu do narkotyków:

4

4,1

9. Czy zaakceptowałbyś związek swojego dziecka z buddystą:

2

2,1

Co według Ciebie wyróżnia te kraje?

odpowiedzi

%

wschodnia kultura

17

19,5

szczególne warunki geograficzne historyczne i ekonomiczne

14

16,1

bieda

7

8,0

wysoki poziom tolerancji

6

6,8

poszanowanie przyrody

5

5,7

szczęście

5

5,7

spokój

4

4,5

duży związek mieszkańców z religią

4

4,5

pluralizm

4

4,5

pokojowość

4

4,5

orientalność

3

3,4

inne

14

16,0

ogółem

87

100