Konstrukt wina na tle konstruktu wódki i piwa.

0. Cel badania

Próba weryfikacji hipotezy: elementy komunikacji oraz zbiory konotacji i wartościowań uczestników kultury związane ze spożywaniem wina wykazują znaczne różnice w zestawieniu z tymi, które przynależą wódce oraz piwu.

0.1. Dostępny stan wiedzy

Dwa zaprezentowane badania dotyczą wybranych aspektów wina oraz ogólnie alkoholu. Ich wyniki są tłem i inspiracją do próby zrekonstruowania image’u wina oraz jego kulturowej roli.

W 2000 roku Michael Fleischer na podstawie swojej konstruktywistycznej teorii komunikacji, we fragmencie dotyczącym napojów napisał: “napoje posiadają obok właściwości fizykalnych i chemicznych, także właściwości socjalne i kulturowe, spełniają określone funkcje w ramach systemu socjalnego i kulturowego i stanowią zjawiska kulturowe. W ramach systemu socjalnego, który jest tutaj rozumiany jako system (fizykalnie mierzalnych) działań, tworzą one składniki różnych scenariuszy działań i należą jako istotne składniki do rozmaitych socjalnych rytuałów” (Fleischer 2002, 170). Fleischer przeprowadził badanie znaczeń (image’u oraz funkcji) nadanych wybranym napojom w kulturze polskiej, niemieckiej i francuskiej. Na podstawie odpowiedzi na pytanie: “Co przychodzi Panu/Pani na myśl, kiedy Pan/Pani słyszy podane niżej nazwy napojów?” (Fleischer 2002, 172) odtworzono ich profile semantyczne. Wyróżniono także składniki, które te profile ukierunkowują, i podzielono je na trzy obszary.

W niniejszej pracy przytaczam jedynie wyniki dla niej relewantne, czyli odpowiedzi polskiej grupy (100 respondentów w miastach i regionach Warszawy i Wrocławia), dotyczące wina oraz, w celach porównawczych - wódki i piwa. W badaniu Fleischera zanalizowano pojęcia: wino, białe wino oraz czerwone wino – tutaj odwołam się do ogólnego pojęcia wino. Pełne badanie Michaela Fleischera możemy znaleźć w: Fleischer 2002.

Najwyraźniejsze podobieństwa pomiędzy badaniem Fleischera i prezentowanym w części 1. niniejszej pracy to odpowiedzi z grupy ”konotacje”: “czerwone” (14), “wytrawne” (9), “białe” (9), ”spotkanie” (3), ”kolacja” (2), ”nastrój” (2) i ”obiad” (2), wyniki w nawiasach dotyczą badania Fleischera. Kolejność odpowiedzi w kategoriach ”opisy/marki” oraz ”wartościowania” nie jest tożsama, jednak ich treść pozostaje analogiczna.


Tabela 1. Deklaracje polskiej grupy respondentów dotyczące wina (Fleischer 2002).

Niektóre odpowiedzi dotyczące piwa są tożsame z wynikami badania w części 1. (pyt. 21. ”Czym różni się picie wina od picia piwa?”): “pub” (4), “towarzystwo” (4), “impreza” (2), “pragnienie” (4), “mocz” (2) i “duży brzuch” (2), wyniki w nawiasach dotyczą badania Fleischera.


Tabela 2. Deklaracje polskiej grupy respondentów dotyczące piwa (Fleischer 2002).

Podobieństwa dotyczące wódki (część 1. Pyt. 4. ”Czym różni się picie wina od picia wódki?”) to: “impreza/imprezy” (łącznie 9), ”towarzystwo” (4), ”zabawa” (3), ”kac” (7), ”kieliszek/kieliszki” (łącznie 7), ”polska” (8) oraz ”zimna” (3). W obszarze ”wartościowań” wspólne odpowiedzi to: ”alkoholizm” (6), ”pijaństwo” (5), ” ból głowy” (2) i ”upijane się” (2), wyniki w nawiasach dotyczą badania Fleischera.


Tabela 3. Deklaracje polskiej grupy respondentów dotyczące wódki (Fleischer 2002).

Autor zauważa, że w deklaracjach niemieckich i francuskich respondentów prawie nie występują wartościowania. Wskazania polskiej grupy ”wykazują wysoki udział wartościowań w ogóle, a negatywnych w szczególe, w niektórych przypadkach wychodzący poza moc pozostałych pól; pozytywne aspekty, które najprawdopodobniej także są obecne, nie są tematyzowane” (Fleischer 2002, 211).

Autorem drugiego badania jest Michał Grech.

Celem analizy pracy “Konstrukty kulturowe substancji psychoaktywnych. Rekonstrukcja profili znaczeniowych i systemu relacji na podstawie badań ankietowych” było ukazanie kulturowo uwarunkowanych różnic w sposobie postrzegania i komunikowania o substancjach psychoaktywnych/narkotycznych.

Na potrzeby tej pracy zacytuję wyniki dotyczące szkodliwości alkoholu (tutaj: zbiór wszystkich napojów zawierających alkohol). Pełne badanie Michała Grecha możemy znaleźć w: Grech, ”Kultura i Komunikacja”, 2003/2.

Przeanalizowane konstrukty opisano (w zapisie procentowym) w trzech tabelach. Poniżej znajduje się tabela trzecia z uśrednioną oceną szkodliwości i procentem respondentów, który uznaje daną substancję za szkodliwą lub nie.


Tabela 4. Średnia ocen szkodliwości (skala: +10 szkodliwe, -10 nieszkodliwe). Grech, ”Kultura i Komunikacja”, 2003/2.

Najważniejsza obserwacja dotyczy podziału substancji na mniej i bardziej szkodliwe w odniesieniu do średniej. Według uzyskanych deklaracji alkohol, który 64% respondentów uznaje za szkodliwy, znajduje się na 15. miejscu (z 22). Jeśli przyjmiemy kryterium, że substancję można uznać za szkodliwą już przy 50% wskazań, alkohol można uznać właśnie za taką substancję. Jest to sprzeczne z wynikami badania prezentowanego w części 1., według których wino pija się dla zdrowia. Może to oznaczać, że wino w postrzeganiu ankietowanych, nie jest tym samym, co inne alkohole, przez co traktowane jest łagodniej, a uboczne skutki jego picia przyćmiewane są domniemanym zbawiennym wpływem na zdrowie.

1. Badanie

1.1. Założenia teoretyczne i metodologia

Głównym celem badania była, oparta na deklaracjach respondentów, próba rekonstrukcji elementarnego image’u wina oraz jego kulturowej roli.

Celami towarzyszącymi, umożliwiającymi realizację głównego założenia, były: uzyskanie zbioru konotacji oraz określeń przynależnych słowu wino oraz sposobów definiowania obiektu badań oraz zdefiniowanie różnic, jakie występują w wybranych aspektach pomiędzy winem, wódką i piwem.

Prezentowana praca badawcza jest analizą specyficznych korpusów wypowiedzi, czyli trzecim kompleksem metod, wyróżnionym przez Fleischera. Narzędzia tej metody (ankiety, ustalenia, eksperymenty) należą także do pierwszego kompleksu, czyli umożliwiają analizowanie konstruktów wydarzeń i korpusów wypowiedzi aktualnych oraz pochodzących z archeologii dyskursu.

Liczba respondentów wyniosła 160. Zrezygnowałam z podziału demograficznego i reprezentatywności próby, pamiętając, że wino jedynie w określonych warunkach (czas, przestrzeń, miejsce) jest symbolem kolektywnym - operującym związanymi ze sobą konstruktami wydarzeń, podobnie jak inne obiekty kulturowo uwarunkowane oraz konstruowane w obrębie kultury, zależne jest od “czasu i przestrzeni, od subkultury, od dyskursu lub interdyskursu i od obrazu świata” (Fleischer, “Kultura i Komunikacja”, 2003/1). Niestabilność i liczne uwarunkowania obiektu uniemożliwiają odtworzenie reprezentatywnej próby. Pomocne nie są nawet (o ile w ogóle możliwe do uzyskania) dane o subkulturowej stratyfikacji systemu socjalnego i populacji. (Patrz: “uzyskanie próby reprezentatywnej dla kultury jest niemożliwe”: Fleischer, „Kultura i Komunikacja”, 2003/1).

Metoda badawcza (badanie ankietowe), jaką zastosowałam, jest najpewniejszym sposobem na przeanalizowanie aspektów wyznaczających kulturowe działania oraz sposoby komunikacji respondentów (uczestników kultury).

Kulturoznawstwo w odróżnieniu od socjologii bada komunikaty, czyli “kognitywne, kulturowo uwarunkowane, sterowane przez obraz świata konstrukty uczestników kultury” (Fleischer, “Kultura i Komunikacja”, 2003/1), to znaczy uwzględnia relewantny dla problemu aspekt kognitywny uczestników kultury.

Często są one (obrazy świata) nieznane (poznanie ich jest niemożliwe, a odkrycie ich istnienia wynika często dopiero z badania - z powstałej zgodności wskazań), oznacza to, że badania te nie analizują opinii publicznej. Ich zaletą jest możliwość przejścia ze stanu przypuszczenia lub podejrzenia do uzyskania wiedzy na dany temat. Nie dysponując jednak grupą respondentów demograficznie odpowiadającą badanemu zjawisku, często badania kulturoznawcze nie mają siły reprezentatywności.

Zaprojektowanie badania poprzedza obserwacja, która prowadzi do postawienia hipotezy o istnieniu właściwości (powstaje problem badawczy). Następnie konstruuje się ankietę, której wyniki powinny pokazać, czy oraz jak dana właściwość w badanym systemie kultury jest rozpowszechniona i ewentualnie typowa dla danego systemu. Uzyskane dane empiryczne są interpretowane, czyli „rekonstruuje się niekompletny łańcuch wydarzeń w celu jego uzupełnienia i w celu szukania brakujących ogniw, doszedłszy do tego, jak one mogłyby wyglądać” (Fleischer, “Kultura i Komunikacja”, 2003/1).

1.2. Metoda badawcza

Badanie ankietowe zawierające 21 pytań otwartych.

[Kwestionariusz z pliku „Kwestionariusz.pdf“]

1.3. Opis badania

Osoby biorące udział w badaniu po otrzymaniu ankiet poproszone zostały o ich indywidualne wypełnienie. Czas na udzielenie odpowiedzi był nieograniczony.

Po ukończeniu wypełniania ankiet respondenci zostawiali formularze w przygotowanej urnie. Pozwoliło to na zachowanie anonimowości. Stosowana często w przypadku badań ankietowych metoda zostawiania wypełnionych formularzy w wyznaczonym miejscu niezadrukowaną stroną do góry nie znalazła zastosowania, ponieważ ta ankieta miała formę obustronnie zadrukowanej kartki formatu A4.

Formularz składał się z 21 otwartych pytań - tak duża liczba wynika z obszerności badanego zagadnienia. W każdym z nich respondenci poproszeni zostali o podanie, w wyznaczonych miejscach (jedna ciągła linia lub przerywana, podzielona na trzy lub cztery odcinki w zależności od specyfiki pytania) kilku cech lub wyrażeń charakteryzujących zagadnienie. Pytania nr 4, 10, 15, 18 i 21 były nieznacznie bardziej rozbudowane, gdyż dotyczyły różnic pomiędzy kilkoma badanymi obiektami, lub należało w nich odnieść się do kilku zagadnień.

Na wstępie ankiety umieszczone zostało krótkie wprowadzenie informujące o anonimowości respondentów, poprawności wszystkich udzielanych przez nich odpowiedzi oraz miejscu publikacji wyników badania. Formularz kończyły 3 pytania statystyczne o: płeć, wykształcenie i wiek.

Wypełnienie ankiety trwało około 9 minut.

1.4. Respondenci

160 osób obojga płci w wieku od 18 do 72 lat.

1.5. Ramy czasowe

Dane empiryczne zbierano od 01/10/2009 do 31/05/2010 roku.

2. Wyniki

2.1. Metoda prezentacji

W celu oszacowania uzyskanych danych empirycznych zastosowałam metodę interpretacji, ponieważ same dane, uzyskane w prawidłowy sposób, poza istnieniem i przynależnością do danego obiektu, nic nie znaczą.

Ze względu na liczbę i rozbieżność deklaracji tabele były optymalnym sposobem prezentacji rezultatów badania, podczas gdy np. wykresy kołowe były nieczytelne, co mogło skutkować deformacją wyników.

Kategoria ”inne“ została utworzona ze słów i wyrażeń, które pojawiały się jednokrotnie, a ich zakwalifikowanie do jednej z liczniejszych grup było niemożliwe.

Wartości podane przy deklaracjach są liczbami odpowiedzi, a nie ich zapisem procentowym, często spotykanym w badaniach ankietowych. Nie są one również tożsame z liczbą respondentów, ponieważ z wyjątkiem pytań numer 15 (w trzech częściach) oraz 18 (w trzech częściach) każdy z ankietowanych udzielił średnio więcej niż jednej odpowiedzi. Pojawienie się mniej niż jednej odpowiedzi przypadającej na jednego respondenta również miało miejsce i wynikało przypuszczalnie ze specyfiki danego pytania.

Bardzo dużo deklaracji, w prawie wszystkich pytaniach, uzyskało po dwa wskazania. Nie zostały one jednak ujednolicone i pogrupowane, ponieważ przyporządkowane do innych kategorii, mogłyby zmienić swoje znaczenia, prowadząc do częściowej deformacji wyników badania. Początkowo umieszczanie tych deklaracji w obrębie szerszych kategorii wydawało się być dobre, bliższa analiza potwierdzała jednak słuszność pozostawienia ich jako samodzielnych.

Prezentowane badanie zajmuje się głównie konstruktem wina, jednak dzięki pytaniom porównawczym nr 4, 10, 11, 18 i 21 stwarza też możliwość wstępnej rekonstrukcji image’u wódki oraz piwa (podstawowej z uwagi na skalę badania).

2.2. Wnioski

Tabela 5. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 1: ”Wino jest: “ (cel pytania: uzyskanie zbioru konotacji respondentów dotyczących słowa wino).

Liczba deklaracji: 264.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,65.
Przybliżona wartość procentowa: 165%.

” Wino jest:” dla respondentów przede wszystkim czerwone (55) oraz napojem alkoholowym (35). Kolejne dwie, znaczące liczebnie deklaracje to: dobre (33) oraz białe (29).


Tabela 6. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 2: ”Prawdziwe wino jest:“ (cel: wyodrębnienie określeń, używanych do opisywania prawdziwego wina).

Liczba deklaracji: 344.
Średnia dla jednego Respondenta: 2,15.
Przybliżona wartość procentowa: 215%.

Prawdziwe wino zdaniem ankietowanych jest głównie drogie (30), smaczne (27), dobre (21), wytrawne (21), czerwone (17), klarowne (16), aromatyczne (11) i z winogron (11). Jak widać, pojawia się dużo deklaracji pochodzących z jednego pola semantycznego, określającego walory smakowe: ”smaczne”, ”dobre”, ”aromatyczne”, ”pyszne”, ”ma głęboki smak”, czy ”wielosmakowe”. Odnajdujemy wskazania dotyczące czasu, który zdaniem respondentów ma wpływ na jakość wina: leżakowane/długo leżakowane (łącznie 6), im starsze, tym lepsze (4), dojrzałe (4), wiekowe (3), z dobrego rocznika (2), wieloletnie (2). Prawdziwe wino utożsamiane jest z luksusem (3), jest ekskluzywne (4), wykwintne (2), szlachetne (2) i wspaniałe (2).

Ankietowani z łatwością podawali cechy ”prawdziwego wina“, na co wskazują jedynie trzy braki odpowiedzi.

Deklaracje uzyskane w kolejnym pytaniu ujawniają konotacje pomiędzy piciem wina a (głównie) przyjemnością i odprężeniem.


Tabela 7. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 3: ”Picie wina jest:“ (cel: uzyskanie grupy wskazań opisujących, czym jest picie wina).

Liczba deklaracji: 257.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,6.
Przybliżona wartość procentowa: 160%.

Picie wina zdaniem respondentów jest głównie: przyjemne/przyjemnością (łącznie 60), relaksem (13), odprężające (5), delektowaniem się (3), poprawiające humor (2), radością (2). Co ciekawe, spożywanie wina (najbardziej z analizowanych w tym badaniu alkoholi) według ankietowanych jest zdrowe (40), dobre (3), wskazane (3) oraz lecznicze (2), w odróżnieniu od wódki i piwa.

Warto zwrócić uwagę na słownictwo, jakim posługiwały się osoby biorące udział w badaniu, kiedy w pytaniu nr 4. ”Czym różni się picie wina od picia wódki?“

(cel: wyselekcjonowanie różnic pomiędzy piciem wina i wódki) opisywały, czym ich zdaniem jest picie wina w zestawieniu z wódką i piwem.


Tabela 8. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 4: ”Czym różni się picie wina od picia wódki?“, w części dotyczącej wina.

Liczba deklaracji: 263.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,64.
Przybliżona wartość procentowa: 164%.


Tabela 9. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 4: ”Czym różni się picie wina od picia wódki?“, w części dotyczącej wódki.

Liczba deklaracji: 200.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,25.
Przybliżona wartość procentowa: 125%.

Można pokusić się o ryzykowny, mający jednak uzasadnienie w deklaracjach respondentów wniosek, że wino i oprawa z nim związana postrzegane są jako mistyczne lub jeśli to określenie wyda się nieadekwatne, to co najmniej za kulturalne, wyrafinowane, niepospolite. Wspomniane deklaracje: ”delektowanie się“, ”jest eleganckie“, ”jest przyjemnością“, ”jest kulturalne“, ”pija się małe ilości“, ”jest dostojniejsze”, ”jest nastrojowe“. Często wino towarzyszy jedzeniu: do kolacji (5), do obiadu (5), do posiłku (4), do deserów (3). Picie wódki według ankietowanych ma m.in.: szybkie tempo (20), szybciej można się upić (16); jest: masowe (2), uzależniające (2); ponadto źle się kończy (2), szkodzi zdrowiu (2) i lasuje mózg (2). Poza odpowiedziami wskazującymi, iż wódkę pija się podczas imprez (łącznie 6), biesiadnie (2), podczas spotkań w towarzystwie (2), czy pijaństwa ze znajomymi (2), nie wystąpiło żadne pozytywne określenie, o ile zacytowane zdecydujemy się za takie uznać.

Zadaniem piwa jest natomiast według ankietowanych głównie gaszenie pragnienia.


Tabela 32. Deklaracje Respondentów uzyskane w pytaniu nr 21: ”Czym różni się picie wina od picia piwa?“, w części dotyczącej piwa (cel: wyselekcjonowanie różnic pomiędzy piciem wina i piwa).

Liczba deklaracji: 219.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,37.
Przybliżona wartość procentowa: 137%.

Od wina różni je smak (10), szybkie tempo picia (8), cena - jest tańsze (4) oraz ilość, jaka jest spożywana-pija się więcej/inna ilość jest spożywana/pija się litrami/kilka łyków (łącznie 8). Wydaje się, że według respondentów jest ono przystępniejsze od wina pod względem ceny jak i grona osób, które może je spożywać. Podczas gdy w przypadku wódki nie został wymieniony żaden pozytywny wpływ na zdrowie człowieka, piwo według deklaracji respondentów przeczyszcza nerki (3) oraz jest moczopędne (2), co można uznać za pozytywne działanie. Ankietowani zwrócili również uwagę na różnice w naczyniach, których używa się do picia tych trzech trunków – ”naczyniem, z którego się pije” (3). Zwrócono również uwagę na oprawę, skutki i upodobania. Cztery razy pojawiła się deklaracja ”niczym się nie różni”, trzykrotnie ”różni się wszystkim”, dwukrotnie natomiast ”nie ma porównania”.

Interesujące podobieństwa pojawiają się w odpowiedziach udzielonych na dwa, pozornie niewiele różniące się pytania, nr 5 i 6.

W pierwszym z wymienionych respondenci mieli za zadanie podanie powodów, dla których ich zdaniem wino pija się w ogóle.


Tabela 10. ”Dlaczego Pana/Pani zdaniem pija się wino?” (cel: utworzenie zbioru powodów, dla których pija się wino).

Liczba deklaracji: 291.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,82.
Przybliżona wartość procentowa: 182%.

W drugim, z wymienionych ankietowani poproszeni zostali o wskazanie powodów, dla których piją wino.


Tabela 11. ”Dlaczego Pan/Pani pija wino?” (cel: utworzenie zbioru powodów, dla których ankietowani piją wino).

Liczba deklaracji: 235.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,47.
Przybliżona wartość procentowa: 147%.

W pytaniu nr 5 właściwości takie jak: dla smaku (51), dla zdrowia (43) oraz dla trawienia (20), dla przyjemności (16) czy dla towarzystwa (12) zdominowały swoją liczebnością pozostałe. Brak odpowiedzi wystąpił jedynie siedmiokrotnie.

W pytaniu nr 6 sytuacja jest niemal tożsama, z tą różnicą, że odpowiedzi: dla smaku (30), dla zdrowia (24) oraz dla przyjemności (15) i dla towarzystwa (10)poprzedzone zostały deklaracją: lubię (40). Wpływ wina na trawienie, jako powód jego spożywania, podany został pięciokrotnie. Pojawia się także odpowiedź: nie piję (18). Brak odpowiedzi wystąpił tylko jeden raz.


Ankietowani bardzo dobrze rozróżniają złe wino od dobrego, a także wymieniają cechy, które wskazują na jego rodzaj


Tabela 12. Deklaracje Respondentów uzyskane w pytaniu nr 7: ”Dobre wino jest:“ (cel: uzyskanie zbioru określeń definiujących dobre wino).

Liczba deklaracji: 329.
Średnia dla jednego Respondenta: 2,05.
Przybliżona wartość procentowa: 205%.


Tabela 13. Deklaracje Respondentów uzyskane w pytaniu nr 8: ”Złe wino jest:“ (cel: uzyskanie zbioru określeń definiujących złe wino).

Liczba deklaracji: 289.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,8.
Przybliżona wartość procentowa: 180%.

Dobre jest przede wszystkim: smaczne (49), dobre [sic] (30), drogie (16), zarówno półwytrawne (16) jak i słodkie (16). Ponadto: czerwone (15), wytrawne (14), klarowne (13) i aromatyczne (10). Określenia złego wina to: kwaśne (47), tanie (30), mętne (20), niesmaczne/niedobre (łącznie 26), z dużą zawartością siarczanów (12) oraz słodkie (11). Polecam uwadze pojawiającą się korelację pomiędzy jakością wina a jego ceną. Z uzyskanych odpowiedzi wynika, że drogie wino to dobre wino, natomiast tanie - oznacza złe. Skonkretyzowanie w drodze dalszych badań określeń ”drogie” oraz ”tanie” mogłoby stanowić interesujące uzupełnienie.

Osoba, która pija wino, wydaje się mieć u większości respondentów wyraźnie nakreśloną charakterystykę.


Tabela 14. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 9: ”Pana/Pani zdaniem osoba chętnie pijąca wino jest:” (cel: zebranie cech kolektywnego wizerunku osoby, która chętnie pija wino).

Liczba deklaracji: 225.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,4.
Przybliżona wartość procentowa: 140%.

Nie jest to jednak obraz spójny. Znajdujemy w zebranych deklaracjach wachlarz określeń od pozytywnych: (jest) smakoszem (27), towarzyska (16), koneserem (12), degustatorem (5), niepospolita (2), oryginalna (2), taktowna (2), czy wyjątkowa (2);

po negatywne: (jest) alkoholikiem/uzależniona/narażona na uzależnienia (łącznie 14), pijakiem (2), snobem (2). Przeważają jednak określenia, które sklasyfikować należy jako pozytywne.

Dzięki uzyskanym deklaracjom powstała lista głównych produktów spożywczych oraz dań towarzyszących trzem analizowanym alkoholom.


Tabela 15. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 10: ”Co się je najczęściej do wina / wódki / piwa?“, w części dotyczącej wina (cel: utworzenie listy potraw oraz produktów spożywczych przynależnych winu).

Liczba deklaracji: 340.
Średnia dla jednego Respondenta: 2,12.
Przybliżona wartość procentowa: 212%.

Najczęściej wymieniane produkty spożywcze: mięsa (58), sery (58), ryby (40), ciasta (22), obiady (17), desery (13), makarony (13), owoce morza (13).


Tabela 16. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 10: ”Co się je najczęściej do wina / wódki / piwa?“, w części dotyczącej wódki (cel: utworzenie listy potraw oraz produktów spożywczych przynależnych wódce).

Liczba deklaracji: 279.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,74.
Przybliżona wartość procentowa: 174%.

Najczęściej wymieniane produkty spożywcze: ogórki (51), śledzik (40), wędliny (23), mięsko (17), zagryzki (16), sałatki (15), przekąski (15).


Tabela 17. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 10: ”Co się je najczęściej do wina / wódki / piwa?“, w części dotyczącej piwa (cel: utworzenie listy potraw oraz produktów spożywczych przynależnych piwu).

Liczba deklaracji: 310.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,94.
Przybliżona wartość procentowa: 194%.

Najczęściej wymieniane produkty spożywcze: chipsy (80), paluszki (64), orzeszki (36), potrawy z grilla (15), kiełbasy (12), krakersy (12).

Brak odpowiedzi wystąpił łącznie siedem razy: wino (1), wódka (3), piwo (3).

Właściwości wymienionych produktów spożywczych i dań współgrają ze wskazywanymi przez respondentów w innych pytaniach cechami charakterystycznymi, związanymi ze spożywaniem tych trzech napojów (sytuacji idealnej; ilości osób spożywających dany alkohol; specyfiki sytuacji, podczas której dany alkohol jest konsumowany czy ilości osób, z którymi najczęściej dany alkohol się pija). Odpowiedzi te potwierdzają spójność i siłę konstruktów przynależnych każdemu z wymienionych alkoholi.

Znane są respondentom miejsca, w których pija się wino.


Tabela 18. Deklaracje respondentów zebrane w pytaniu nr 11: ”Gdzie najczęściej pija się wino?“ (cel: zdefiniowanie najpopularniejszych miejsc, gdzie wino jest spożywane).

Liczba deklaracji: 346.
Średnia dla jednego Respondenta: 2,16.
Przybliżona wartość procentowa: 216%.

Najliczniejsze deklaracje to: w domu (116), w restauracji (97) oraz w kawiarni (28). Zastanawia, dlaczego na pierwszym miejscu znalazł się dom, a nie na przykład restauracja. Może to wynikać w równym stopniu ze specyfiki grupy respondentów, jak i z nadal wysokich cen wina w Polsce. Pomimo zmieniającej się sytuacji jest ono (na tle innych państw) wciąż drogie, a to dostępne w restauracjach, poza nielicznymi wyjątkami, nawet bardzo drogie. Wpływ na tego rodzaju odpowiedź mogły mieć oczywiście inne czynniki, których nie sposób wymienić ze względu na brak wiedzy o ich rodzajach. Rezygnuję tym samym z kontynuacji tego wątku.

Według ankietowanych wino pija się z osobami, z którymi często pozostaje się w pozytywnych relacjach.


Tabela 19. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 12: ”Z kim najczęściej pija się wino?“ (cel: utworzenie zbioru osób, z którymi wino pija się najczęściej).

Liczba deklaracji: 345.
Średnia dla jednego Respondenta: 2,15.
Przybliżona wartość procentowa: 215%.

Najczęstsze odpowiedzi to: przyjaciele (85), znajomi (57), rodzina (52), bliska/ukochana/wyjątkowa osoba (łącznie 34), partner/małżonek (łącznie 33). Mniej precyzyjne określenia jak: towarzystwo, dobre towarzystwo, czy z kim się chce pojawiają się rzadko (łącznie 12). Polecam uwadze wskazaną przez respondentów możliwość picia wina samotnie (9), podczas gdy picie wódki kojarzone jest z ”imprezami” i ”masowością”, a picie piwa głównie z ”pubem”, „spotkaniami towarzyskimi”, „piciem w większym gronie” czy „piciem dla towarzystwa”.

Jednak w odpowiedziach na pytanie numer 18 (”W ile osób najczęściej pija się?”, w części poświęconej piwu) na pierwszym miejscu znalazło się wskazanie: 1 (22). Cyfra 1 pojawia się jeszcze łącznie 12 razy, w zestawieniach: ”od 1 do 10”, ”od 1 do nieskończoności”, ”1 i więcej” oraz ”od 1 do 8”. W przypadku wódki w tym samym pytaniu (w części poświęconej wódce) cyfra 1 pojawia się tylko dwa razy w zestawieniu ”od 1 do 4”.

Respondenci odpowiadając na pytanie nr 13. posiłkowali się głównie, poza nielicznymi wyjątkami, określeniami dotyczącymi koloru i smaku


Tabela 20. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 13: ”Jakie zna Pan/Pani wina?” (cel: sprawdzenie znajomości rodzajów wina).

Liczba deklaracji: 470.
Średnia dla jednego Respondenta: 2,93.
Przybliżona wartość procentowa: 293%.

Podaję 10 odpowiedzi najsilniejszych liczebnie: wytrawne (47), słodkie (38), półsłodkie (28), półwytrawne (27), czerwone (23), białe (22), kadarka (16), rose (13), bordeaux (12) i musujące (11).

Odpowiedzi udzielone na pytanie nr 14. mogą ujawniać zarówno istnienie pewnych reguł, jak i funkcjonowanie ich wśród respondentów.


Tabela 21. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 14:.”Pana/Pani zdaniem wino powinno się pić:“ (cel: zdefiniowanie podstawowych reguł obowiązujących przy spożywaniu wina).

Liczba deklaracji: 225.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,4.
Przybliżona wartość procentowa: 140%.

Z najczęściej udzielanych odpowiedzi widać, iż wino powinno się pić powoli (26), w kieliszku (17), do obiadu (12) i schłodzone (12). Czy osiem przypadków braku odpowiedzi wskazuje na brak wiedzy w tym zakresie? Tego, moim zdaniem, nie można stwierdzić. Deklaracja ”nie wiem” pojawia się jeden raz.

Czas trwania spotkań przy winie, wódce i piwie okazuje się być (nie wiadomo skąd, gdyż takie dane nie są w kulturze sprecyzowane) dobrze znany respondentom.

Wyniki znajdują się w trzech tabelach.


Tabela 22. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 15: ”Jak długo trwa spotkanie przy winie / wódce / piwie?“, w części dotyczącej wina (cel: ustalenie typowej długości spotkania przy winie).

Liczba deklaracji: 152.
Średnia dla jednego Respondenta: 0,95.
Przybliżona wartość procentowa: 95%.


Tabela 23. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 15: ”Jak długo trwa spotkanie przy winie / wódce / piwie?“, w części dotyczącej wódki (cel: ustalenie typowej długości spotkania przy wódce).

Liczba deklaracji: 145.
Średnia dla jednego Respondenta: 0,9.
Przybliżona wartość procentowa: 90%.


Tabela 24. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 15: ”Jak długo trwa spotkanie przy winie / wódce / piwie?“, w części dotyczącej piwa (cel: ustalenie typowej długości spotkania przy piwie).

Liczba deklaracji: 146.
Średnia dla jednego Respondenta: 0,91.
Przybliżona wartość procentowa: 91%.

Należy zwrócić uwagę, że precyzyjne przedziały czasowe podawane były głównie przez osoby w wieku do 50-ciu lat. Starsi respondenci często udzielali ogólniejszych odpowiedzi jak: ”długo”, ”cały wieczór“, ”kilka godzin“, ”średnio“ czy ”zależy od okoliczności“. Deklaracje te dotyczyły trzech analizowanych alkoholi.

Nasuwa się pytanie, co wpłynęło na ten podział? Czy jest to spowodowane dysponowaniem większą ilością wolnego czasu przez osoby starsze?; czy może warunkuje to odmienny czynnik, do którego poznania należałoby skonstruować odrębne badanie.

Interesujący jest fakt, że w pytaniu o długość spotkań przy winie najpopularniejszym wskazaniem było 2 godziny (24), podczas gdy przy wódce i piwie na pierwszym miejscu pojawiła się odpowiedź ”zależy od okoliczności“ – wódka 19, piwo 17,

Można pokusić się o wniosek, że spotkań przy winie dotyczą precyzyjniejsze ramy czasowe, niż te dotyczące wódki i piwa. Na długość spotkania przy winie okoliczności nie mają decydującego wpływu - jak wynika z uzyskanych odpowiedzi. Czy zatem okoliczności spotkania przy winie też są jednoznacznie określone, podczas gdy przy wódce czy piwie spotkać się można z okazji różnych?

W pytaniu nr 16. respondenci wymienili rodzaje odczuć towarzyszących ich zdaniem piciu wina.


Tabela 25. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 16: ”Co Pana/Pani zdaniem czuje się podczas picia wina?“ (cel: rekonstrukcja zbioru rodzajów uczuć, towarzyszących spożywaniu wina).

Liczba deklaracji: 241.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,56.
Przybliżona wartość procentowa: 156%.

Najpopularniejsze odpowiedzi to: przyjemność (44), smak (30), odprężenie (13), rozkosz (13) oraz relaks (11) i rozluźnienie (11). Ciekawi fakt, iż odczucia uzależnione są od rodzaju spożywanego alkoholu. Zarówno przy wódce, jak i piwie nie pojawiają się określenia wskazujące na wysoki poziom zadowolenia związany z ich spożywaniem. Przyczyną tego może być np. niewystarczająca ilość miejsca w ankiecie (jedynie pytania nr 4 i 21 stwarzały taką możliwość), gdzie respondenci mogliby umieścić swoje opinie dotyczące uczuć towarzyszących spożywaniu tych alkoholi. Tym samym nie można sądzić, że przyjemność wpisana jest tylko w konstrukt wina.

Respondenci z łatwością potrafili wymienić cechy idealnej sytuacji picia wina, co może wskazywać na obecność silnego konstruktu.


Tabela 26. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 17: ”Proszę podać cechy idealnej Pana/Pani zdaniem sytuacji picia wina“ (cel: odtworzenie cech definiujących idealną sytuację picia wina).

Liczba deklaracji: 286.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,79.
Przybliżona wartość procentowa: 179%.

Najpopularniejsze deklaracje to: kolacja/romantyczna kolacja (łącznie 38), wieczór (20), obiad (16), przy świecach (14), spotkania ze znajomymi (12), randka (10). Jedynie w 12 przypadkach nie udzielono odpowiedzi, a wskazanie ”nie wiem“ pojawia się jeden raz. Różnorodność deklaracji wskazuje na brak ograniczenia badanej sytuacji sztywnymi ramami. Dopuszczalne są w jej obrębie mniej popularne (biorąc pod uwagę liczbę tożsamych odpowiedzi), indywidualne wersje. Nie wykazują one jednak między sobą znacznych rozbieżności.

Dzięki odpowiedziom udzielonym na pytanie nr 18 możliwe było określenie typowej liczby osób, które zdaniem respondentów spotykają się przy danym alkoholu.

Kolejne trzy tabele prezentują deklaracje dotyczące odpowiednio wina, wódki i piwa.


Tabela 27. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 18: ”W ile osób najczęściej pija się wino / wódkę / piwo?“, w części dotyczącej wina (cel: określenie liczby osób, najczęściej spotykających się przy winie).

Liczba deklaracji: 158.
Średnia dla jednego Respondenta: 0,98.
Przybliżona wartość procentowa: 98%.

Przy winie spotyka się głównie: w 2 osoby (43) lub od 2 do 4 (26), można także w 4 osoby (13). Zauważmy, że najczęściej podawana przez respondentów liczba osób spożywająca wino, związana jest z cechami idealnej sytuacji picia wina (pyt. 18), koreluje tym samym z dotychczas zrekonstruowanym image’em wina.


Tabela 28. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 18: ”W ile osób najczęściej pija się wino / wódkę / piwo?“, w części dotyczącej wódki (cel: określenie liczby osób, najczęściej spotykających się przy wódce).

Liczba deklaracji: 150.
Średnia dla jednego Respondenta: 0,94.
Przybliżona wartość procentowa: 94%.

Najliczniejsza odpowiedź dotycząca spożywania wódki to: 2 i więcej (23), następnie do 2 do 10 (15), 2 (12), 4 (10).


Tabela 29. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 18: ”W ile osób najczęściej pija się wino / wódkę / piwo?“, w części dotyczącej piwa (cel: określenie liczby osób, najczęściej spotykających się przy piwie).

Liczba deklaracji: 147.
Średnia dla jednego Respondenta: 0,92.
Przybliżona wartość procentowa: 92%.

Piwo, zdaniem ankietowanych spożywa się najczęściej samemu – odpowiedź: 1 (22), na drugim miejscu znajduje się deklaracja 2 i więcej (17), następnie od 2 do 10 (12).

Pytanie o szczepy win sprawiło niektórym ankietowanym problem.


Tabela 30. Deklaracje respondentów uzyskane w pytaniu nr 19: ”Jakie zna Pan/Pani szczepy winne?“ (cel: sprawdzenie stopnia znajomości szczepów winnych).

Liczba deklaracji: 180.
Średnia dla jednego Respondenta: 1,12.
Przybliżona wartość procentowa: 112%.

Wniosek ten opieram na braku odpowiedzi, który pojawił się 63 razy (czyli około 40% ze 160 respondentów) oraz 41 odpowiedziach ”nie wiem“ i 2 deklaracjach ”nie pamiętam“ – co, biorąc pod uwagę poziom wiedzy, o jaki zapytano ankietowanych, stanowić może inną - łagodniejszą formę stwierdzenia ”nie wiem“. W zbiorze uzyskanych odpowiedzi, poza nielicznie poprawnymi: chardonnay (13), merlot (12), riesling (11) pojawiły się deklaracje, które ujawniać mogą nieznajomość zagadnienia. Są nimi, na przykład: winorośla (3), czarne (2), czerwona/czarna porzeczka (łącznie 4) czy chateau (2).

Trzy kraje: Francja (107), Włochy (80) oraz Hiszpania (60) są najbardziej utożsamiane przez respondentów z pochodzeniem najlepszego wina.


Tabela 31. Deklaracje respondentów uzyskane na pytanie nr 20: ”Z jakich krajów pochodzą Pana/Pani zdaniem najlepsze wina?“ (cel: uzyskanie zbioru krajów, z których zdaniem respondentów pochodzą najlepsze wina).

Liczba deklaracji: 428.
Średnia dla jednego Respondenta: 2,68.
Przybliżona wartość procentowa: 268%.

Dalej uplasowały się: Portugalia (32), Bułgaria (25), Chile (24) i Węgry (19). Co ciekawe, Grecja uzyskała jedynie 7 wskazań. Polskę zadeklarowano czterokrotnie.

3. Podsumowanie

Wino według respondentów jest głównie czerwone, zawiera alkohol i jest dobre. Prawdziwe wino jest przede wszystkim drogie, smaczne/dobre i wytrawne.

Picie wina kojarzy się z przyjemnością, zdrowiem oraz relaksem. Winem się delektuje/degustuje, pije się je powoli i z przyjemnością w odróżnieniu od szybkiego tempa picia wódki, prowadzącego do upicia oraz gaszącego pragnienie piwa, najczęściej wypijanego w szybkim tempie w pubie.

Zdaniem ankietowanych wino pija się głównie dla smaku, zdrowia/trawienia, dla przyjemności i dla towarzystwa. Respondenci piją wino bo lubią oraz dla smaku i zdrowia. Tylko niewielka część nie pije wina. Dobre wino zostało zdefiniowane m.in. jako smaczne/dobre, drogie, półwytrawne oraz słodkie; złe natomiast jest kwaśne, tanie, mętne, niesmaczne i zawiera dużo siarczanów.

Towarzyski smakosz oraz jednocześnie alkoholik i koneser to, zdaniem respondentów, osoba chętnie pijąca wino.

Wino najczęściej pija się do mięsa, serów, ryb i ciast; wódkę do ogórków, śledzika, wędlin i „mięska”; piwu towarzyszą chipsy, paluszki, orzeszki i potrawy z grilla.

Wino w przeważającej większości pija się w domu, następnie w restauracji i w kawiarni. Najliczniejsze deklaracje określające wina znane respondentom są opisami jego właściwości: wytrawne, słodkie, półsłodkie, półwytrawne, czerwone, białe. Dopiero na szóstym miejscu pojawia się odpowiedź pochodząca z innego pola semantycznego: „kadarka”.

Wino powinno się pić przede wszystkim powoli, schłodzone z kieliszka, do obiadu. Spotkanie przy winie trwa najczęściej 2 godziny, jednak bywa to zależne od okoliczności. Przy wódce i piwie na pierwszym miejscu długość spotkania wyznaczają okoliczności. Następnie trwa ono - dla wódki: 3 godziny i długo; dla piwa: 3 godziny, od 2 do 3 godzin.

Podczas picia wina odczuwa się głównie przyjemność, smak, odprężenie/rozkosz/relaks/rozluźnienie. Idealne sytuacje picia wina to zdaniem respondentów: kolacja/romantyczna kolacja, wieczór, obiad, spotkanie ze znajomymi. Świece są istotnym elementem. Wino najczęściej pija się od 2 do 4 osób, wódkę „w dwie i więcej” - przy czym „więcej” często oznacza 10 osób; piwo najczęściej spożywa się od 1 do 10 osób.

Główne wymienione szczepy winne to chardonnay, merlot, riesling i cabernet. Najlepsze wina pochodzą z Francji, Włoch, Hiszpanii i Portugalii.

Z zaprezentowanych wyników wnioskować można, że system komunikacji związany z winem odznacza się dużą kompleksowością i skomplikowaniem na tle wódki i piwa.

Objaśniam pokrótce cytując Fleischera: “kompleksowy określa ilość relacji między elementami systemu, skomplikowany natomiast liczbę elementów danego systemu” (Fleischer 2002, 7-40).

Michał Grech zauważył w swoim badaniu, że: ”system kultury polskiej ma własność asymilowania nowych konstruktów przez stare wzorce”, czyli marihuanę przez wzorzec alkoholu, a amfetaminę przez wzorzec kawy. Traktując wino jako najmłodszy alkohol we współczesnym systemie polskiej kultury, spośród trzech analizowanych, szukałam poprzez tę pracę badawczą ewentualnej analogii tej asymilacji. Z przeprowadzonego badania wynika jednak, że wino posiada własny wizerunek, który nie koreluje z tymi, jakimi dysponują wódka i piwo. Wyraźna odrębność zrekonstruowanego image’u, widoczna w deklaracjach udzielanych na każde z pytań, potwierdza brak możliwości zasymilowania wina przez konstrukty wódki i piwa. Wskazania określające sam badany obiekt, jak i związane z nim aspekty (między innymi: miejsce spożywania, atmosferę, odczucia towarzyszące jego konsumpcji) nie znajdują przeważnie zastosowania w słownictwie dotyczącym dwóch pozostałych alkoholi, z którymi wino było porównywane. Tak jak określenia charakteryzujące światy wódki i piwa nie pojawiają się w odniesieniu do wina.

Można tym samym założyć zdolność systemu do wytworzenia, w stosunkowo krótkim czasie, jeśli zestawimy współczesną konsumpcję wina, wódki i piwa, kompleksowego i skomplikowanego dyskursu.

Wnioski, powstałe w drodze analizy wyników, potwierdziły słuszność hipotezy, stanowiącej podwaliny do zrealizowania zaprezentowanej pracy badawczej.

Poziom zaawansowania wykonanej analizy powinien być traktowany jako elementarny, ze względu na widocznie rozbudowaną strukturę badanego zjawiska. Wyniki tej pracy badawczej ukazują złożoność i wielopłaszczyznowość analizowanego zagadnienia, a także naświetlają kolejne aspekty - wskazane przez respondentów w deklaracjach, które stanowić mogą interesujące obiekty dalszych badań.

4. Literatura:

Fleischer Michael, Konstrukcja rzeczywistości, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002.

Fleischer Michael, Teoria kultury i komunikacji, systemowe i ewolucyjne podstawy, Dolnośląska Szkoła Wyższa Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Wrocław 2002.

Fleischer M., Analiza dyskursu w ramach empirycznego kulturoznawstwa, [w:] “Kultura i Komunikacja“,2003/1.

Grech Michał, Konstrukty kulturowe substancji psychoaktywnych. Rekonstrukcja profili znaczeniowych na podstawie badań ankietowych, [w:] ”Kultura i Komunikacja“, 2003/2.

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

mięsa

58

posiłki

2

sery

58

dobre kolacje

2

ryby

40

dobre obiady

2

ciasta

22

dobre potrawy

2

obiady

17

ekskluzywne przekąski

2

desery

13

główne dania

2

makarony

13

melony

2

owoce morza

13

obiadokolacje

2

drób

9

paluszki

2

owoce

8

pizze

2

oliwki

6

śniadania

2

sałaty

6

warzywa

2

kolacje

5

wędliny

2

słodycze

5

zależy od rodzaju wina

2

przekąski

4

krakersy

2

dania francuskie

3

koreczki

2

dania włoskie

3

inne

16

lody

3

nie wiem

0

nic

3

brak odpowiedzi

1

wszystko

3



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

smakoszem

27

napalona

2

towarzyska

16

narażona na uzależnienia

2

alkoholikiem

12

niepospolita

2

koneserem

12

ma dobre kubki smakowe

2

normalna

10

ok

2

zdrowa

9

oryginalna

2

uzależniona

8

pijakiem

2

inteligentna

6

rubaszna

2

degustatorem

5

snobem

2

romantyczna

5

studentem

2

kobietą

4

świadoma tego, co spożywa

2

wesoła

4

sympatyczna

2

wykształcona

4

taktowna

2

ciekawa

3

tradycyjna

2

dojrzała

3

uduchowiona

2

otwarta

3

ułożona

2

pogodna

3

uśmiechnięta

2

spokojna

3

wyjątkowa

2

delikatna

2

zabawna

2

sobą

2

inne

36

lubi

2

nie wiem

4

mieszkańcem miasta

2

brak odpowiedzi

24

miłośnikiem wina

2



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

chipsy

80

wszystko

3

paluszki

64

bigos

2

orzeszki

36

czekoladę

2

potrawy z grilla

15

dania główne

2

kiełbasy

12

koreczki

2

krakersy

12

potrawy kuchni polskiej

2

golonkę

9

lekkie przekąski

2

chleb ze smalcem

8

makarony

2

nic

8

szaszłyki

2

sery

6

wędliny

2

zakąski

6

inne

18

pizze

5

nie wiem

2

frytki

4

brak odpowiedzi

3

mięso

4



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

ogórki

51

biała kiełbasa

2

śledzik

40

chleb

2

wędliny

23

cokolwiek

2

mięsko

17

galarety

2

zagryzki

16

dania główne

2

sałatki

15

kolacje

2

przekąski

12

krab gotowany

2

kiełbasy

9

obiady

2

grzybki marynowane

8

owoce morza

2

tłuste potrawy

8

pizze

2

chipsy

5

prawie wszystko

2

koreczki

5

ryby

2

bigos

4

słodycze

2

golonkę

4

„ smalec z chlebem“

2

kanapki

4

tatar

2

paluszki

3

warzywa

2

papryka

3

wszystko

2

pieczenie

3

inne

8

przystawki

3

nie wiem

1

sery

3

brak odpowiedzi

3

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

lubię

40

dla relaksu

4

dla smaku

30

dla zbicia cholesterolu

2

dla zdrowia

24

do obiadu

2

nie piję

18

dodatek do posiłków

2

dla przyjemności

15

ekskluzywność

2

dla towarzystwa

10

jest po nim dobrze

2

do posiłku

10

miła chwila

2

mam ochotę

8

najlepszy alkohol

2

do okazji

7

z przyzwyczajenia

2

jest smaczne

7

inne

37

dla trawienia

5

nie wiem

0

dla nastroju

4

brak odpowiedzi

1

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

dla smaku

51

dla apetytu

2

dla zdrowia

43

dla atmosfery

2

dla trawienia

20

dla relaksu

2

dla przyjemności

16

do deseru

2

dla towarzystwa

12

dla endorfin

2

do obiadu

8

mit

2

jest dobre

8

niewielka ilość alkoholu

2

dla nastroju

8

do okazji

2

do posiłku

5

prestiż

2

podnosi smak potraw

5

różnorodność

2

poprawia humor

5

rytuał

2

dla rozluźnienia

4

smutek

2

krążenie

4

status

2

lubię

4

symbolika

2

ochota

4

szpan

2

dla odprężenia

3

trunek procentowy

2

moda

3

wyciąg tylko z owoców

2

relaks

3

z zamiłowania

2

tradycja

3

zawiera alkohol

2

założenia kulturowe

3

zwyczajowo

2

alkohol o średniej mocy

2

inne

31

aromat

2

nie wiem

0

błogi nastrój

2

brak odpowiedzi

7

chwila

2



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

kwaśne

47

dobre dla teściowej

2

tanie

30

jak siki

2

mętne

20

mamrot

2

niesmaczne

14

mieszane

2

z dużą zawartością siarczanów

12

nie nadaje się do picia

2

niedobre

12

niewiadomego pochodzenia

2

słodkie

11

podrobione

2

cierpkie

9

polskie

2

gorzkie

8

poniżej 10-cui złotych

2

wytrawne

8

powodem zatruć

2

złe

8

sikaczem

2

ciepłe

4

skórkowane

2

nieprawdziwe

4

trujące

2

niezdrowe

4

z wielu winnic

2

szkodliwe

4

inne

33

w kartonie

3

nie wiem

4

do wylania

2

brak odpowiedzi

8

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

powoli

26

dla przyjemności

2

w kieliszku

17

do mięs

2

do obiadu

12

do odpowiednich potraw

2

schłodzone

12

kiedy ma się ochotę

2

do kolacji

8

lampkę dziennie

2

w niewielkich ilościach

8

małymi łykami

2

z umiarem

8

okazyjnie

2

delektując się

7

przy spotkaniu

2

do posiłku

7

raz na kilka dni

2

w odpowiednich kieliszkach

7

razem

2

w towarzystwie

6

trzymając za nóżkę kieliszka

2

spokojnie

5

dla uczczenia okazji

2

wieczorem

5

w eleganckim szkle

2

codziennie

4

w spokoju

2

często

4

z szacunkiem

2

przy świecach

4

z wdziękiem

2

umiarkowanie

4

ze znajomymi

2

dla towarzystwa

3

inne

37

w miłej atmosferze

3

nie wiem

1

nie za często

3

brak odpowiedzi

8

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

przyjaciele

85

wyjątkowa osoba

3

znajomi

57

najbliżsi

3

rodzina

52

biznesowe spotkania

2

partner

21

dorosłe dzieci

2

bliska osoba

16

kontrahenci

2

ukochana osoba

15

narzeczony

2

małżonek

12

dobre towarzystwo

2

sympatia

10

z kim się chce

2

żona

10

kochanka

2

samotnie

9

mężczyzna

2

w towarzystwie

8

inne

14

kobieta

4

nie wiem

0

bliscy

4

brak odpowiedzi

2

koledzy/koleżanki

6



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

2 godziny

24

5 godzin

4

zależy od okoliczności

18

od 1 do 3 godzin

3

długo

16

od 4 do 5 godzin

3

3 godziny

12

krótko

3

kilka godzin

12

do 10 godzin

2

1 godzinę

11

od 2 do 6 godzin

2

od 1 do 2 godzin

7

od 3 do 5 godzin

2

od 2 do 3 godzin

6

cały dzień

2

4 godziny

5

inne

8

całą noc

5

nie wiem

2

cały wieczór

5

brak odpowiedzi

8

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

Francja

107

RPA

4

Włochy

80

Rumunia

4

Hiszpania

60

Mołdawia

3

Portugalia

32

USA

3

Bułgaria

25

Afryka

2

Chile

24

Andaluzja

2

Węgry

19

Czechy

2

Argentyna

9

Gruzja

2

Australia

8

Kuba

2

Niemcy

8

Toskania

2

Grecja

7

inne

7

Kalifornia

7

nie wiem

0

Austria

5

brak odpowiedzi

2

Polska

4



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

chardonnay

13

malbec

2

merlot

12

mocabeo

2

riesling

11

muscat

2

cabernet

9

półsłodkie

2

cabernet sauvignon

6

roja

2

pinot noir

6

sauvignon

2

gamay

5

chateau

2

gronowe

5

słodkie

2

winogrona

3

spumante

2

winorośla

3

syrah

2

asti

2

tamat

2

barbera

2

tokaj

2

białe

2

tokaj samorodny

2

chiraz

2

inne

22

a co to jest?

2

nie wiem

41

czarne

2

nie pamiętam

2

czarna porzeczka

2

brak odpowiedzi

63

czerwona porzeczka

2



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

zależy od okoliczności

19

4 godziny i więcej

3

3 godziny

11

5 godzin

3

długo

11

6 godzin

3

4 godziny

8

do rana

3

kilka godzin

7

od 1 do 6 godzin

2

1 godzinę

6

2 godziny i więcej

2

krótko

6

bardzo długo

2

od 3 do 4 godzin

5

cały wieczór

2

2 godziny

4

do 5 godzin

2

8 godzin

4

inne

24

całą noc

4

nie wiem

8

od 1 do 3 godzin

3

brak odpowiedzi

15

3 godziny i więcej

3



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

zależy od okoliczności

17

30 minut

3

3 godziny

14

4 godziny

3

od 2 do 3 godzin

11

od 1,5 godziny do 2 godzin

2

krótko

9

10 minut

2

1 godzinę

8

14 godzin i więcej

2

długo

8

2 godziny i więcej

2

kilka godzin

8

6 godzin

2

2 godziny

5

bardzo długo

2

całą noc

5

do oporu

2

od 3 do 4 godzin

4

pół dnia

2

różnie

4

średnio

2

od 1 do 3 godzin

3

inne

12

od 2 do 4 godzin

3

nie wiem

8

od 3 do 5 godzin

3

brak odpowiedzi

14

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

przyjemność

44

dobry humor

2

smak

30

ducha

2

odprężenie

13

elegancję

2

rozkosz

13

krew w żyłach

2

relaks

11

lekkość

2

rozluźnienie

11

podekscytowanie

2

zadowolenie

9

podniecenie

2

dobry nastrój

8

różnie

2

dobry smak

7

senność

2

ciepło

5

smutek

2

błogi stan

4

wyborność

2

miły nastrój

4

wyjątkowość chwili

2

szczęście

4

zależy od osoby pijącej

2

szum w głowie

4

zapach

2

poprawę samopoczucia

3

inne

30

radość

3

nie wiem

8

błogość

2

brak odpowiedzi

12

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

smaczne

49

jak narkotyk

2

dobre

30

kwaskowate

2

drogie

16

ładnie butelkowane

2

półwytrawne

16

łagodne

2

słodkie

16

młode

2

czerwone

15

mocne

2

wytrawne

14

musujące

2

klarowne

13

napojem alkoholowym

2

aromatyczne

10

ok

2

półsłodkie

7

pobudzające zmysły

2

stare

7

prawdziwe

2

przejrzyste

6

rubinowe

2

przyjemne

6

słodkawe

2

różowe

5

wskazane na każdą okazję

2

zdrowe

5

wyborne

2

delikatne

4

wyjątkowe

2

ma ładny kolor

4

wykwintne

2

niesłodkie

4

wy leżakowane

2

im starsze tym lepsze

3

wyraźne

2

pachnące

3

z historią

2

schłodzone

3

z jednego szczepu

2

szlachetne

3

z jednej winnicy

2

ma bukiet zapachów

2

z nowego lądu

2

butelkowane

2

z opowieścią

2

dojrzałe

2

z winogron

2

esencjonalne

2

inne

25

gorzkie

2

nie wiem

3

ma intensywny kolor

2

brak odpowiedzi

7

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

2

43

od 1 do kilku

2

od 2 do 4

26

od 2 do 10

2

4

13

od 2 do 6

2

zależy od okoliczności

12

bez znaczenia

2

od 2 do 5

8

inne

26

od 2 do 3

6

nie wiem

4

2 i więcej

6

brak odpowiedzi

2

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

drogie

30

bukiet

2

smaczne

27

ciepłe

2

dobre

21

co to jest prawdziwe wino?

2

wytrawne

21

deserowe

2

czerwone

17

z dobrego rocznika

2

klarowne

16

domowe

2

aromatyczne

11

dostępne

2

z winogron

11

intensywne

2

delikatne

9

jednolity kolor

2

gronowe

8

leżakowane

2

markowe

8

najlepsze

2

zdrowe

8

napojem alkoholowym

2

stare

7

pełen bukiet

2

butelkowane

6

pełne barwy

2

cierpkie

5

pełne słońca

2

pyszne

5

ma piękny kolor

2

ciemne

4

ma piękny smak

2

długo leżakowane

4

ma piękny zapach

2

ekskluzywne

4

poezją smaku

2

im starsze tym lepsze

4

rodzące się

2

włoskie

4

schłodzone

2

wyjątkowe

4

szlachetne

2

dojrzałe

4

umierające

2

ma głęboki smak

3

wieloletnie

2

luksusem

3

wielosmakowe

2

owocowe

3

wspaniałe

2

prawdziwe

3

wyborne

2

słodkie

3

wykwintne

2

wiekowe

3

wyraziste

2

alkoholem

2

inne

24

ambrozją

2

nie wiem

0

boską ambrozją

2

brak odpowiedzi

3

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

przyjemne

48

celebrowaniem

2

zdrowe

40

ciekawe

2

przyjemnością

22

do posiłków

2

relaksem

13

familiarne

2

eleganckie

9

inspirujące

2

miłe

9

kobiece

2

rytuałem

7

lecznicze

2

odprężające

5

mało popularne

2

romantyczne

5

niekoniecznie grupowe

2

degustacją

4

poprawiające humor

2

kulturalne

4

radością

2

zabawą

4

w dobrym stylu

2

delektowaniem się

3

wyrazem dobrego smaku

2

dobre

3

zwyczajem

2

grą wstępną

3

inne

38

modne

3

nie wiem

0

tradycją

3

brak odpowiedzi

6

wskazane

3



szkodliwość

szkodliwe

nieszkodliwe

zero

razem

średnia ocen

5,66

-7,27

0

2,02

ilość osób (%)

64,0

22,0

14,0

100,0

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

czerwone

55

kwaśne

4

napojem alkoholowym

35

deserowe

3

dobre

33

ekskluzywne

3

białe

29

eleganckie

3

napojem w ogóle

10

lightowe

3

cierpkie

8

aromatyczne

2

dodatkiem do posiłku

8

kobietą

2

gorzkie

8

kolorowe

2

musujące

8

miłością

2

napojem bogów

6

inne

28

ciężkie

4

nie wiem

0

delikatne

4

brak odpowiedzi

1

dodatkiem w ogóle

4



konotacje

liczba

opisy/marki

liczba

wartościowania

liczba

karczma

4

Bawaria

2

dobre

3

knajpa

4

bezalkoholowe

2

brzuch duży

2

pub

4

czeskie

2

inne

10

chmiel

8

żywiec

6



kufel

7

inne

9



beczka

3





browar

3





pijalnia

3





zabawa

3





przyjaciele

3





gorycz

2





goryczka

2





towarzystwo

4





gorzkie

2





impreza

2





sok

3





studenci

3





pragnienie

4





zimne

4





piana

16





pianka

4





mocz

2





reklama

3





inne

15





konotacje

liczba

opisy/marki

liczba

wartościowania

liczba

impreza

7

alkohol

8

alkoholizm

6

imprezy

2

drink

5

pijaństwo

5

imieniny

5

drinki

4

ból głowy

2

towarzystwo

4

Rosja

2

rozbite rodziny

2

wesele

6

klubowa

2

śmierdzi

2

zabawa

3

inne

10

upijanie się

2

spotkania rodzinne

2



inne

43

butelka

4





kieliszek

5





kieliszki

2





polska

8





zimna

3





zmrożona

2





sok pomarańczowy

3





koledzy

2





męskie braterstwo

2





kac

7





czysta

3





inne

19





odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

kolacja

25

z rodziną

3

wieczór

20

zaręczyny

3

obiad

16

bez pośpiechu

2

przy świecach

14

ciepło

2

romantyczna kolacja

13

ciepły wieczór

2

spotkania ze znajomymi

12

w dobrym towarzystwie

2

randka

10

gdy chcemy coś uczcić

2

ze znajomymi

8

przy kawie

2

uroczystość

6

kieliszek wina

2

dobre jedzenie

6

obiad ze znajomymi

2

spotkania nieformalne

5

przy odpowiednim świetle

2

przy muzyce

5

okazje

2

spokój

5

z partnerką

2

w domu

4

po seksie

2

obiad w restauracji

4

przy jedzeniu

2

restauracja

4

przy kominku

2

spotkania

4

ślub

2

spotkania oficjalne

4

urlop

2

urodziny

4

wedle uznania

2

obecność bliskiej osoby

3

przy toaście

2

nastrój

3

inne

59

święta

3

nie wiem

1

w towarzystwie

3

brak odpowiedzi

12

z kobietą

3



konotacje

liczba

opisy/marki

liczba

wartościowania

liczba

czerwone

14

winnica

4

dobra rzecz

1

wytrawne

9

winogrona

3

dobre

1

białe

6

piwnice

3

rewelacja

1

czerwień

2

Grecja

2

tanie

1

grzaniec

2

alkohol

4

targa panami i paniami

1

jabol

2

napój biblijny

2

wykwintność

1

owoce

2

południe

2

ciężkie

1

owocowe

2

inne

17

drogie

1

przyjęcie

3



libacje

1

spotkanie

3



moda

1

kolacja

2



zgaga

1

nastrój

2





zabawa

2





seks

2





obiad

9





inne

17





odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

2 i więcej

23

od 1 do 4

2

od 2 do 10

15

10 i więcej

2

2

12

100

2

4

10

od 2 do 3

2

3 i więcej

9

od 2 do 30

2

od 1 do nieskończoności

8

od 2 do 300

2

od 2 do 4

8

od 8 do 10

2

6

7

8

2

od 3 do 10

6

bez ograniczeń

2

3

6

inne

17

4 i więcej

3

nie wiem

3

5

3

brak odpowiedzi

10

od 1 do 2

2



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

1

22

od 1 do 8

2

2 i więcej

17

6

2

od 2 do 10

12

kilkanaście

2

zależy od okoliczności

9

od 2 do 20

2

2

8

od 2 do 3

2

10

7

od 2 do 40.000

2

dużo

7

od 2 do 8

2

od 2 do 4

6

od 3 do 10

2

od 2 do 5

5

od 6 do 10

2

kilka

4

bez ograniczeń

2

od 1 do 10

4

do 5

2

od 1 do nieskończoności

3

inne

12

1 i więcej

3

nie wiem

3

4

3

brak odpowiedzi

13

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

wytrawne

47

beaujolais

3

słodkie

38

dobre

3

półsłodkie

28

pinot noir

3

półwytrawne

27

porto

3

czerwone

23

riesling

3

białe

22

„ sangria“

3

„ kadarka“

16

szampan

3

rose

13

australijskie

2

bordeaux

12

chianti classico

2

musujące

11

chilijskie

2

francuskie

9

„ cin cin“

2

„ carlo rossi“

8

dojrzałe

2

tokaj

8

„ egri bikaver“

2

cabernet

7

„ el sol“

2

chardonnay

7

„ lambrusco“

2

„ fresco“

7

malinowe

2

„ sophia“

7

„ max“

2

bułgarskie

6

melnik

2

gronowe

6

meursault

2

hiszpańskie

6

moje

2

reńskie

6

muskat

2

vermouth

6

„ noe“

2

włoskie

6

porzeczkowe

2

domowe

5

różane

2

martini

5

„ sen sołtysa“

2

merlot

5

tscherga

2

owocowe

5

winogronowe

2

chianti

4

inne

49

deserowe

4

nie wiem

4

„ patykiem pisane“

4

nie pamiętam

2

niemieckie

3

brak odpowiedzi

14

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

delektowanie się

42

jest estetyczne

2

jest wolniejsze

22

jest intymne

2

degustacja

9

jest zdrowsze

2

jest przyjemnością

9

jest kameralne

2

pija się małe ilości

7

jest kulturą

2

mało procentów

6

kulturalny napój alkoholowy

2

pija się do kolacji

5

pija się małymi łykami

2

pija się do obiadu

5

można pić w samotności

2

eleganckie

5

jest niszowe

2

różni się smakiem

5

pija się okazjonalnie

2

smakuje się

5

owocowe

2

pija się do posiłku

4

pija się dla smaku

2

jest kulturalne

4

pija się mniej

2

pija się powoli

4

pija się przy świecach

2

spokojne

4

jest relaksem

2

ma wyrafinowany smak

4

rozwesela

2

pija się dla zdrowia

4

spotkanie z ludźmi

2

jest delikatne

3

uwodzi kubki smakowe

2

pija się do deserów

3

uwodzi serca

2

ilością wypitego alkoholu

3

w dobrym stylu

2

jest słabsze

3

z klasą

2

bólem wątroby

2

zgaga

2

pija się dla przyjemności

2

inne

53

dłużej trwa

2

nie wiem

2

jest dostojniejsze

2

brak odpowiedzi

6

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

w domu

116

we Francji

3

w restauracji

97

pod sklepem

3

w kawiarni

28

wieczorem

3

u znajomych

8

podczas degustacji

2

na bankiecie

7

w galerii sztuki

2

na imprezie

6

w kościele

2

w knajpie

6

na prywatce

2

w parku

6

w pubie

2

na przyjęciu

5

na raucie

2

w winiarni

5

we Włoszech

2

w lokalu

4

inne

24

spotkanie z przyjaciółmi

4

nie wiem

0

na wernisażu

4

brak odpowiedzi

0

w barze

3



odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

szybkie tempo

20

masowość

2

szybciej można się upić

16

na raz

2

mocna

8

na rozgrzewkę

2

pija się w drinkach

8

nie jest subtelne

2

upija

6

nie pijam

2

impreza

4

niesmaczne

2

ostra

4

pija się podczas imprez

2

zabawa

4

pija się podczas spotkań

w towarzystwie

2

ilością wypitego alkoholu

3

pijackie

2

męska

3

pijaństwo ze znajomymi

2

okazjonalnie

3

pije się w bramie

2

pija się bez umiaru

3

po polsku

2

zabiera głowę

2

szkodzi zdrowiu

2

biesiadne

2

szpital

2

bez degustacji

2

tępi szare komórki

2

ból wątroby

2

trzeba zapijać

2

pije się do zagrychy

2

uzależnia

2

pije się dużo

2

pija się większe ilości

2

dużo procentów

2

wymioty

2

różni się estetyką

2

inna zawartość alkoholu

2

jest bardzo mocna

2

żeby się schlać

2

kacem

2

źle się kończy

2

inna długość picia

2

inne

43

różni się kulturą

2

nie wiem

5

lasuje mózg

2

brak odpowiedzi

12

odpowiedź

liczba

odpowiedź

liczba

inny smak

10

pija się litrami

2

gasi pragnienie

8

pija się między posiłkami

2

szybkie tempo picia

8

nałóg

2

pija się w pubie

7

nie lubię piwa

2

pija się bez okazji

6

nie ma porównania

2

spotkania towarzyskie

5

niekulturalny sposób picia

2

jest męskie

4

jest niesmaczne

2

niczym się nie różni

4

powoduje opicie

2

pija się więcej

4

różni się oprawą

2

jest tańsze

4

pija się dla zabawy

2

ma piankę

4

pija się dla towarzystwa

2

zajęcie dla facetów przy meczu

i gadaniu o pierdołach

4

pija się do posiłku

2

pija się podczas meczu

4

jest pospolite

2

jest moczopędne

3

jest powszechne

2

naczyniem, z którego się pije

3

jest proste

2

pije się, aby się upić

3

przeczyszcza nerki

2

pija się w większym gronie

3

pije się przy papierosie

2

różni się wszystkim

3

jest przyjemne

2

zabawa

3

różni się skutkami

2

bieżące

2

tuczy

2

codzienne

2

różni się upodobaniami

2

pija się często

2

różni się wyglądem

2

pija się dla procentów

2

pija się z kobietą

2

pija się dla orzeźwienia

2

jest zbiorowe

2

pija się dla smaku

2

jest intymne

2

jest dla wszystkich

2

kilka łyków

2

pije się długo

2

łatwiejszy dostęp

2

jest głośne

2

inne

45

inna ilość jest spożywana

2

nie wiem

3

powoduje duży brzuch

2

brak odpowiedzi

20