Design w ujęciu kognitywnym

Wstęp

Celem mojej pracy jest zbadanie pojęcia designu w ujęciu kognitywnym.
Badanie ankietowe przeprowadziłem na Uniwersytecie Wrocławskim wśród studentów pierwszego, drugiego i trzeciego roku. Przedział wiekowy ankietowanych to 20-25 lat. Badanie było anonimowe. Czas na wypełnienie ankiety był nieograniczony. Respondenci brali udział w badaniu podczas trwania zajęć.
Ankieta zawiera 13 pytań: jedenaście pytań otwartych, jedno zamknięte z pytaniem precyzującym oraz jedno pytanie zamknięte. Pytania są zróżnicowane: począwszy od pytań ogólnych:Co przychodzi Panu(i) na myśl, kiedy słyszy Pan(i) słowo design?, Proszę podać kilka określeń...,po pytania dotyczące konkretnych osób i przedmiotów, które związane są z designem np.: Jakie Pan(i) zna kultowe obiekty designu? proszę wymienić co najmniej pięć.

W badaniu na 103 ankietowanych zdecydowana większość to kobiety - 77, natomiast mężczyzn było13. Pojawiło się również 13 ankiet, w których nie podano danych odnośnie płci i wieku. Odpowiedzi ankietowanych, którzy nie podali danych dotyczących wieku i płci, zostały wzięte pod uwagę tylko w zestawieniach zbiorczych, a analizie poddane zostały tylko dwie grupy: kobiety i mężczyźni.
>W analizie wyników ankiety wziąłem pod uwagę przede wszystkim odpowiedzi, które powtarzały się najczęściej. Zostały one ujednolicone ze względu na przypadek, liczbę itp.

Podstawa teoretyczna

Wyraz 'design' należy do internacjonalizmów, czyli wyrazów, które występują w większości języków europejskich.
Początki designu związane są z wprowadzeniem zmechanizowanej produkcji, która miała miejsce w trakcie rewolucji przemysłowej na przełomie XVIII i XIX wieku. Nowe procesy produkcyjne zaczęły sukcesywnie wypierać dotychczasową pracę rzemieślniczą (pojedynczy człowiek wykonywał wszystkie prace od projektu po wykonanie).
Teorii designu jest wiele, oto kilka najpopularniejszych, najłatwiejszych do wyszukania (internet,słownik języka polskiegoitp.) oraz kilka teorii, które uważam za najtrafniejsze.

Znalezione w internecie:

design [wym. dizajn]
1. «wygląd przedmiotów użytkowych»,
2. «projektowanie przedmiotów użytkowych»
(Słownik języka polskiego, 21.05.2008, hasło: Design [na:] http://sjp.pwn.pl)

design [wym. dizajn] szeroko pojmowana sfera wzornictwa; planowanie, marketing i organizacja produkcji, tworzenie atrakcyjnej formy wyrobu, tożsamości towaru i >wizerunku producenta na rynku. Etym. - ang. 'zamiar; projekt; wzór; deseń; jw.' od łac. designera.
(http://www.slownik-online.pl/kopalinski/F773CD25FC816AD3412565B8000B3EE1.php)

Design (z ang., wym. "dizajn") jest określeniem używanym w języku polskim do określenia wyglądu przedmiotów użytkowych lub opisu czynności ich projektowania. Określenie to jest stosowane również w innych przypadkach - np. przy opisywaniu architektury.
(www.wikipedia.pl)

Design to (…) całościowa koncepcja uwzględniająca jak najprostsze a zarazem najbardziej konieczne rozwiązanie.
(Fiell 2002, 5)

Pojęcie design używane jest dziś dla określenia estetycznych funkcjonalnych charakterystyk przedmiotów wytworzonych przemysłowo.
(Fleischer 2003, 67)

Lub:
Design to przekład danego systemu kultury na przedmiot przemysłowy.
(Fleischer 2003)

Większość z przytoczonych definicji odnosi się do przedmiotów użytkowych lub czynności ich projektowania.

Analiza wyników

1) Pierwsze pytanie, które zadałem respondentom brzmi następująco:
Co przychodzi Panu(i) na myśl, kiedy słyszy Pan(i) słowo design? Proszę podać kilka określeń.
Na to pytanie uzyskałem 393 odpowiedzi. W tym: kobiety 299, mężczyźni 45 oraz ankietowani, którzy w ankiecie nie podali danych odnośnie płci i wieku.

Tabela 1. Co przychodzi Panu(i) na myśl, kiedy słyszy Pan(i) słowo design?

Najczęstszą odpowiedzią zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn było słowostyl(42). Kolejnymi najczęściej pojawiającymi się odpowiedziami były:moda(35),wygląd(26),projekt(24),projektowanie(20),nowoczesność(16).
W przypadku obu płci na pierwszym miejscu pojawiła się odpowiedźstyl, na kolejnych miejscach pojawiają się takie same odpowiedzi, lecz w różnej kolejności.
Dodatkowo wśród odpowiedzi kobiet na wysokim miejscu uplasowała się odpowiedźnowoczesność(14), u mężczyzn odpowiedź ta zajmuje odległe miejsce.

2) Drugim z kolei pytaniem, na które odpowiedzieli ankietowani: Gdzie można zetknąć się z designem?

Na pytanie drugie uzyskałem 324 odpowiedzi. W tym: kobiety 256, mężczyźni 32 oraz ankietowani, którzy nie podali danych odnośnie płci i wieku.

Według ankietowanych najczęściej z designem można spotkać się w następujących dziedzinach:moda(36),architektura(27),sklepy(18),galerie sztuki/muzea(18),wnętrza/wystrój(14).

Tabela 2. Gdzie można zetknąć się z designem?

Zarówno kobiety, jak i mężczyźni z designem zetknęli się w szeroko rozumianej dziedziniemody. Kolejne wspólne odpowiedzi to:architekturaiwnętrza/wystrój.

Wśród odpowiedzi udzielonych przez kobiety na wysokim trzecim miejscu pojawiły sięsklepy(17) orazgalerie sztuki/muzea(14). U mężczyzn na wysokich miejscach pojawiły się odpowiedzi: Internet(4),motoryzacja(2).

3) Czy design dotyczy? (można zaznaczyć kilka odpowiedzi):

Na pytanie trzecie uzyskałem 547 odpowiedzi. W tym: kobiety 415, mężczyźni 67 oraz ankietowani, którzy w ankiecie nie podali danych odnośnie płci i wieku.

Tabela 3. Czy design dotyczy: ...?

Ankietowani obu płci najczęściej zaznaczali odpowiednio:mebli, architektury, ubrań, samochodów.Wszyscy ankietowali uznali, że design dotyczy przynajmniej jednej z zaproponowanych przeze mnie kategorii, nikt nie zaznaczył odpowiedzi numer 9: żadnego z powyższych.
Wśród obu grup tylko kilka osób dodało własne dziedziny, których ich zdaniem dotyczy design. (ad 8)
Kobiety: 3 odpowiedzi:iPody, okularóy, przedmiotów codziennego użytku (po1).
Mężczyźni: 4 odpowiedzi: Internet, druki, gitary, przedmioty codziennego użytku.

4) Czy design jest sztuką?

Tabela 4. Czy design jest sztuką?

Na pytanie czwarte uzyskałem w sumie 103 odpowiedzi.takodpowiedziało 58 osób. W tym: 44 kobiet i 6 mężczyzn oraz ankietowani, którzy nie podali danych odnośnie płci i wieku.
Na pytanie precyzującedlaczego?swoją odpowiedź ankietowani argumentowali najczęściej w następujący sposób (w nawiasach ilość odpowiedzi):
Kobiety:wymaga kreatywności (11),wprowadza coś nowego (6),wyraża idee (5),brak odpowiedzi (4),wymaga inwencji twórczej(3).
Kobiety najczęściej uwarunkowywały przynależność designu do sztuki tym, że design wymaga kreatywności, wprowadza coś nowego, wyraża idee i wymaga inwencji twórczej. U ankietowanych mężczyzn jedyną odpowiedzią, którą wskazano więcej niż raz jest: należy do sztuk wizualnych(2).

Aż 37 osób udzieliło odpowiedzi:trudno powiedzieć. W tym: 26 kobiet i 7 mężczyzn.
Kobiety:design spełnia wiele różnych funkcji (6),brak odpowiedzi (6),sztuka współczesna jest sprawa dyskusyjną(3), niedefiniowalny (3),indywidualny w odbiorze(2).
Mężczyźni: brak odpowiedzi (2).
Design według ankietowanych nie da się jednoznacznie zakwalifikować do sztuki, ponieważ:spełnia wiele różnych funkcji(6);sztuka współczesna jest sprawą dyskusyjną(3); design również jest:niedefiniowalny(3);indywidualny w odbiorze(2).
Odpowiedzinieudzieliło 8 osób. w tym: 7 kobiet i 0 mężczyźni.
Kobiety: 1.brak odpowiedzi (3), 2.nie wpisuje się w definicje sztuki (2).
Siedem kobiet odpowiedziało, że designniejest sztuką. Jednak tylko cztery sprecyzowały, dlaczego tak uważają.Nie wpisuje się w definicje sztuki,tak sprecyzowały swoją odpowiedź dwie ankietowane.

5) Gdzie najczęściej spotyka się pan(i) z pojęciem design?

Na pytanie piąte uzyskałem 250 odpowiedzi. W tym: kobiety 185, mężczyźni 31 oraz ankietowani, którzy nie podali danych odnośnie płci i wieku.
Najczęściej pojawiające się odpowiedzi:telewizja(53),prasa(38),internet(24),reklama(19),media(14).

Tabela 5. gdzie najczęściej spotyka się pan(i) z pojęciem design?

Na pierwszych 5 miejscach u obu płci pojawiają się takie same odpowiedzi, lecz w różnej kolejności.
telewizja(38), tam najczęściej zdaniem ankietowanych kobiet pojawia się pojęcie designu. na drugim miejscu pojawiła sięprasa(27). Te odpowiedzi mają wyraźną przewagę nad innymi odpowiedziami, ponieważinternetireklamaodpowiedziało po (15) ankietowanych. na piątym miejscu znalazło się pojęciemedia(11).
Wśród ankietowanych mężczyzn na pierwszym miejscu pojawiło się pojecieinternet(6). Następne odpowiedzi mają taką samą kolejność jak w przypadku kobiet:telewizja(5),prasa(4),reklama(2) imedia(2).

6) Kto pierwszy wprowadził design?

Z kolei na pytaniekto pierwszy wprowadził design? uzyskałem w sumie 106 odpowiedzi: 80 kobiety i 13 mężczyźni oraz ankietowani, którzy nie podali danych odnośnie płci i wieku. Najczęstszymi odpowiedziami były:brakodpowiedzi(42) inie wiem(38).

Tabela 6. kto pierwszy wprowadził design?

Respondenci na ogół nie wiedzą, kto pierwszy wprowadził pojęcie designu, wśród kobiet pojawiają się, choć z rzadka, ogólnikowe odpowiedzi typu:projektanci mody(3),artyści(2),architekci(2). Mężczyźni nie pokusili się na próbę odpowiedzi.

7) Siódme pytanie brzmiało następująco: W jakim kraju po raz pierwszy wprowadzono pana(i) zdaniem design?

Na pytanie to uzyskałem 112 odpowiedzi, w tym: 86 kobiety i 15 mężczyźni oraz ankietowani, którzy nie podali danych odnośnie płci i wieku.

Tabela 7. w jakim kraju po raz pierwszy wprowadzono pana(i) zdaniem design?

54 odpowiadających wskazujeUSAjako kraj, w którym pojawił się design, kolejne odpowiedzi wskazują naFrancję(23) iWielką Brytanię(13). Na czołowych miejscach u obu płci odpowiedzi są takie same, lecz występują w innej kolejności. Wśród odpowiedzi kobiet dość wysoko pojawiają się takie kraje jak:Włochy(4),Japonia(2) orazNiemcy(2).

8)Kiedy powstał design?

Na pytaniekiedy powstał design?Uzyskałem 103 odpowiedzi. W tym: 77 kobiet, 13 mężczyzn oraz ankietowani, którzy nie podali wieku ani płci. najczęściej pojawiły się odpowiedzi:xx wiek(23),brak odpowiedzi(13,)nie wiem(10),xixwiek(9).

Tabela 8. kiedy powstał design?

Zdecydowana większość kobiet odpowiedziała, że design powstał wXX wieku,wśród mężczyzn pojawiają się dwie odpowiedzi wskazujące naxx wiek, lecz są doprecyzowane:2. połowa xx w. i 1950-60. U obu grup pojawia się na dość wysokim miejscu odpowiedźxix wiek(7 kobiet) i (2 mężczyzn).

9) Jakie Pan(i) obiekty designu uważa za kultowe? Proszę wymienić co najmniej pięć.

Na to pytanie uzyskałem 161 odpowiedzi. W tym: kobiety 119, mężczyźni 21 oraz ankietowani, którzy nie podali wieku ani płci.Brak odpowiedzi(29) pojawiło się na pierwszym miejscu zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, odpowiedźnie znam(13) była na drugim miejscu u kobiet i u mężczyzn.
Wśród konkretnych przedmiotów wymienionych przez kobiety wysoko plasują się:wieża eiffla(7),puszka zupy cammpbell(5) idzieła warhola(4). U mężczyzn na trzecim miejscu pojawiły się meble(2).

Tabela9. Jakie Pan(i) obiekty designu uważa za kultowe?
10) Proszę wymienić znane Panu(i) firmy sprzedające designowe obiekty.
Tabela 10.Proszę wymienić znane Panu(i) firmy sprzedające designowe obiekty.

Na 178 odpowiedzi: 135 kobiety i 22 mężczyzn.
Duża część ankietowanych kobiet nie udzieliła odpowiedzi(26) bądź odpowiedziałanie wiem(14). Dopiero na 3 i 4 miejscu pojawiają się konkretne marki:dior(8) orazchannel(6), na piątym miejscu pojawia sięikea(6). Wśród odpowiedzi mężczyzn pojedynczo pojawiają się odpowiedzi związane z konkretnymi koncernami motoryzacyjnymi, w sumie 8 różnych odpowiedzi.

11) Jakich designerów pan(i) zna?

Na to pytanie uzyskałem 134 odpowiedzi. W tym: 104 kobiety i 14 mężczyzn oraz ankietowani, którzy nie podali wieku ani płci.
Zdecydowana większość ankietowanych nie udzieliła odpowiedzi na to pytanie.

Tabela 11. jakich designerów pan(i) zna?

Ankietowane kobiety, które udzieliły odpowiedzi, najczęściej wymieniały designerów związanych ze światem mody:armani(6),chanel(5),dolce(3),gabbana(3),prada(2,)versace(2). na wysokim 4 miejscu pojawił się przedstawiciel pop-artuAndy Warhol. u mężczyzn przeważył brak odpowiedzi(5).

12. Jakich współczesnych designerów pan(i) zna?

Na to pytanie, jak na poprzednie, zdecydowana większość ankietowanych nie udzieliła odpowiedzi. Ogółem uzyskałem 131 odpowiedzi. W tym: 101 kobiet oraz 16 mężczyzn, a także ankietowani, którzy nie podali wieku ani płci. pozycjebrak odpowiedzioraznie znamuzyskały odpowiednio 55 i 23.

Tabela 12. jakich współczesnych designerów pan(i) zna?

Podobnie jak w poprzednim pytaniu, ankietowane kobiety wskazują na współczesnych projektantów związanych z modą:armani(5),dolce(4),gabbana(4). natomiast mężczyźni nie udzielili odpowiedzi(6) lub stwierdzili:nie znam(3).

13. Czym pan(i) zdaniem jest design? proszę podać definicję.

Na pytanie o definicję designu respondenci odpowiadali w różny sposób: jedni tworzyli definicje, inni odpowiadali hasłowo, wymieniając określenia.
Do analizy tego pytania postanowiłem wypisać wszystkie słowa, które mogłyby określić pojęcie designu.
W sumie uzyskałem 232 odpowiedzi. W tym:180 kobiet, 21 mężczyzn oraz ankietowani, którzy nie podali wieku ani płci.

Tabela 13. czym pan(i) zdaniem jest design? proszę podać definicję.

I w tym pytaniu duża liczba ankietowanych nie udzieliła odpowiedzi (28).
Najczęściej padającą odpowiedzią u ankietowanych kobiet jestprojektowanie(15), następnieprzedmioty użytkowe(8),nowoczesność(8) orazoryginalność(7).

Wśród ankietowanych mężczyzn, na miejscach od 2 do 5, 4 odpowiedzi uzyskały taką samą liczbę powtórzeń:forma artystyczna(2),przedmioty artystyczne(2),oryginalność(2) orazprojektowanie(2).

Wnioski

Po analizie wyników ankiety doszedłem do wniosku, że ankietowani wykazują ogólną popartą teoriami (patrz:podstawa teoretyczna) wiedzę na temat designu, jednak już pytania szczegółowe typu: 10)Proszę wymienić znane Panu(i) firmy sprzedające designowe obiektysprawiły wyraźną trudność respondentom. W zasadzie na pytania: 6, 8, 9, 10, 11, 12, 13 przypadło najwięcej nieudzielonych odpowiedzi. Są to pytania dotyczące szczegółowych kwestii z badanego zagadnienia (Kto pierwszy wprowadził design?, Kiedy powstał design?, Kultowe obiekty designu, Firmy sprzedające designowe obiekty, Jakich designerów Pan(i) zna?, Jakich współczesnych designerów pan(i) zna?, czym jest design?). Z resztą pytań ankietowani raczej nie mieli problemów.
Można przyjąć, że większości ankietowanych kobiet design kojarzy się z szeroko pojętym światem mody.Wskazują na to odpowiedzi na pierwsze pytanie:styl, moda, wygląd. Również odpowiedzi padające w pozostałych pytaniach potwierdzają powyższe stwierdzenie:
- pytanie 2. 1 miejsce:moda(28),
- pytanie 3. 67 na 77 ankietowanych zaznaczyło odpowiedźubrania,
- pytanie 10. wśród uzyskanych odpowiedzi duży udział stanowią odpowiedzi wskazujące na firmy związane z modą, 44 odpowiedzi między innymi:dior, chanel, dolce, gabbana,
pytanie 11. wśród najczęściej wymienianych designerów pojawiają się:armani, chanel, dolce, gabbana, prada,
- pytanie 12. pozycje od 3 do 12 zajmują osoby identyfikowane ze światem mody.

Na silne związki kojarzące design z modą wskazują również odpowiedzi udzielone przez ankietowanych mężczyzn w pytaniach:
- pytanie 1. 4 miejsce:moda(3),
- pytanie 2. 1 miejsce:w modzie(5),
- pytanie 3. 10 na 13 ankietowanych zaznaczyło odpowiedźubrania,
- pytanie 11. i 12. wśród wszystkich wymienionych odpowiedzi pojawiają się pojedyncze odpowiedzi wskazujące na projektantów mody.

Wielu ankietowanych wskazuje również architekturęjako zjawisko bardzo powiązane z designem. Wśród wszystkich ankietowanych widać to szczególnie w pytaniach:
- pytanie 2. na drugim miejscu u kobiet (22) i na trzecim u mężczyzn (3),
- pytanie 3. 68 na 77 ankietowanych kobiet i 10 na 13 mężczyzn zakreśliło tę kategorię.
Jeśli chodzi o pytanie trzecie -design dotyczy...?- ankietowani do wyboru mieli kilka dziedzin oraz miejsce na wpisanie własnego typu. Najczęściej zaznaczaną odpowiedzią była:meble.Tę kategorię chętnie typowały obie grupy: kobiety (70), mężczyźni (11). Drugą w kolejności kategorią była wspomniana wcześniejarchitektura: kobiety (68), mężczyźni (10). Najsłabiej wypadły kategorie:zabawki, kobiety (42), mężczyźni (5), orazopakowania spożywcze,kobiety (42), mężczyźni (8). W miejscu na podanie własnego typu wśród 103 ankietowanych pojawiło się tylko 9 odpowiedzi, w tym: kobiet (3) i mężczyzn (4).

Design za sztukę uważa 58 ankietowanych, 37 osób twierdzi, żetrudno stwierdzić, czy design jest sztuką, a 8 osób nie uważa designu za sztukę. argumentują to różnie (patrz tabela 4).

Ankietowane kobiety najczęściej wymieniały:telewizję(38),prasę(27) orazinternet(9) jako media, w których najczęściej spotykają badane przeze mnie pojęcie. Natomiast wśród mężczyzn na pierwszym miejscu pojawił sięinternet(6), potemtelewizja(5) iprasa(4). Na kolejnych miejscach u obu grup pojawiają się:reklama, kobiety (15), mężczyźni (2) oraz bardzo ogólne pojęcie media, kobiety (11), mężczyźni (2).

Na pytaniekto pierwszy wprowadził design?ankietowani obu grup udzielali sporadycznych odpowiedzi bądź nie udzielili odpowiedzi lub stwierdzili, żenie wiedzą(na 93 odpowiedzi kobiet i mężczyzn aż 72).

Według ankietowanych kobiet krajem, w którym design pojawił się najpierw jestUSA(40), a na drugim miejscu plasuje sięFrancja(18). Jeśli chodzi o mężczyzn, to kolejność jest odwrotna: najpierwFrancja(4), następnieUSA(3).Wielka Brytaniazajmuje w obu grupach miejsce 3.

Według ankietowanych kobiet (21) design pojawił się w wieku XX. Kolejne odpowiedzi:nie wiem (8)orazbrak odpowiedzi(8) .
Mężczyźni wykazują na ten temat niewiedzę:brak odpowiedzi(3),nie wiem(2). Konkretną odpowiedzią, która uzyskała więcej niż jedno wskazanie była odpowiedźxix wiek.
Ankietowani nie udzielili odpowiedzi: kobiety (7), mężczyźni (2) lub stwierdzili ze nie znają: kobiety (11), mężczyźni (2) żadnych kultowych przedmiotów designu. Dopiero od 3 miejsca u kobiet pojawiają się konkretne przedmiotywieża eiffla(7), puszka zupy cammpbell(5),dzieła warhola(4), palma w Warszawie(3).

Według respondentek firmami sprzedającymi designowe obiekty są:Dior(8),chanel(6) orazikea(6). Również w tym pytaniu duża grupa ankietowanych kobietnie udzieliła odpowiedzi(26), a (14) stwierdziło, żenie wie.Odpowiedzi mężczyzn były bardzo zróżnicowane, jedyną powtarzającą pozycją było brak odpowiedzi (2).
W pytaniach 11. i 12. odnotowałem bardzo dużo pozycji:brak odpowiedzi. Na pytanie 11. odpowiedzi nie udzieliło 35 ankietowanych kobiet i mężczyzn, a na pytanie 12. aż 47. Równie duża jest liczba odpowiedzinie znam- (13) w pytaniu 11. oraz (19) w pytaniu 12.
Wśród udzielonych przez kobiety odpowiedzi najczęściej wymieniani designerzy to:
W pytaniu 11: armani, andy warhol, chanel, dolce.

W pytaniu 12: armani, dolce, gabbana, arkadius.
Odpowiedzi mężczyzn były zróżnicowane.

W ostatnim pytaniu również odnotowałem dużo pozycji:brak odpowiedzi(23). Jeśli ankietowani zdecydowali się na odpowiedź, to definiują design następująco:

kobiety używają pojęć takich jak:
- projektowanie,
- przedmioty użytkowe,
- nowoczesność,
- oryginalność,
- styl.

Natomiast mężczyźni definiują pojęciami:
- forma artystyczna,
- przedmioty użytkowe,
- oryginalność,
- projektowanie.

Bibliografia

Książki

Bhaskaran Lakshmi;Design XX WIEKU. Główne nurty i style we współczesnym designie, Warszawa 2006.

Fiell Charlotte, Fiell Peter; Design xx wieku, Kolonia 2002.

Fleischer Michael,Corporate identity i public relation, Wrocław 2003.

Publikacje internetowe:

autor nieznany, 21.05.2008design,[na:]http://sjp.pwn.pl/lista.php?co=design

autor nieznany 21.05.2008Design,[na:]http://pl.wikipedia.org/wiki/design

Władysław Kopaliński,Internetowy Słownik Wyrazów Obcych i Zwrotów obcojęzycznych,21.05.2008design[na:] http://www.slownikonline.pl/kopalinski/F773CD25FC816AD3412565B8000B3EE1.php